Maandag 01/03/2021

De schilders in de slagschaduw van Rubens

Rubens staat nog maar eens in het centrum van de belangstelling. Onlangs werd er een meeslepend boek over de schilder als diplomaat en spion gepubliceerd, De meester van de schaduw door de Amerikaan Mark Lamster, en recentelijk dook er een onbekend portret op dat aan Rubens toegeschreven wordt en voor de nodige discussie zorgt. In Sint-Niklaas loopt nu een tentoonstelling die de invloed van de Antwerpse barokschilder op zijn tijdgenoten in beeld brengt, een invloed die lang na de dood van de meester bleef nazinderen. door Eric RinckhoutDe aantrekkingskracht van de expo In het spoor van Rubens is dat er onbekend werk van de grote meesters te zien is, aangevuld met soms erg verrassend werk van minder bekende of compleet vergeten schilders en beeldhouwers uit de zeventiende eeuw.

Tentoonstellingscommissaris Annemie De Gendt wist zich te verzekeren van de medewerking van kunsthistoricus Jan De Maere, die goed ingevoerd is in de internationale kunsthandel. Hij opende de deuren van nogal wat Belgische privéverzamelingen. De Gendt slaagde er eveneens in Christopher Brown (Ashmolean Museum in Oxford) en Joost Vander Auwera (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel) te betrekken in het wetenschappelijke comité van de expositie.De Gendt wil zoveel mogelijk aspecten van de zeventiende-eeuwse Vlaamse barok belichten. Schilderijen, tekeningen, olieverfschetsen, gravures, etsen en zelfs wandtapijten komen aan bod, evenals uiteenlopende genres als de historieschilderkunst, mythologische en bijbelse taferelen, het landschap en het stilleven. Er is veel en zeer divers werk te zien in een opstelling die soms te veel aan een veilingzaal doet denken. Maar dat mag het genoegen van de vele ontdekkingen niet in de weg staan. Het is sowieso een krachttoer dat dit soort expositie in een bescheiden cultuurcentrum in Sint-Niklaas gebracht kán worden.Rubens (1577-1640) staat voor sterke lichamelijkheid. Hij bezit een wervelende techniek en heeft een doorgaans feilloos gevoel voor compositie. Van de meester hangt in Sint-Niklaas een fijngeschilderd werk: Het bad van Diana (1635-’40) uit Instituut Collectie Nederland. De kuise Diana wordt verrast door de knappe jager Actaeon en bedekt snel haar naaktheid. Wat verderop biedt de tentoonstelling een aardige ontdekking: een groot stilleven van Rubensmedewerker Frans Snyders, waar Rubens (misschien hijzelf, zo niet een naaste medewerker als Boeckhorst) een meid en een kind heeft bijgeschilderd. Het werk, dat evenwel opgefrist zou moeten worden, verlaat normaal nooit de woning van de privécollectioneur. Een buitenkans om zoiets te zien. Uit het museum van Valenciennes komt een knap religieus werk van Antoon van Dyck (1599-1641). Het is duidelijk beïnvloed door Rubens, maar tegelijk al een echte Van Dyck met zijn elegantere, wekere stijl.Jacob Jordaens, na Rubens en Van Dyck de derde Antwerpse barokmeester, is de meest volkse en bruutste van de drie. Hij gebruikt een krachtig coloriet en laat nog meer dan Rubens de vleselijkheid toe in soms weinig verfijnde composities. In Diogenes op zoek naar een eerlijk mens (1650) combineert hij een verhaal uit de klassieke oudheid met een contemporain markttafereel, boordevol karikaturale boeren en buitenlui die de Griekse filosoof beschimpen. De heidense filosoof Diogenes kon voor de christenen, zeker voor een calvinist als Jordaens, een lichtend voorbeeld zijn, omdat hij alle weelde en overdaad van de hand wees. Ook een weinig bekend Madonna met kind, een samenwerking tussen Jordaens, Adriaen van Utrecht en Frans Ykens, trekt de aandacht.De faam van Rubens en Van Dyck deed nogal wat schilders uit binnen- en buitenland naar Antwerpen trekken. Van net over de grens in de Verenigde Provinciën kwamen schilders als Thomas Willeboirts Bosschaert, Theodoor van Thulden en Abraham van Diepenbeeck. Ze kwamen uit Bergen op Zoom en ’s-Hertogenbosch. Jan Boeckhorst was afkomstig uit het verdergelegen Münster. Sommigen werkten in het atelier van Rubens. Na diens dood vielen hen nogal wat opdrachten te beurt. In de tentoonstelling is een erg rubensiaans tafereel De dronkenschap van Bacchus van Bosschaert te zien en een dramatische kruisiging van Van Diepenbeeck. Beiden zijn bijzonder schatplichtig aan Rubens.Een Judith en Holofernes van ene Jan Thomas verraadt dan weer de invloed van Van Dyck, terwijl een zekere Jan Cossiers een interessant mythologisch conversatiestuk heeft geborsteld. Jan Siberechts, Pieter Boel, Cornelis De Vos en Matthijs van den Bergh: er passeren nog veel bekende en onbekende schilders de revue.In het spoor van Rubens brengt een landschap in kaart, de biotoop van de Antwerpse schilders in de zeventiende eeuw. De productie lag hoog en er waren veel ateliers actief. De kwaliteit was dan ook zeer ongelijk. Tegelijk wordt duidelijk wat voor geniale kunstenaars Rubens en Van Dyck waren, en hoezeer alle andere tijdgenoten nauwelijks uit de schaduw van die twee meesters konden treden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234