Zaterdag 06/06/2020

De schepping van de taal

Theater Antigone en Theatergroep Hollandia over leven en werk van Gezelle

Het jaar van de literaire vieringen krijgt een steeds prominenter theaterluik. Louis Paul Boon kreeg - niet toevallig door o.a. het Nederlandse Hollandia met Menuet en Antigone met Ge moet niet perse ananas gegeten hebben om te weten dat dat lekker is - zijn theatrale eerbetoon in hoofdzaak vorig jaar. Precies dezelfde theatergezelschappen die afgelopen seizoen afzonderlijk Boon herontdekten, sloegen voor de aanpak van Guido Gezelle de handen in elkaar. Een wereld van papier zal heel de wereld wezen is een indrukwekkend dramaturgisch hoogstandje dat niet alleen het leven en werk van de West-Vlaamse dichter lijkt te beslaan, maar de hele Vlaamse literatuur tot op heden.

Vertrekpunt van Een wereld van papier zal heel de wereld wezen is de complexe en paradoxale persoonlijkheid die Guido Gezelle moet zijn geweest: hij was Vlaming, maar hield helemaal niet van Nederland; zijn levensgrond behelsde amper een provincie, daarnaast produceerde hij wereldliteratuur; enerzijds behoudsgezind, anderzijds onze eerste taalvernieuwer... Het is die paradoxale eigenheid die Jos Verbist (regie), Paul Slangen en Ivo Kuyl (dramaturgie) hebben aangegrepen om ons onder het mom van Gezelle een spiegel voor te houden.

Het begint al bij de keuze van de locatie: plaats van het gebeuren is de loods Agence Maritime Minne in de haven van Brugge, uitgerekend een plek die de ultramontaan en vooruitgangsbestrijder Gezelle waarschijnlijk moet hebben gemeden als de pest. Brugge is idyllischer en behoudens een theatervoorstelling is er geen enkele reden om deze Brugse antithese te bezoeken. Binnen in de loods is een indrukwekkende replica van een West-Vlaams landschap gebouwd. Centraal achteraan een dijk met boompjes, die doet denken aan de Damse vaart. Daarvoor een overpaald polderlandschap met daarop vinkenkooitjes - Gezelle schreef niet alleen een klankspel Inke de Vinke, in West-Vlaanderen is vinkenzetten zowat een nationale sport. Dit geheel wordt geflankeerd door een plas en een gestrande ark met daarin de muzikanten van het Horta Kwartet. Meteen is de bijbelse toon gezet: Gezelles oeuvre wordt geplaatst in het Genesis-verhaal met Vlaanderen als schepping, zowel voor als na de bekoring.

Ook hierin hebben de makers een aantal meesterlijke ingrepen aangebracht. De Hof van Vlaanderen is de verantwoordelijkheid van de moedergodin, gespeeld door Irene Vervliet. Na de zondeval treedt een mannelijke God op de voorgrond. En bovenal, de meeste speelruimte wordt gecreëerd door de man dubbel in de tuin te plaatsen. Wim Willaert is de ietwat volgzame, schuchtere en bijwijlen achterbakse poëet. Geert Six is de perfecte oerkracht die, wanneer de vrouw verschijnt, er ook dadelijk achteraan zit. Deze simpele verhaalstructuur biedt niet enkel ruimte voor humor en menselijke tweespalt, het is ook het uitgelezen raamwerk voor een confrontatie van Gezelles poëzie met het vervolg van onze literaire traditie. Zo hoor je Gent-Wevelgem van Tom Lanoye en lijken scènes zo gegrepen uit Claus' Het verdriet van België en Timmermans' Pallieter of Adriaan Brouwer. Maar wie te veel zoekt naar herkenningspunten, loopt in deze voorstelling zeker verloren.

Het knappe aan deze voorstelling is dat de makers geweigerd hebben Gezelles leven te minutieus te vertellen. Hij is alleen expliciet aanwezig in de taal, in se het hoofdpersonage van dit locatieproject, belichaamd door vijf uitstekende spelers die weigeren van dit stuk een West-Vlaams idioticon te maken. En voor wie binnen deze opzet aandachtig kijkt, blijven er talloze impliciete verwijzingen naar Gezelles persoonlijke leven. Bijvoorbeeld: hoe zich tussen Irene Vervliet en Ivo Kuyl een krankzinnig taalgevecht ontspint tussen een particuliere taal en een meer universele taal; de scène waarin Ivo Kuyl in het Frans de dagorde van een internaat proclameert, doet denken aan Gezelles conflict met superior Van Hove; hoe Sofie Decleir woede blaast in 'Die avond en die roze' en tot slot Wim Willaert die even in de huid van Gezelle kruipt en melancholisch protesteert tegen de industrialisatie. De enige klip die je in deze voorstelling als toeschouwer moet nemen, is die van je eigen verleden: niemand kan verhelpen dat je geboren bent in dit land met de literatuur die het heeft voortgebracht. Henk Byls

Op locatie in Brugge op 11, 12, 13, 14 mei. 21 uur. info 050/44.30.60 en op locatie te Kortrijk 24-30 juni en 1-6 juli. Inl.: 056/22.69.15

Een confrontatie van Gezelles poëzie met onze literaire traditie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234