Zondag 22/09/2019

‘De rijken hebben het beter dan ooit’

“We moeten ons afvragen of het economisch en moreel wel oké is dat zoveel geld zich in zo weinig handen bevindt”, zegt Susan George. Naar aanleiding van het debat- en kunstforum Armwoede, in de Brusselse KVS, treedt ze vanavond met s.pa-politicus Frank Vandenbroucke in debat. Een gesprek.

Een van uw basisstellingen luidt dat we het genoeg over de armen hebben gehad, dat het debat eigenlijk over de rijken zou moeten gaan, en de wijze waarop zij aan de armoede bijdragen.

“Ja, we kunnen de armen beter met rust laten. Iedereen weet best wel in wat voor armoede- en ongelijkheidscrisis de wereld zich bevindt. Er zijn zoveel organisaties mee bezig dat we intussen zwichten onder de armoedestatistieken. Natúúrlijk zijn de cijfers van Eurostat en de OESO interessant, maar waarom worden daar geen conclusies aan vastgeknoopt en blijven de oorzaken van die armoede onderbelicht? Intussen is het de rijken in de wereld zelden zo voor de wind gegaan als vandaag.”

Hoe moeten we ons dat voorstellen?

“Neem het World Wealth Report dat de bank Merryll Lynch periodiek uitbrengt. Daarin staat te lezen hoeveel mensen wereldwijd over een bedrag van een miljoen dollar beschikken dat op korte termijn geïnvesteerd kan worden. Als je al die vermogens optelt, kom je bij zo’n 38 biljoen dollar uit. Maar dan spreken we enkel nog maar over de zogenaamde high net worth individuals (8,6 miljoen mensen in 2008, LD). In de piramide van de rijkdom staan ver daarboven de ultra high net worth individuals. Die zijn met 70.000 en kunnen elk op korte tijd meer dan 35 miljoen dollar activeren. Daarbinnen heb je dan één procent individuen dat nog meer kan en waarvan de top op de Forbeslijst terechtkomt. De rijken der aarde bezitten samen driemaal het bruto binnenlands product van de EU en 13 keer dat van India.”

Goed, maar ook daar geldt de vraag: wat doen we met die informatie?

“Ze zou ons minstens tot nadenken moeten stemmen: is het economisch wel gezond om zoveel geld te concentreren in de handen van zo weinigen? En nog los van het economische, is dat moreel wel oké? Is het oké dat sommigen automatisch rijker worden zonder dat hun kapitaal een band met de reële economie heeft? Dat de rijken al dertig jaar lang almaar minder belast worden?”

Zeker in de VS besteden de superrijken hun geld aan goede doelen.

“Ja, en dan komen we bij een Bill Gates, wiens stichting in Afrika een op ggo’s geënte groene revolutie ondersteunt die rampzalig dreigt uit te vallen voor de boeren en nog meer armoede zal genereren. Dan zeg ik: ‘Dank je voor de gulheid.’ Helaas, wie zal Gates met zijn miljarden tegenspreken? Wie durft hem te vertellen: ‘Prima, dat geld van je, maar je mag het niet besteden zoals je wilt!’ Niemand doet dat. Tegenover de plannen van Gates staat bijvoorbeeld de biologische landbouw. Die heeft heus wel haar werkbaarheid bewezen. Alleen is het probleem dat je daar als kapitaalkrachtig individu niet terechtkunt: organische landbouw vereist knowhow, zaden, grond en werktuigen, zeker, maar naar een concreet project waar je even een miljard tegenaan kunt gooien, zul je moeten zoeken. Biolandbouw is te vanzelfsprekend om aantrekkelijk te zijn voor filantropen.”

In het Westen duurt de financieel-economische crisis voort. Zijn onze leiders hun slagkracht kwijt of hebben ze het effect van de crisis onderschat?

“Ik dacht dat de G20 in 2009 bang genoeg waren om het wereldwijde financieel systeem grondig te herzien. Nee dus, wat we vandaag zien is een terugkeer naar business as usual. Goed ja, in de VS hebben ze voor één keer een gespierder relancepakket voorgesteld dan in Europa. De EU daarentegen is Duitsland achternagehold, waar ze uit angst voor de inflatiespoken van vroeger zware besparingen voorstaan. Wij zijn het, de burgers, die het gelag zullen betalen, niet de banken.”

Alleen al in de rijke EU leven meer dan 80 miljoen mensen in armoede. Toch gaat datzelfde Europa prat op zijn herverdelingsbeleid. Waar liep het mis?

“Ik denk dat we met een bepaalde sociaaleconomische klasse zitten die de naoorlogse welvaartsstaat nooit verteerd heeft. En die op zeker ogenblik besloot dat het welletje geweest was, dat het tijd was voor competitiviteit en dat het socialezekerheidsmodel niet langer aan de orde was. In die zin is de huidige crisis volgens mij minder financieel-technisch dan wel ideologisch. Ook de lange termijn is uit het debat verdwenen. Alles draait om resultaten, niet alleen dit jaar, maar ook dit trimester, deze maand enzovoort.”

We hebben in 2010 het Europees Jaar van de Bestrijding van Armoede en Sociale Uitsluiting gehad. Is dat zinvol geweest?

“God ja, het is altijd beter iets te doen dan niets. Maar of de armen er beter van geworden zijn, betwijfel ik. Het is als met de millenniumdoelstellingen. Het is beter ze te hebben dan er helemaal geen te hebben. Terzelfdertijd moeten we toegeven dat de doelstelling om mensen die het met één dollar moeten rooien twee dollar te geven extreem bescheiden is. En zelfs die wordt moeilijk gehaald.”

U zegt dat we in een politiek-ideologische impasse zitten. Hoe verklaart u in dat opzicht dat veel armen vandaag voor partijen stemmen die loodrecht tegen hun belangen ingaan?

“Omdat de rechtse groepen veel sterker staan op de ideeënmarkt. Ze communiceren beter dan links omdat ze in alle ruimten binnengedrongen zijn waar de ideeën geproduceerd en verspreid worden. Daar zijn ze over onveiligheid en migratie gaan spreken. Zeker in de VS is de verspreiding van het antisociale gedachtegoed cultureel georganiseerd. Lees er What’s the Matter with Kansas? van (gewezen Wall Street Journal-columnist) Thomas Frank maar op na. Veel working poor geloven vandaag dat de progressieven de échte elite zijn.”

Een van uw beleidsopties ter bestrijding van armoede en ongelijkheid is een soort groene New Deal. Wat bedoelt u precies?

“Door ons massaal op een groene economie af te stemmen zullen we niet alleen veel banen scheppen, we zullen ook de impact van de huidige economie op onze gezondheid reduceren, de openbare dienstverlening bevorderen, de CO2-uitstoot verminderen, een betere woonkwaliteit genereren enzovoort. Ook daar zijn talloze rapporten over geschreven: een groene New Deal zou voor alle betrokken partijen win-win zijn. Heus, de informatie is er, nu komt het erop aan te handelen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234