Dinsdag 27/10/2020

De schat van FABIOLA

Koningin Fabiola schonk haar hele privévermogen weg aan de armen, zo viel te vernemen. Behalve het klooster in Opgrimbie. En de villa in het Spaanse Motril. En het geheime fonds van koning Boudewijn in Liechtenstein. En zo nog een paar dingen.

De studiedag van de vzw Sprankel in het cultureel centrum in Hasselt lokte drie weken geleden 270 mensen. "Dat was niet slecht", vindt Luc Anthonis van de vzw. "Volgens onze laatste berekeningen zijn inkomsten en uitgaven uiteindelijk dan toch kif-kif."

De zaal moest worden betaald. Elementaire beleefdheid noopte tot een kleine verplaatsingsvergoeding voor professor Paul Ghesquière, die was komen spreken. De vzw Sprankel had bij vorige gelegenheden de gewoonte om de aanwezigen een warme maaltijd aan te bieden. De vijfjaarlijkse studiedag voor ouders van kinderen met dyslexie werd ooit opgezet op uitdrukkelijke vraag van koningin Fabiola. "Ze wilde dat deze ouders zich verenigden, dat ze de kans kregen om aan een voordelige prijs de studiedag te volgen", zegt Anthonis. "Ze oefende daarvoor ernstige druk uit. Ze stuurde ons een cheque van 2.500 euro, en later nog een keer." Maar niet deze keer.

De oude koningin, dat wisten ze bij de vzw Sprankel wel, was ziek. Ze hadden koningin Mathilde uitgenodigd op de studiedag, maar die had het te druk. Leden van de vzw werden enkele dagen later wel ontvangen op het paleis. Over die 2.500 euro werd niet meer gesproken.

Bedelbrieven

De krant Le Soir kwam zondag met het nieuws: "Bij testament heeft koningin Fabiola beslist om haar volledige privépatrimonium na te laten aan de vzw Hulpfonds van de Koningin." Haar hele nalatenschap, stond er, gaat naar "behoeftigen in België". Het bericht werd bevestigd door het paleis, dat het niettemin nuttig vond te specifiëren: "Het gaat om een privézaak en heeft betrekking op het privépatrimonium van de koningin." De goede verstaander kan weinig anders besluiten dat de koningin een privépatrimonium nalaat en daarnaast nog een ander patrimonium.

De iets aandachtiger royaltywatcher bleef achter met een vraag: welk hulpfonds van welke koningin? Het Belgisch Staatsblad vermeldt er namelijk drie. Er is de vzw Hulpfonds van Koningin Fabiola, er is de vzw Hulpfonds van Koningin Paola en er is de vzw Hulpfonds van de Koningin zonder verdere vermelding. Over wat die hulpfondsen precies doen verneem je maar occasioneel eens wat. Zoals in het antwoord op een parlementaire vraag van Guido De Padt (Open Vld) in 2007.

Dat leerde dat van de ruim 1.500 arme drommels die het jaar daarvoor een bedelbrief hadden gestuurd naar Paola, er 354 een cheque hadden ontvangen van 200 euro. In 2006 waren het er 242. Mensen kregen altijd 200 euro. Het Laatste Nieuws concludeerde in een krantenkop: 'Koningin Paola vorig jaar bijzonder gul.'

De vzw Sprankel ontving twee keer 2.500 euro via het Hulpfonds van Koningin Fabiola. Volgens een bericht in het Staatsblad is deze vzw sinds 20 maart 2014 in ontbinding. In de persoon van Thierry Janssens de Bisthoven, jarenlang raadgever van de koningin, is een vereffenaar aangesteld. De ontbindingsakte zegt: "De raad van bestuur heeft besloten het patrimonium na aanzuivering van het passief, als er bestaat, over te dragen naar de vzw Hulpfonds van de Koningin."

Een beetje schizofreen, wel. Enerzijds zou koningin Fabiola de wens hebben uitgedrukt om haar patrimonium via een hulpfonds weg te schenken aan de armen. Aan de andere kant liet ze haar specifiek met dat doel opgerichte hulpfonds kort voor haar dood ontbinden.

Spaanse villa

Lang geleden, toen koning Boudewijn nog leefde, wilde de traditie dat hij zijn landgenoten via de televisie toesprak op 21 juli, en de dag daarna vertrok naar Motril. Daar, in dat Spaanse kuststadje vlakbij Granada, zocht en vond het koningspaar rust na een druk jaar. Af en toe sijpelde een beeld door van het domein, met zijn haciënda, zijn weelderige tuinen, zijn biljarttafel, zijn openluchtzwembad en zijn privéstrand. Boudewijn kreeg de gronden eind jaren zestig aangeboden door een plaatselijke eigenaar van een suikerrietplantage en de burgermeester van Motril. Die had bedacht dat in het kielzog van de Spaanse familie van Fabiola ook de hele internationale jetset zijn weg zou vinden naar zijn stadje. Boudewijn doopte zijn optrekje Villa Astrida, naar koningin Astrid. Zijn moeder, die hij op zijn vijfde verloor.

Het is hier, in Motril, dat koning Boudewijn op 31 juli 1993 bezweek aan een hartstilstand.

Koningin Fabiola erfde de villa, maar kwam er steeds minder vaak. De plek maakte haar alleen maar melancholisch, heette het. In 1999 maakte het paleis bekend dat Villa Astrida zou worden overgeheveld naar een Belgische stichting van openbaar nut, maar toen de Franstalige journalist Pierre de Vuyst begin 2013 ter plaatse ging rondneuzen, trof hij iets heel anders dan een leeg en vergeten resort. Het domein en ook het openluchtzwembad waren perfect onderhouden. Leden van de familie van Fabiola brachten er geregeld vakanties door en in de plaatselijke gemeenteraad was commotie ontstaan. De linkse oppositie vond het niet kunnen dat de gemeentelijke groendienst helemaal gratis en voor niks de tuinen onderhield.

Geheime stichting

In het kadaster van Motril trof de journalist ook de naam aan van de enige wettige eigenaar, Fabiola di Mora y Aragón. Ze had het domein gewoon geërfd van Boudewijn, was eigenaar gebleven en had het domein nu via een schenking ondergebracht in een Spaanse stichting, waardoor ze tot haar dood het recht behield op vruchtgebruik, en de villa daarna in handen zou komen van haar Spaanse familie. Dankzij de stichting hoefden zij in Spanje bij haar overlijden geen 70 procent successierechten te betalen. De villa behoort dus niet langer tot het privépartimonium van de koningin en wordt dus niet weggeschonken aan een of ander hulpfonds.

Er is een Villa Astrida, er is ook een stichting Astrida. Wij, gewone stervelingen, waren niet verondersteld dat te weten. Het bestaan van de stichting was wellicht geheim gebleven als het in 2006 niet tot een open oorlog was gekomen tussen het hof en Noël Vaessen, jarenlang mentor van prins Laurent.

Hij zag zich als zondebok veroordeeld door een rechtbank in Hasselt na het marineschandaal (Laurent zou indirect geld ontvangen hebben van de marine om zijn villa op te knappen, nvdr.). Hij ging daarom lichtjes rancuneus getinte boeken schrijven en reconstrueerde in een ervan een gesprek dat hij ooit had met prins Laurent. Die was bijzonder gefascineerd door de erfenis van oom Boudewijn en ging er van uit dat een deel van het vermogen was weggestopt in een geheime stichting Astrida in Liechtenstein. "Laurent zei me: 'Als men dat zou weten, zou blijken dat de waarde van Astrida op zijn minst overeenkomt met het bedrag dat in de erfenis van Boudewijn is verdwenen.'"

Dankzij de digitalisering van het Staatsblad en speurwerk van auteur Thierry Debels weten we vandaag iets meer over die stichting Astrida. Een online in het Belgisch Staatsblad gepubliceerde statutenwijziging op 29 september 2006 laat zien dat de oprichting van de stichting er is gekomen als gevolg van een testamentswijziging van koning Boudewijn op 15 maart 1992. Dat was, niet toevallig, enkele dagen voor hij in Parijs een delicate hartoperatie zou ondergaan. Het doel van de stichting, staat er, is: "Het bijstaan van de neven en nichten van zijne majesteit koning Boudewijn van België op religieus, wetenschappelijk, artistiek en pedagogisch vlak."

Boudewijn hield er rekening mee dat zijn broze hart het zou begeven en wilde via een aparte constructie iets achterlaten voor de mensen die hij, bij gebrek aan kinderen, zag als zijn directe naasten. De akte omlijnt heel duidelijk wie beschouwd wordt als neef of nicht en wie niet: de kinderen van zijn broer, de latere koning Albert II, van Boudewijns zus prinses Joséphine-Charlotte van Luxemburg, "alsmede neven en nichten van hare majesteit koningin Fabiola, hun afstammelingen en dit voor generatie op generatie". De akte bevat nog één markant zinnetje: "Deze hulp zal ertoe bijdragen dat zij zich kunnen zetten in het leven."

Volgens Debels, auteur van Kroongeheimen, ligt hier de verklaring waarom Albert II Delphine Boël nooit heeft erkend als dochter en dat ook nooit zal doen. "Als hij haar zou erkennen, zou zij ook een beroep kunnen doen op het fonds. Merk op dat ook de twee nog levende kinderen die Leopold III had met Liliane Baels, prinses Marie-Christine en prinses Esmeralda, in de statuten werden uitgesloten. Boudewijn wilde ook na zijn dood niets te maken hebben met zijn halfzussen."

Het fonds, staat er, wordt beheerd door zes bestuurders. Twee worden aangeduid door neven of nichten van Boudewijn en twee door neven of nichten van Fabiola. Twee andere bestuurders zijn neutraal. Een akte uit 2003 laat zien hoe dat wordt ingevuld. Voorzitster van de stichting is koningin Fabiola zelf, de secretaris is Vincent Pardoen, het hoofd van de hofhouding van Albert II. Daarnaast zien we als bestuurders prins Lorenz, de echtgenoot van prinses Astrid, en Fabiola's Spaanse neven-edellieden José Javier Silva Mendaro en Francisco de Borja Silva Mora. De zesde bestuurder is prins Nicolaas van Liechtenstein, ambassadeur van het fiscale paradijs.

Of er geld verstopt zit in Liechtenstein weten we niet. De boekhouding van de stichting is niet openbaar. Debels kreeg ooit via via een balans uit 2001 in handen. Die liet zien dat er zo'n 1,37 miljoen euro in het fonds zat, maar vooral ook dat er vrij kwistig uit werd geput voor reis- en andere onkosten. Voor wie is niet bekend. Verder is alleen geweten dat koningin Fabiola in februari 2012 met haar privévermogen een kapitaalsverhoging van 2,5 miljoen heeft doorgevoerd bij de stichting Astrida. Het vermogen groeide tot 3,9 miljoen euro.

Dat was nodig omdat ook het na de dood van koning Boudewijn gebouwde klooster van Opgrimbie in de stichting zit. Daar zakte in 2002 een dak in, maar bij gebrek aan bouwvergunning kon de schade niet worden verhaald op de aannemer.

En dan nog een Fons

In 2011 werd de raad van bestuur van stichting Astrida uitgebreid met drie nieuwe bestuurders: Bruno Nève de Mevergnies, de gewezen secretaris van Fabiola en huidig paleiswoordvoerder, Fabiola's nicht Maria Cristina Ruiz de Ojeda Silva en koningin Mathilde. Royaltywatchers zagen in de toetreding van Mathilde een bewijs van een steeds hechter wordende band tussen de oude en de nieuwe koningin, maar al na goed een jaar stapte Mathilde uit de stichting. Ze werd vervangen door prins Willem van Luxemburg. Hij is de jongste zoon van prinses Joséphine-Charlotte.

Als het paleis vandaag beweert dat koningin Fabiola haar hele privépatrimonium wegschenkt aan de armen, dan dient voor de volledigheid vermeld dat dat dus niet geldt voor de villa in Motril, de in stichting Astrida verborgen miljoenen en het klooster van Opgrimbie. Maar ook dat is niet het hele verhaal.

Koningin Fabiola was erg bezig met haar vermogen. In de periode van de kapitaalsverhoging bij de stichting Astrida richtte ze alweer een andere op, de stichting Fons Pereos. Ze stopt er 800.000 euro in, met opnieuw de duidelijke intentie haar nakomelingen te behoeden voor het betalen van successierechten op de nakende erfenis. Onder politieke druk doekte ze haar stichting weer op. Het Fons Pereos, goed voor zo'n 800.000 euro, werd opgeslorpt door de stichting Astrida. Wat van Fons Pereos achterblijft is een stichtingsakte, op 14 september 2012 neergelegd bij de Brusselse notaris Lorette Rousseau. Daarin wordt heel terloops melding gemaakt van alweer een andere stichting. Het gaat, staat er, om "een private stichting, gecreëerd door de stichtster in Spanje op 5 oktober 1999".

Volgens Debels is dit nog een andere stichting dan diegene waarin Fabiola haar villa in Motril in onderbracht. Hij twitterde deze week een linkje naar een artikel in de Spaanse krant El Mundo. Daarin wordt vrij gedetailleerd uit de doeken gedaan wat niet minder dan 37 neven en ook nog "ongeveer honderd achterneven" de komende maanden onder elkaar te verdelen hebben. Volgens de krant gaat het (onder meer) om "vier bouwpercelen in Guetaria, twee kantoren in Madrid, een perceel in Pamplona en een deel van een huis en gronden in Aiguamurcia in Tarragona".

Debels: "Anders dan in ons land is Spanje op dit vlak erg transparant. De opsomming van eigendommen in El Mundo zal best wel correct zijn, maar niet eens volledig. De familie Mora bezat ook een hotel in de Rue d'Artois in Parijs, dat inmiddels is verkocht, maar waarvan de opbrengst bij Fabiola terecht is gekomen. Van haar broers en grootvader erfde ze een collectie werken van Goya, Rubens en Velázquez. Ik schat het vermogen van koning Fabiola op 100 tot 200 miljoen euro. Zij heeft een deel van dat vermogen weggeschonken, we vermoeden in de richting van Opus Dei en aanverwante organisaties."

Krijgen de armen en behoeftigen dan helemaal niets? Debels: "Ik denk dat we mogen spreken van een goede grap."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234