Dinsdag 02/03/2021

Standpunt

De robuuste dijk van de Europese liberale democratie houdt stand

Kersvers Frans president Emmanuel Macron. Beeld EPA
Kersvers Frans president Emmanuel Macron.Beeld EPA

Bart Eeckhout is opiniërend hoofdredacteur van De Morgen.

Op zondag 8 oktober 2006 haalde kopman Filip Dewinter met het Vlaams Belang in Antwerpen 33,5 procent van de stemmen. Nooit eerder bereikte de extreemrechtse partij die hoge score. 

Toch zou het VB-boegbeeld die avond van de gemeenteraadsverkiezingen en de geschiedenis ingaan als verliezer. Omdat zijn voornaamste tegenstander het nog beter had gedaan. Dewinter en zijn partij zijn de klap tot dusver niet te boven gekomen.

Bart Eeckhout. Beeld Bob Van Mol
Bart Eeckhout.Beeld Bob Van Mol

De neergang van Dewinter biedt een antwoord op de vraag wat nu het belangrijkste besluit moet zijn na de Franse presidentsverkiezingen. Moeten we opgelucht juichen omdat de links-liberaal Emmanuel Macron met een verrassend ruime zege de extreemrechtse populiste Marine Le Pen verslagen heeft? Of moeten we toch bezorgd kijken naar de recordscore die het Front National wist te halen?

De geschiedenis van Dewinter leert: alleen winnen telt op een verkiezingsavond. Ook wie verliest met een recordscore blijft een verliezer.

Na de brexit en zeker na de democratische hold-up van Donald Trump op het Amerikaanse politieke systeem, is er, terecht, veel aandacht en bezorgdheid gegaan naar de golf van (rechts-)populisme. Die kon de welvaart en vrede in de Europese Unie bedreigen. Alsof er een ijzeren wet was dat brutale populisten de frêle democratie zouden veroveren. Vandaag mogen we opgelucht beginnen concluderen dat de robuuste dijk van de Europese liberale democratie standhoudt.

In Oostenrijk werd de radicaalrechtse kandidaat nipt verslagen bij symbolisch belangrijke presidentsverkiezingen; in Nederland kon alle aandacht van de wereld van Geert Wilders geen bedreiging voor het systeem maken; in Frankrijk ondergaat Marine Le Pen nu hetzelfde lot. Ook in Duitsland is het hevige vuur van het rechts-populisme alweer gedoofd. Van Nigel Farage is al helemaal geen sprake meer.

Lees ook: Wat voor president wordt Emmanuel Macron? (+)

De conclusie is stoutmoedig en mogelijk voorbarig. Toch lijkt het er op dat, als het erop aankomt, het populisme, rechtsom of linksom, toch telkens tegen een plafond stoot in de westerse democratieën – met de puinhoop Griekenland als begrijpelijke uitzondering. In dat geval zal Donald Trump niet de pionier van een populistische lente blijken te zijn, maar een accident in de geschiedenis, mede mogelijk gemaakt door de fouten van zijn tegenstander en de gaten in het Amerikaanse kiessysteem.

En dus moeten de naar schatting 11 miljoen kiezers van Le Pen maar genegeerd worden? Dat zou extreem dom zijn. 

Opnieuw biedt Antwerpen 2006 reden tot optimisme. De gevaarlijke opkomst van extreemrechts heeft er toen geleid tot bestuurlijke vernieuwing en verbetering. En later ook tot een wissel van de macht, maar dat is in een systeem van macht en tegenmacht principieel niet ongezond. Bezorgt dreigend populisme het dichtgeslibte politieke systeem een noodzakelijke gezondheidskuur, als een soort democratische defibrillator? De gedachte prikkelt.

Van president Macron mag verhoopt worden dat ook hij de verkalkte Franse instellingen zal opschudden. Dat is alleszins het heldere mandaat dat hem nu in de schoot is geworpen.

Zal het regime-Macron breken met die klassieke impassepolitiek, of wordt het meer van hetzelfde onder een nieuw likje verf? Het cv van de president geeft reden tot scepsis. Maar wie weet komt deze politicus wel zijn beloftes na.

Of hij zal slagen waar zijn ervaren voorgangers van links en rechts zo opzichtig faalden, valt dus nog te bezien. De relatief lage opkomstcijfers illustreren dat de nieuwe president nog wel wat harten en geesten te veroveren heeft. Veel zal afhangen van de steun die zijn blitzpartij krijgt bij de snel naderende parlementsverkiezingen.

De progressieve liberaal Emmanuel Macron is niet de toekomst van links in Europa. Maar misschien biedt hij wel de toekomst die Frankrijk nu nodig heeft. Als hij zijn belofte om de EU te hervormen waarmaakt, zal hij voor links een nuttiger medestander zijn dan François Hollande ooit geweest is.

Bovendien weten we sinds deze presidentscampagne dat ook types als Jean-Luc Mélenchon niet de toekomst van links kunnen zijn. Wie in deze bijzondere omstandigheden er niet in slaagt mee front te vormen tegen extreemrechts, is slechts een voetnoot in de geschiedenis waard.  

Lees ook: Wat de verkiezingsnederlaag betekent voor Le Pen en haar Front National

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234