Zondag 18/04/2021

De schaduwman uit Teralfene

Het beeld van onbaatzuchtig vrijwilligerswerk wou Callebaut, en dus kregen we op televisie CD&V'ers te zien die hun zaterdagnacht veil hadden om het campagnemagazine in de zondagskrant te plooien

Luckas Vander Taelen

over CD&V-raadgever Jan Callebaut

Sinds vorige week weten we dat achter de Supertsjeef een Schaduwman staat, een mysterieuze geheimzinnigaard die Yves Leterme goede raad in het gewillige oor fluistert, zoals om op een zondag in de campagne te stappen. "Want", zegt de schaduw van de misschien toekomstige ex-minister-president van de Vlaamse regering, "op zondag de campagne beginnen, wil zeggen: mensen, ik ga voort met werken, dit doe ik in de extra time."

Zo een zin kan alleen maar uit de mond van een marketeer komen. Maar spindoctors passen niet bij het zorgvuldig uitgewerkte imago van Yves Leterme, dat stoelt op Vlaams gezond verstand en deugdelijkheid.

De naam van de mysterieuze raadgever nam dan ook geen opvallende plaats in op het lijstje van intimi dat deze krant eerder deze week publiceerde. Knack plaatste hem vorige week echter in de schijnwerpers: Jan Callebaut, de oprichter van het al even bekende als beruchte marktonderzoeksbureau Censydiam, dat al jaren de VRT adviseert. Censydiam mocht nu ook voor CD&V een groot publieksonderzoek doen waarop de campagne van CD&V gebaseerd is. Jan Callebaut komt niet graag in het nieuws: "Noem mij maar de schaduwman", zegt hij samenzweerderig...

Callebaut wordt door Knack geportretteerd in het landelijke Teralfene, waar zijn vader ooit actief ACW-militant was en Jan als kind fier mededelingen mocht gaan ophangen in de parochiezaal. Teralfene lijkt wel een archetype van de warme samenleving van Yves Leterme: het dorp waarvan CD&V wil dat wij dromen, waaruit een spontane Vlaamse gemoedelijkheid opstijgt. In Teralfene geven mensen nog om elkaar. Callebaut zelf is actief bij de Leeuwkens, een voetbalclub die het moet hebben van de vrijwilligers, "een virtuele gemeenschap, die belangrijk is voor het sociale weefsel van het dorp". Als Knack hem vraagt of hij zichzelf ziet als een uitbater van een parochiezaal, antwoordt Callebaut: "Dat lijkt me een eerbare vergelijking."

Het beeld van onbaatzuchtig vrijwilligerswerk wou Callebaut in de media, en dus kregen we op televisie CD&V'ers te zien die hun zaterdagnacht veil hadden om het campagnemagazine WIJ allemaal eigenhandig in de zondagskrant te plooien. Een "antivedettecultus" volgens de Schaduwman van CD&V die vervat zit in de verkiezingsslogan 'Samen Werkt' en een doorslag lijkt van het betreurde feel good-project SAM van de VRT.

Maar hoe warmmenselijk en idyllisch Teralfene ook lijkt, Callebaut weet dat er ook daar "reële menselijke problemen zijn". En vooral dat Teralfene een dorp is waar net als in heel Vlaanderen de mensen "wakker liggen van de angst". En dus raadde hij Vandeurzen aan een open brief te schrijven naar de kiezers van het Vlaams Belang om de verdwaalde schapen terug te drijven naar de vertrouwde stal. Dat is dus bij CD&V, want enkel de partij van Leterme begrijpt de angst die de Vlamingen van een verdiende nachtrust berooft.

Waarvoor die Vlamingen dan wel bang zijn, wil of kan Callebaut niet concretiseren. Dat interesseert hem ook niet. Censydiam wil immers peilen naar wat leeft bij de mensen om op basis daarvan gevoelensbevestigende campagnes te voeren. Bij de openbare omroep heeft dat onder het motto "afspraak met de kijker" geleid tot een voor die kijker geruststellende voorspelbaarheid als handelsmerk.

Dus als er angst leeft bij de Vlamingen, raadt Censydiam CD&V niet aan om tegen dat gevoel in te gaan, maar integendeel erop verder te bouwen. En dus dat vaak subjectieve gevoel van de burger te bevestigen. Als antwoord op die primaire angst komt vanwege de spindoctor van CD&V geen moedig politiek antwoord. Het is de reflex van de commerciële marketeer die zijn publiek niet tegen de haren in wil strijken en het geeft wat het wil. En dus krijgt de bange Vlaming niet te horen dat hij in het meest welvarende deel van de wereld woont, waar het in het verleden nooit veiliger is geweest. En dat er nu niet meer misdaden zijn dan vroeger, maar dat die wel een overdaad aan media-aandacht krijgen.

Zegt Callebaut zelf niet: "Ik denk niet dat ik overdreven angstig ben, maar over mijn lijk dat mijn dochter 's avonds alleen met de fiets naar huis komt." Eén moord in Diest en heel Vlaanderen verkrampt van de angst. Callebaut is slachtoffer van het Dutrouxsyndroom, bang gemaakt door de media die dramatische fait divers niet willen kaderen en relativeren en zo het beeld cultiveren van een gevaarlijke samenleving waarin je maar beter binnen kunt blijven. En achter een driedubbel gesloten deur angstig kijken naar het VTM-nieuws dat opent met onverdraaglijke beelden van een agressie in de Brusselse metro.

Er zijn geen gemakkelijke antwoorden op complexe vragen. Maar CD&V gebruikt de maatschappelijke ontreddering om een ideologische fata morgana als oplossing te propageren: "de warme samenleving". De idealisering van een klein, Vlaams dorp als Teralfene past hier perfect bij en is een constante bij de Vlaamse christendemocraten. Herman Van Rompuy sprak ooit deze historische woorden: "De stad is de grote bewerker geweest van de geestelijke en ruimtelijke ontworteling. Er bestaat geen stad van de mens. De stad zal altijd de vijand van het menselijke zijn." Hoe modern de christendemocraten zich ook voordoen, ze blijven terugverlangen naar de historische basis van de katholieke macht: het dorp, waar de kerk in het midden stond en de achterdeur open mocht blijven. Het propageren van dat ideële Vlaanderen beantwoordt aan een heimwee naar een onbestaand verleden, waarin de godsvruchtige burgers stil en ongedwongen alles voor elkander deden onder het waakzame oog van de minzame pastoor. Dat hypocrisie en achterklap velen dat soort dorpen deed ontvluchten, en ze liever de bevrijdende stadslucht gingen opsnuiven, past uiteraard niet in dat geluksbeeld.

Ook in nazi-Duitsland werd het dorpsleven en vrijwilligerswerk geïdealiseerd. Die propaganda was niets anders dan een uiting van een reactionaire ideologie die de burgers niet wou emanciperen maar angstig en onmondig houden. Een "warme samenleving" is dus niet per definitie synoniem met democratie en emancipatie. Dat blijkt ook uit het evangelie van CD&V-huisfilosoof Wouter Beke, die zonder schroom poneert dat burgers pas op hun gemak zijn als anderen voor hen beslissingen nemen en een partijprogramma resumeren met holle eisen als "deugdelijk bestuur". Een angstig Vlaanderen dat op zichzelf is gericht en vreemde invloeden wantrouwt: het ontbreken van Franstalige contacten in het netwerk van Yves Leterme en zijn denigrerende houding tegenover de Franstaligen zijn tekenend voor zijn Vlaamse zelfgenoegzaamheid.

De enige prioriteit van Yves Leterme is niet om onze samenleving te verbeteren, maar wel om na acht jaar paarse nachtmerrie de Grote Restauratie in te zetten van de katholieke macht. Een professionele marketeer als Jan Callebaut, voor wie "een politieke partij een merk is", moet die rauwe ambitie via wollige slogans zo efficiënt mogelijk verkopen.

De volgehouden weigering van Leterme om zelfs nog maar te zeggen dat hij kandidaat zou zijn bij de verkiezingen en zijn hypocriete houding over zijn ambitie om eerste minister te worden, passen net als zijn hautaine afwijzing van een debat met Verhofstadt perfect bij een verlicht despoot, die als een strenge schutsheilige wil waken over de bange brave Vlaamse kudde.

Luckas Vander Taelen is freelancejournalist, regisseur en kandidaat voor de groene senaatslijst. Voor De Gedachte schrijft hij om de twee weken een opiniestuk.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234