Maandag 08/03/2021

Reconstructie

De Rubens-prent van 670.000 euro: "Onze beste veiling ooit"

null Beeld © Artur Eranosian
Beeld © Artur Eranosian

De inmiddels felbesproken tekening Een paard en een ruiter met tulband van Peter Paul Rubens is in Antwerpen geveild voor liefst 670.000 euro. Relaas van een ongezien spannende verkoop.

"600.000 euro aan de ene kant, 650.000 aan de andere. Verhoogd tot 660.000. Nee, 670.000. Niemand meer? Verkocht." De dubbelzijdige pen- en penseeltekening van de ruiter met tulband was voordien geschat op 300.000 à 500.000 euro. Maar al snel zorgt het recent opgedoken werk van de meester voor een verhit opbod bij het Antwerpse veilinghuis Bernaerts.

Niet in de zaal. Daar zitten vooral nieuwsgierigen. De kandidaat-kopers verkiezen de anonimiteit van de telefoon. Niet verwonderlijk. Sinds een dikke maand geleden bekend raakte dat er een echte Rubens onder de hamer zou gaan in Antwerpen, wordt driftig gespeculeerd of het werk naar een koper binnen of buiten België zou gaan. En of een museum dan wel privéverzamelaar ermee aan de haal zou gaan. Veilingexpert Peter Bernaerts heeft nog even zwijgplicht. "Vandaag of morgen kan ik wellicht meer kwijt over de koper." Of licht hij toch al een tipje van de sluier op als hij zegt: "De kans is bestaande dat het werk in België blijft"? En: "Ik ben alvast content." Logisch. Enkele minuten eerder is een ander topstuk, Het boslandschap met reizigers op landweg van Jan Brueghel de Oude voor 270.000 euro geveild.

null Beeld kos
Beeld kos

Bernaerts kan na afloop een zucht van opluchting en een lachje niet onderdrukken. Een wereld van verschil met de gestreste frons die enkele uren eerder nog op zijn gezicht gebeiteld leek.

Hij heeft de afgelopen weken vaak wakker gelegen, bekent de veilingmeester. Een Rubens én een Brueghel op dezelfde avond verkopen, zelfs voor het gerenommeerde Bernaerts is het een vrij unieke gebeurtenis. "Dit is nu al de beste veiling in ons veertigjarig bestaan", zegt Mon Bernaerts, die samen met zijn zonen Peter en Christophe het veilinghuis runt.

Plots speel je als Antwerps veilinghuis mee op absoluut topniveau. De grootste nationale en internationale musea, kunsthandelaars en -verzamelaars dingen mee. Een pokerspel met een torenhoge inzet. "Ik wist dat we topstukken in handen hadden, maar op een veiling ben je pas zeker bij de klop van de hamer", zegt Peter Bernaerts.

Tot op het laatste moment kan er iets mislopen: van diefstal tot een te laag of vals bod. Terwijl de hele wereld meekijkt. Zoiets kan je naam maken of kraken. Daarom moest iedereen die op de Rubens en Brueghel wilde bieden uren voor de veiling al identiteits- en bankgegevens voorleggen. Hoeveel commissie het veilinghuis krijgt, wil men niet kwijt. Minder dan 15 procent alvast. Bernaerts: "Je wil in de eerste plaats de beste prijs voor je verkoper halen. Je wil niet voorhebben dat een stuk na de veiling nog eens voor een veelvoud van dat bedrag wordt doorverkocht."

Dat was bijna gebeurd. In december werd het werk op een paar tienduizenden euro's geschat en ei zo na te koop aangeboden. De Antwerpse familie die het werk na een erfenis in het bezit had gekregen, dacht dat het om een Antoon van Dyck ging. Zo was het werk immers ondertekend.

Maar omdat experts bleven twijfelen en van Rubensiaanse kenmerken spraken, besloot Bernaerts het stuk in extremis van de decemberveiling te schrappen en verder te laten onderzoeken over de grote plas. Voor een kenner in de VS gaf onder meer het watermerk van het papier en de tekenstijl van de ruiter uiteindelijk de doorslag; dit was Rubens begin 17de eeuw, net voor hij begon te experimenteren met penseel op paneel.

Je zou denken dat verzamelaars en musea dan meteen hun interesse laten blijken. Maar de voorbije weken bleef het schijnbaar onrustwekkend stil. Ondanks de internationale mediacampagne die Bernaerts opzette. En zijn mails naar alle grote kunstspelers. "Als je zo'n topwerk in handen hebt, moet je je stoute schoenen aantrekken. Aandacht opeisen in plaats van schoorvoetend vragen."

Pas enkele dagen geleden lieten twee grote kandidaat-kopers blijken dat ze telefonisch zouden meebieden. Afgelopen weekend volgden er nog twee anderen. Bij die vier zou ook een topmuseum van wereldniveau zitten. Het Metropolitan Museum of Art? Bernaerts zwijgt en lacht geheimzinnig. "Ik kan enkel kwijt dat de zenuwen toen pas enigszins getemperd werden. Grote spelers wachten echt tot het laatste moment om anderen niet te veel te alarmeren dat ze geïnteresseerd zijn."

null Beeld © Artur Eranosian
Beeld © Artur Eranosian

Over de grens

Dit keer was er nog een bijkomend element dat voor extra stress en spanning zorgde. De Rubens is door de overheid erkend als Vlaams topstuk volgens het Topstukkendecreet. Mooi want dat geeft de veiling nog extra cachet. Maar: de erkenning wil ook zeggen dat het werk het land niet zomaar mag verlaten en dat baarde heel wat buitenlandse geïnteresseerden vooraf zorgen.

En dus zat Bernaerts gisteren voor de veiling de hele dag aan zijn computer en telefoon gelijmd. Om te polsen hoe ver de geïnteresseerden wilden gaan. En om op te treden als bemiddelaar tussen de kandidaat-kopers, de familie die de Rubens verkoopt en de overheidsafgevaardigden. Of er voor één keer uitstel van betaling mogelijk zou zijn? Weinig kopers lopen immers graag het risico om veel geld neer te tellen voor een werk dat de grens niet zomaar over mag.

Ook al zitten er in het Topstukkendecreet enkele achterpoortjes voor buitenlandse gegadigden. Zo kan de nieuwe eigenaar eisen dat de overheid de tekening van hem koopt tegen de huidige marktwaarde. Kan ze dat niet, dan mag de tekening alsnog de grens oversteken.

Of dat in dit geval überhaupt aan de orde is, zal eerstdaags moeten blijken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234