Dinsdag 12/11/2019

De schaduw van sociale verkiezingen

Het dossier-NMBS moet vlot worden getrokken door sociaal bemiddelaars. Politiek aangesteld, dat spreekt. De inzet overstijgt het publieke debat. Dit is een gevecht voor de eigen achterban.

De NMBS is een samenleving in het klein. Ze weerspiegelt als geen ander de uitwasemingen van een overheidsbedrijf. Politieke benoemingen op alle niveaus, de brute macht van het getal, de starheid van een logge tanker die - niet gehinderd door disruptieve ontwikkelingen of bedreigende globalisering - zijn wereldvreemdheid ongestraft kan etaleren.

In die context een modernisering doorvoeren, is rijden en omzien. En dan merken dat er mannen met rode, blauwe en groene hesjes 'non' staan te roepen.

De vakbondsmacht bij de NMBS is ongezien, en die zal er de komende maanden niet op minderen. In mei 2016 zijn er sociale verkiezingen, en dat is het moment waarop de koppen worden geteld. Vakbonden bestaan bij gratie van hun ledenaantal, en de vergelijking met politieke verkiezingen is niet vergezocht. Het aantal stemmen is bepalend voor het soortelijk gewicht. In het geval van de vakbonden ook financieel. Hoe meer leden, hoe groter de financiering.

Daarnaast krijgen de vakbonden per jaar ook een structureel bedrag voor administratiekosten verbonden aan de uitkering van werkloosheidsvergoedingen. In 2011 was dat goed voor een totaal van 207 miljoen euro.

De inzet is bijgevolg groot. Net zoals politici in de aanloop naar verkiezingen plots hun ideologische hardnekkigheid terugvinden, zo zetten de vakbonden ook de hakken in het zand bij hun verkiezingen. Enige meegaandheid wordt dan al snel vertaald als zwakheid.

Ironisch genoeg kan er bij de overheidsbedrijven, zoals de NMBS, niet gestemd worden. Daar vinden geen sociale verkiezingen plaats, daar zijn de vakbondsbonzen 'voor het leven' benoemd. Dat verklaart de lokale baronieën die binnen bedrijven als de NMBS symptomatisch zijn. En toch zijn die sociale verkiezingen mee bepalend voor de bandbreedte van de vakbondsvertegenwoordigers binnen de NMBS. Denk maar aan de macht om pakweg de minimale dienstverlening te kelderen.

De vakbonden hebben immers nog een rekening te vereffenen. Ze zijn beschadigd uit deze eerste regeerperiode van Michel I gekomen. Ze moeten naar hun achterban stappen met als boodschap dat ze weinig of niets uit de brand hebben kunnen slepen. Ze hadden dan ook hoog ingezet met een formele eis voor een vermogenswinstbelasting, en kregen de taxshift en - vooral - de indexsprong als een boemerang terug in het gezicht. Door zo hoog in te zetten, hebben ze zichzelf in de voet geschoten, zegt politicoloog Carl Devos (UGent). Bovendien doet deze regering - en dan vooral haar N-VA-excellenties - ook geen enkele moeite om haar afkeer voor de vakbonden te verbergen.

Draagvlak krimpt

Al een hele tijd is er felle discussie over de veranderende arbeidsmarkt en wat het antwoord daarop zou moeten zijn van de vakbonden. Met elke klassieke stakingsactie ebt het draagvlak zienderogen weg bij het brede publiek. Ook nu gooien de vakbonden de eigen ruiten in. Dreigen met een stakingsactie van vijf dagen is contraproductief. De publieke opinie krijg je zo niet aan je zijde. Maar het gaat hier niet over het publiek, maar wel over de eigen achterban. Door de tanden te tonen, bewijzen ze hun hardnekkigheid.

En dan is er ook nog het typische organisatiemodel dat opspeelt. Van oudsher is de socialistische vakbond veel minder centralistisch georganiseerd dan het christelijke ACV. De leiding zijn verkenners, geen aanvoerders, analyseert professor Patrick Humblet (UGent). Implicerend: de leiding van het ABVV/FGTB moet dus even radicaal zijn als haar radicaalste délégué.

Zolang de socialistische vakbondsafgevaardigden hun woede richten op de federale regering van Charles Michel (MR), blijven de Waalse, de Brusselse en de Franse Gemeenschapsregering buiten schot. N-VA-voorzitter Bart De Wever noemt de FGTB graag "de gewapende arm van de PS". Dat is echter maar een deel van de verklaring. Diezelfde FGTB wordt in de rode bastions immers zelf opgejaagd door de extreemlinkse PTB. En daarmee zijn we terug bij het belang van de sociale verkiezingen en de eigen hardnekkigheid. Een boude voorspelling dus: de sociale acties zullen de komende maanden nog toenemen. En vooral in de openbare sector.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234