Dinsdag 07/02/2023

AchtergrondAsielcrisis

De rol van Servië in de migratiecrisis: hand van Poetin of eigen belangen?

Asielzoekers wachten buiten aan de Dienst Vreemdelingenzaken in Brussel.  Beeld ID / Sander De Wilde
Asielzoekers wachten buiten aan de Dienst Vreemdelingenzaken in Brussel.Beeld ID / Sander De Wilde

Europese leiders wijten de huidige asielcrisis aan één land: Servië. Zijn de asielzoekers inderdaad de speelbal van een geopolitiek spel waarbij Poetin aan de touwtjes trekt? Of is dat ‘een hardcore samenzweringstheorie’?

Bruno Struys

Ze zitten op een muurtje aan de Dienst Vreemdelingenzaken. Saïd, twintig jaar en de jongste van de twee, kwam afgelopen weekend samen met Robert aan in België. Ze zijn afkomstig uit Burundi. “We hebben gezondheidsproblemen en kwamen naar België omdat we hier Frans kunnen spreken.”

Ook voor hen is er geen plaats in de asielopvang. Saïd haalt zijn schouders op. “Wat wil je dat we doen? We zullen buiten slapen.”

Ze kwamen via Servië. Eerst namen ze het vliegtuig naar Belgrado, dat was het gemakkelijke deel. Daarna kwamen ze, samen met een groep Afghanen, over land naar hier. “Te voet.” Meer dan 1.600 kilometer. Ze lachen zuinig bij het ongeloof. “We hebben er anderhalve maand over gedaan.”

De twee voornaamste herkomstlanden in de Belgische asielstatistieken zijn op dit moment Afghanistan en Burundi. Steeds meer Europese lidstaten wijzen daarvoor met een beschuldigende vinger naar Servië.

Het Europese grensagentschap Frontex telde in de afgelopen negen maanden meer dan 106.000 illegale binnenkomsten in de EU vanuit de westelijke Balkan. Dat zou een tienvoud zijn in vergelijking met dezelfde periode in pre-covidjaar 2019. Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor (cd&v) zei al dat ze bij de Europese Raad aandringt op een oplossing om die ‘instroom uit Servië’ aan te pakken.

De reden is dat het Balkanland voor een grote groep landen de visarestricties heeft opgeheven. Burundezen kunnen zonder visum dertig dagen in Servië verblijven, omdat hun land Kosovo niet erkent als een onafhankelijke staat.

“Servië begon een vijftal jaren geleden visarestricties voor bepaalde landen op te heffen, nadat Kosovo probeerde om tot internationale instellingen zoals Interpol toe te treden”, zegt Vuk Vuksanovic, senior onderzoeker aan het centrum voor veiligheidsbeleid in Belgrado en tevens verbonden aan een denktank van de London School of Economics.

Om dezelfde reden is het voornaamste herkomstland van migranten in Oostenrijk op dit moment India. Ook Oostenrijk zegt dat de opvangcapaciteit aan zijn limiet zit, door “misbruik van visumvrij reizen” in Servië.

Hand van Poetin?

Volgens een aantal Europese leiders is het Servië niet enkel te doen om de erkenning van Kosovo tegen te houden. Zij zien er de hand van Poetin in. Premier Alexander De Croo (Open Vld) noemt de problemen met asielopvang in Europa “een deel van de algemene strategie van sommigen om de Europese Unie te destabiliseren”. “Laten we het vrijuit zeggen: Rusland zal er alles aan doen om de EU uit elkaar te drijven”, aldus De Croo in De afspraak op vrijdag.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Baerbock waarschuwde op een partijcongres van de Duitse groenen voor de hybride oorlogsvoering van Rusland, die niet enkel gebeurt met wapens en energiebevoorrading, maar ook “met angst en verdeeldheid”, waarbij “mensen als wapens” worden gebruikt.

De Europese leiders verwijzen daarmee naar de beproefde tactiek van de Wit-Russische president Loekasjenko. Hij schafte vorig jaar de visumplicht af voor een resem landen en lokte vluchtelingen via reisbureaus tot aan de grens met de EU.

null Beeld ID / Sander De Wilde
Beeld ID / Sander De Wilde

Servië, een kandidaat-lidstaat van de EU, weigert bovendien om sancties tegen Rusland te treffen en dient volgens de Europese leiders nu ook met het migratiebeleid de agenda van het Kremlin.

“Ik geloof echt niet dat het visum- en migratiebeleid van Servië op instructie uit Rusland is ingevoerd”, zegt Vuksanovic. “De relatie tussen Belgrado en Moskou wordt verkeerd voorgesteld.”

Anja Stefanović, coördinator van Belgrade Centre for Human Rights, noemt het een “volkomen paranoïde benadering. Ik begrijp de vijandigheden tussen de EU en Rusland, maar Servië ervan beschuldigen dat het Europa doelbewust wil raken via migranten, is een hardcore samenzweringstheorie, waar ik liever niet te veel woorden aan vuilmaak.”

Volgens haar is naast het visumbeleid ook de ‘menselijke aanpak’ van migranten in Servië sinds 2015 een van de redenen waarom velen langs dit land Europa proberen te bereiken. “Wat Europese leiders doelbewust negeren, is dat de migratie niet begon in Servië. Wat heeft Servië te maken met de politieke en economische omstandigheden in die herkomstlanden?”

Ook de Syriërs en Irakezen die De Morgen sprak en al maanden op straat slapen voor Dienst Vreemdelingenzaken kwamen via Servië, en dat heeft niets met visumregelingen te maken, maar wel met de bestaande smokkelroutes.

De nieuwssite BalkanInsight berichtte al over geweld tussen smokkelbendes, waarbij ook Servische ambtenaren betrokken zouden zijn. Ook Burundezen zouden daarbij voor duizenden euro’s opgelicht worden.

Ondertussen dreigde Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken Ylva Johansson er al mee dat ze niet kan uitsluiten dat de commissie bij wijze van reactie Servische burgers voortaan een visumplicht voor de EU oplegt. Allicht zal het zover niet komen.

Na een overleg tussen de Oostenrijkse, Hongaarse en Servische regeringsleiders kondigden ze striktere grenscontroles aan. De Servische president Aleksandar Vucic beloofde om voor het einde van het jaar zijn visumbeleid af te stemmen op dat van de Europese Unie, zodat de visumvrije regeling met sommige landen niet langer wordt gebruikt voor migratiedoeleinden.

null Beeld ID / Sander De Wilde
Beeld ID / Sander De Wilde

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234