Dinsdag 04/08/2020

De school van de toekomst begint vandaag

Wat moet een kind leren om voorbereid te zijn op de arbeidsmarkt en de maatschappij? Op die vraag zoeken, op initiatief van de overheid, alle Nederlanders samen een antwoord. Het Gemeenschapsonderwijs en de katholieke koepel VSKO willen hier eenzelfde debat opstarten.

De school van de toekomst. Dat is waar het momenteel in Nederland over gaat. Het ministerie van Onderwijs heeft er het initiatief Onderwijs 2032 op poten gezet. De opzet lijkt eenvoudig: een kind dat in 2014 voor het eerst naar school gaat, solliciteert rond 2032 naar een eerste baan. Maar wat moeten deze leerlingen kennen en hoe moeten zij in de maatschappij staan?

Het zijn vragen die alle Nederlanders nog tot eind januari mogen beantwoorden en die in 2017 moeten uitmonden in nieuwe eindtermen. De staatssecretaris voor Onderwijs, Sander Dekker, gaf zelf de aftrap in de populaire talkshow De wereld draait door. De liberaal stelde - wellicht weinig verrassend - voor om kinderen ondernemerschap aan te leren, iets wat de Vlaamse regering overigens ook heeft opgenomen in haar regeerakkoord.

In een mum van tijd was op Twitter de hashtag #onderwijs2032 trending en werden de voorstellen door het ministerie op een speciale website verzameld. Astronaut André Kuipers pleit bijvoorbeeld voor meer techniek op school om zo tot een schonere wereld te komen. Een boswachter meent dan weer dat kinderen weer moeten leren om blootvoets door de natuur te wandelen, terwijl anderen hopen op de afschaffing van de vakken Frans en Latijn.

'Positief debat voeren'

Het leidt tot gesprekken die ook door de Vlaamse onderwijsverstrekkers worden gevolgd. Minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) heeft in haar beleidsnota immers opgenomen dat de eindtermen in het lager en secundair onderwijs gereduceerd en geconcretiseerd moeten worden. De Vlaamse Onderwijsraad zegt te hopen dat dit gepaard gaat met een breed debat.

Diezelfde wens spreken nu ook de onderwijsverstrekkers uit. "Ouders, bijvoorbeeld, functioneren in de samenleving en weten heel goed wat er later van hun kind wordt verlangd", zegt Raymonda Verdyck, bestuurder van het Gemeenschapsonderwijs (GO!). "Iedereen heeft een mening over onderwijs en die op een positieve manier via een debat uiten, is meer dan welkom. Wij bereiden jongeren voor op de wereld. Het is dan ook niet meer dan normaal dat de wereld zijn stem mag laten horen over het onderwijs."

Daar sluit de katholieke onderwijskoepel VSKO zich bij aan, al hoopt directeur-generaal Lieven Boeve dat er ook wordt gesproken over de rol van het onderwijs in de samenleving. "Het gaat over welke burgers we willen opvoeden, en aan dat debat zijn wij toe. We moeten geen canon gaan vastleggen, maar er moet wel worden gesproken over welke basiskennis noodzakelijk is."

De afgelopen jaren woedden er al meerdere grote onderwijsdebatten. Denk daarbij aan de lerarenopleiding of de hervorming van het secundair onderwijs, waarbij leraren, politici en burgers hun zeg deden. Het grote verschil is dat daarbij nagenoeg uitsluitend werd gesproken over de structuren, bijvoorbeeld over het voortbestaan van de schotten tussen de studierichtingen en het aso in het bijzonder.

Twist over structuren

Nutteloos zijn zulke discussies natuurlijk niet. Ze hebben ontegensprekelijk een grote impact op onze kinderen en verdienen een breed debat. Helaas is daardoor de inhoud van ons onderwijs wat ondergesneeuwd geraakt. Of het aso zo blijft heten of dat het een doorstroomrichting wordt, heeft nauwelijks een weerslag op wat voor burgers de leerlingen van de toekomst worden. Uitgebreide reflectie over het breder belang van programmeren en de meerwaarde voor de vorming van de leerling heeft dat wel.

Maar ook bij Onderwijs 2032 schuilt er gevaar om de hoek. Programmeren staat vandaag in de spotlights - net als mindfulness vorig jaar - maar kan binnen enkele jaren alweer hopeloos voorbijgestreefd lijken. Bovendien bestaat het risico dat zulke suggesties utilitaristisch worden opgevat en opnieuw uitdraaien op een twist over de structuren.

Zo is er veel gesproken over de noodzaak om iPads en andere tablets in de klas te gebruiken. Alleen op die manier maakt het onderwijs volgens sommigen werkelijk de stap naar de 21ste eeuw. Opvallend is evenwel dat er tegelijkertijd slechts zelden bij wordt stilgestaan of leerlingen de lesstof zo beter oppikken of dat zij zo aandachtiger blijven. Ook hier dreigt het 'hoe' de inhoud, het 'wat', te verdringen.

Democratie en burgerschap

Dat ziet ook pedagoog Pedro De Bruyckere (Arteveldehogeschool). Volgens hem is er sinds begin jaren negentig niet meer maatschappelijk gediscussieerd over de eindtermen. "Vaak vindt men het moeilijk om daarover te praten, terwijl het veel fundamenteler is dan de structuren. Het zijn ook geen gemakkelijke vragen, omdat er moet worden nagedacht over de wereld en de rol van onze kinderen daarin. Daarbij zijn de noden op de arbeidsmarkt belangrijk, maar niet uitsluitend. Tijdsplanning en gelukkig leren zijn, kan daar ook deel van uitmaken."

Een visie die wordt ondersteund door Boeve en Verdyck. Zij menen eveneens dat er niet te utilitaristisch mag worden gekeken naar het onderwijs. Er moet ook voldoende debat zijn over burgerschap, persoonsvorming en democratie. "De samenleving verandert steeds sneller", zegt Verdyck. "Het doorbreken van de kerktorenmentaliteit met meer aandacht voor diversiteit en multiculturaliteit is belangrijk voor de toekomst. Zoiets hoort ook bij initiatieven als Onderwijs 2032."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234