Donderdag 21/11/2019

De schilder en zijn cocon

Canvas serveert vanavond vijfsterrentelevisie. De waanzin van het detail is een beklijvende documentaire over schilder Sam Dillemans van de hand van Luc Lemaître en Sam De Graeve, de regisseur en eindredacteur van De slimste mens ter wereld. Ze hebben meer in hun mars dan gedacht.

Door Brecht Decaestecker

BRUSSEL l Sam De Graeve (36) en Luc Lemaître (35) zien er bijzonder vrolijk uit. Fris, goed uitgeslapen, proper gewassen. 'De opnames van De slimste mens zijn achter de rug', zo verduidelijken ze, zonder gebruik te maken van het woord 'eindelijk'.

Voor velen mag het routine lijken, zo'n zesde reeks van een avond na avond vullende quiz in elkaar draaien, maar niet voor deze twee gepassioneerde tv-makers, die een dak boven hun hoofd vonden in de creatieve kweekvijver van Wouter Vandenhaute, Woestijnvis genaamd. Routine? De Graeve moet eens goed lachen: "Als dat ooit het geval wordt, sterft het programma meteen."

En wees gerust, dat zal morgen nog niet zijn. Zelfs volgende herfst niet. Aan diegenen die denken dat de makers van De slimste mens nu toch stilaan elk beschikbaar blik aan BV's of semi-BV's of BV's in wording hebben opengetrokken: think again. "Ik kan meteen vijf namen opnoemen van mensen die ik nog niet in het programma heb gekregen", aldus De Graeve. "En waarvan ik blijf hopen dat ze op een dag toezeggen. Karel De Gucht, Koen Wauters, Freya Van den Bossche, Herman Van Molle, Gert Verhulst... Ik zal hen overtuigen de dag dat Brussel-Halle-Vilvoorde opgelost is. Dan is bewezen dat het onmogelijke kan. En hey, ik bekijk met een zeer gezonde jaloezie dat Blokken nog altijd een succes zonder weerga kent. Ik zie niet in waarom wij dat met De slimste mens niet zouden kunnen nastreven. Ik geef toe: De slimste mens wordt voor een stuk gemaakt door de kandidaten. Soms met het risico dat je drie jaar lang iemand smeekt deel te nemen, zoals bij Bart De Wever, die dan toezegt maar na veertig minuten al wordt uitgeschakeld. Wie meedoet, kan zijn persoonlijkheid niet wegstoppen. In een interview in De laatste show kun je jezelf makkelijk anders voordoen dan je bent. Bij ons niet. Je toont of je al dan niet competitief bent. Of stressbestendig. En waar ik zeer hard van hou, is dat je Walter Pauli naast Saartje Vandendriessche kunt zien. Dat kunnen jullie op de redactie niet. (lacht)"

Kortom, het is verkeerd gedacht als je meent dat Sam De Graeve en Luc Lemaître De slimste mens zien als werken en het draaien van een documentaire, zoals die over Sam Dillemans die vanavond op Canvas wordt uitgezonden, als een hobby, als hun échte passie. "Beide zijn passies", aldus Lemaître. "En voor beide heb je andere inspiratiebronnen."

Het idee om schilder (of beter: fenomeen) Sam Dillemans een paar dagen te volgen ontstond toen ze bij Woestijnvis aan het nadenken waren over een cultuurprogramma voor de openbare omroep. Het idee was een talkshow à la De laatste show met een aantal centrale gasten. Maar het programma werd in de prullenmand gegooid toen bleek dat Rik De Leeuw een gelijkaardig format aan het maken was, wat het weinig succesvolle De Leeuw in Vlaanderen is geworden.

"Ik kende Sam Dillemans al", vertelt De Graeve. "Omdat ik een aantal interviews met hem gelezen had en hij mij mateloos fascineerde. We organiseerden een testaflevering voor onze talkshow en lieten hem uitleggen waarom Vincent Van Gogh geniaal was. Daarin was Dillemans ronduit fantastisch. Het weinige publiek dat daar zat, hing aan zijn lippen."

"Zijn naam bleef bij iedereen hangen", vertelt Luc Lemaître. "Lang nadat al duidelijk was dat we die talkshow nooit zouden maken. We vonden dat we iets met hem moesten doen. We dachten na over een reeks. Met mensen. Mensen die hun vak volledig meester zijn. En daar met passie over vertellen. Opnieuw kwamen we bij Sam Dillemans terecht."

De Graeve: "Wie? Wat? Waar? Hoe? Daar dachten we over na. We wilden niet een puur portret maken. Ik wilde geen cultuurprogramma vanuit een ivoren toren. Zo van: 'Ach, kent u ook Luc Tuymans?' Iedereen moest kunnen instappen. Dat heeft niets met verkleutering te maken. Ik wilde dat het er zeer goed uitzag, terwijl ik zelf begot niet weet hoe je dat doet. (lacht) Daar moest Luc over nadenken. Maar ik was vooraf een paar keer bij hem langsgeweest. Om zijn vertrouwen te winnen. Tijdens de opnames stonden we met best veel mensen in zijn atelier, maar hij wist dat we hem niet zouden naaien."

Lemaître: "We merkten snel dat die mens in zijn wereld, in zijn cocon leeft. Je mag zijn ritme niet verstoren. Anders functioneert hij niet meer. Dat laat hij ook niet toe. Je kunt dus niet met één camera naar hem gaan en zeggen: 'Sam, schilder dat nog eens opnieuw, zodat we het vanuit die hoek kunnen filmen.' Hij liet ons geen keuze. We móésten hem wel met zes mensen en drie camera's registreren. We stopten ons weg. We hadden een lijst met vragen. Die stelden we zodra het moment daar was. En dan blijkt Sam een godsgeschenk. Hij geeft meer dan je verwacht. Veel meer. Zijn passie, zijn filosofie van geen compromissen sluiten, dat komt dan allemaal naar boven."

De monografie over Sam Dillemans is de eerste en wie weet de enige aflevering van een reeks die er misschien nooit komt. Vreemd, zo kun je denken. Hadden de makers het portret niet beter in de kast laten liggen, tot ze zes, zeven van dat soort meesterwerken klaar hadden? Die konden dan gebundeld uitgezonden worden, zoals Belga Sport, die andere docureeks van Woestijnvis, waarvan Luc Lemaître ondertussen nieuwe afleveringen regisseert.

"Mochten we zo'n reeks maken, dan durf ik niet te zeggen wanneer die klaar zou zijn", aldus De Graeve. "Het zou doodzonde zijn als we die van Dillemans zo lang in de kast zouden laten liggen."

Wie vanavond op Canvas afstemt, zal hem geen ongelijk geven.

Sam Dillemans: De waanzin van het detail, Canvas, 20.50 uur.

Regisseur Luc Lemaître:

Als je Dillemans' ritme verstoort, functioneert hij niet meer. Dat laat hij niet toe

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234