Donderdag 26/11/2020

Seksuele opvoeding

De seksles bevredigt niet

Beeld Orestes Laurent

Goedele Liekens toont onzekere ouders in haar nieuwe boek hoe het moet, voorlichting geven. Intussen blijft het in de Vlaamse klassen al te vaak bij een stuntelig praatje. "Bij te veel gêne moffelen ze het gewoon weg in de biologieles."

Vlaanderens bekendste seksuologe Goedele Liekens heeft dus weer een seksboek geschreven. Met Help, mijn kind denkt aan seks! valt ze echter niet in herhaling. Integendeel, ze pakt een lacune aan. Aan ouders legt ze uit hoe je dat doet, praten met je kroost over erecties en maandstonden. Je zou nochtans denken dat ouders die opgroeiden met haar radioprogramma De lieve lust op Stubru hun hand niet omdraaien voor seksuele voorlichting. Dat valt dus tegen, stelt Liekens vast. Wederzijdse schroom, religie of de neiging om de seksualiteit van een kind te ontkennen, zijn enkele oorzaken.

Je zou denken dat als ouders er niet veel van bakken, de vrienden en het internet tieners dan wel alles over seks en relaties leren. Ook dat valt tegen. Ja, het internet biedt veel meer dan de nerveuze biologieleraar van weleer die tegen zijn goesting iets over goesting moest uitleggen. Maar een pornoclip leert je niet hoe je aan je lief vraagt een condoom te gebruiken. Door Google en co. zitten jongeren net vaak met allerlei verkeerde ideeën over het andere geslacht.

Geen eindtermen

"Kennisoverdracht is onvoldoende. Goede gesprekken van jongeren met anderen in hun omgeving over hun vragen en onzekerheden zijn essentieel", zegt seksuologe Els Elaut (UGent). "Het net biedt dat niet. Je verwacht het niet van deze generatie, maar ik merk in mijn praktijk vaak hoe moeilijk adolescenten over hun seksualiteit spreken."

Goedele LiekensBeeld Karel Duerinckx

Maar vrienden weten het ook niet altijd, of willen vaak vooral stoer overkomen. "Alleen wat we op school doen, krijgt gegarandeerd iedereen mee. En het is de perfecte setting om ervaringen met leeftijdgenoten te delen", zegt Lot De Clercq, leerlingbegeleidster van de VIP-school in Gent.

Tot 1973 was informatie over voorbehoedmiddelen verspreiden nog verboden, maar vandaag is 'relationele en seksuele vorming' (RSV) verplicht en zijn er opleidingen en 'vormingspakketten'. Alleen al een simpele set kaartjes met daarop vragen als 'Wat als je lief geen orgasme krijgt?' blijkt een ideaal glijmiddel om klasgesprekken op gang te krijgen.

Dat het zo vanzelf allemaal goed komt via de school, zoals Liekens aanvoert, is echter een te rooskleurige conclusie. De Vlaamse scholen zijn dan wel allemaal verplicht RSV te geven, er zijn geen specifieke eindtermen en doelstellingen zoals voor wiskunde. Enkel voor de biologieles ligt vast wat leerlingen bijgebracht moet worden over de voortplanting.

Groepsgesprekken over bed- en liefdesperikelen zitten daar niet bij. Die kan de school vrij elders aanbieden. Of dus ook helemaal niet. "Die richtlijn is veel te vrijblijvend, zeker in tijden van internetporno, Photoshop en diversere culturele achtergronden", zegt Lies Verhetsel, experte bij het expertisecentrum omtrent relaties en seksualiteit Sensoa. "Of het nu gaat over jongens die door internetporno denken dat vrouwen klaarkomen door penetratie of over kinderen uit diepgelovige gezinnen die thuis niets over seks kunnen vragen: de school moet meer dan ooit leemtes vullen."

Heel wat scholen pakken het geweldig aan, weten ze bij Sensoa. Toch blijft het anno 2016 nog altijd vaak bij een stuntelig praatje over eileiders of zelfs helemaal geen praatje en enkel een filmpje. Voor de overheid volstaat dat. Bovendien wordt de verantwoordelijkheid doorgaans bij de leerkracht zedenleer of godsdienst gelegd. "Maar het is bijvoorbeeld de moslimexecutieve die de islamlessen organiseert. Of seks daarin aan bod komt, is bepaald onduidelijk", zegt Verhetsel. "Nochtans lopen tieners die goed ingelicht zijn over seks en relaties minder risico op soa's, tienerzwangerschappen en worden ze minder slachtoffer van seksueel geweld. Net daarom is de vrijblijvendheid problematisch."

Het nieuwe boek van Goedele Liekens.Beeld rv

Angst in de ogen

Sensoa biedt wel seks- en relatielessen op maat en per leeftijdsgroep. Op een speelse no-nonsensemanier zoemen die in op hormonen in je lijf, emoties, risico's en relatievorming. 'Hoe versier je een meisje?' of 'Hoe weiger je anale seks?' zijn vragen in lespakketten als Goede minnaars en Tussen de lakens.

Maar ook dat is vrijwillig. De vraag ernaar slinkt en slechts een minderheid van de leerkrachten klopt bij Sensoa aan voor vormingen. Uit de vele duizenden bezoekers van de Sensoa-website seksuelevorming.be leidt de organisatie wel af dat leerkrachten en ook leerlingen zelf veel opzoeken. Scholieren gaven ook herhaaldelijk aan dat ze seksuele voorlichting dwingend in de eindtermen willen, omdat ze met te veel vragen zitten.

"De nood is groot", zeggen 'veldwerkers'. "'Wat is 'geknipt worden' bij een bevalling?', 'Kan ik doodbloeden door mijn menstruatie?' Het gutst er allemaal uit", zegt Sophia Ghys, logopedist en voor jongerenorganisatie Joetz na een specifieke training aan de slag als voorlichter.

Lotte Naus, leerkracht zedenleer aan het Koninklijk Atheneum Voskenslaan in Gent, vond het tijdens haar stage schokkend toen ze meisjes van achttien hoorde zeggen dat ze seks maar saai vonden. "Jongens piekerden over technische kwesties. Porno-opvattingen over mannen en vrouwen, maar ook Hollywood-clichés over relaties blijken hindernissen in hun prille relationele levens", zegt Naus. "Maar daarvoor is weinig aandacht. Zelfs in de lerarenopleiding niet."

Goedele Liekens bij Alan Carr Chatty Man op Channel 4.Beeld rv

Dat is, behalve gejammer van scholen dat ze al zo veel moeten doen en te weinig centen hebben, de belangrijkste reden voor krakkemikkige voorlichting. "In het beste geval is het een keuzevak", zegt Verhetsel. "Dan krijg je leerkrachten die wel willen, maar die alleen maar angst uitstralen. Dat is bijna schadelijker dan helemaal geen seksles."

Wat je meekrijgt, hangt met andere woorden af van hoezeer de leerkracht er zin in heeft. Naus bokste lessen in elkaar waarmee ze mythes doorprikt en leerlingen laat zien hoe ze plezier tussen de lakens en in hun relatie kunnen beleven. "Ik probeer hun zelfvertrouwen te geven, zodat ze bewust keuzes kunnen maken."

Bij de Vlaamse overheid is in verband met de herziening van de eindtermen nog niets beslist. Onderwijsminister Hilde Crevits (CD&V) laat weten dat ze seksuele en relationele vorming op school "zeer relevant vindt" en dat ze het belangrijk acht dat het "op een brede manier wordt aangebracht".

Sensoa pleit voor specifieke eindtermen voor RSV en aandacht voor seksualiteit en relaties vanaf de kleuterklas. Wanneer iemand 'homo' of 'verkrachter' roept op de speelplaats, moet de mentaliteit bij alle leerkrachten, ook die van bijvoorbeeld Engels, zijn: een perfecte aanleiding voor een klasgesprek.

"Prachtig. Maar hoe dwing je dat af? Is iedere leerkracht daartoe in staat?", zegt Ghys. "Mijn sekslessen lopen altijd vlotter als de leerkracht er niet bij is. Tegen mij durven ze alles te zeggen, want ik ben daarna weer weg."

Niet forceren

Vanuit de praktijk luidt het advies van Ghys dan ook eerder: verplicht alle scholen enkele uren per jaar een expert in te huren in de laatste twee jaren van het lager en de eerste twee graden van het middelbaar onderwijs.

Ghys: "Zou jij als jongere praten over je verliefdheden of seksuele onzekerheden tegen iemand die je nog het hele jaar begeleidt en die het misschien wel doorzegt aan je ouders? Dat zal vaak nog altijd veel te geforceerd zijn. Zeker als het over seksualiteit gaat, moet het vooral allemaal veel minder geforceerd."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234