Zondag 13/06/2021

De rentrée littéraire raast weer door Frankrijk

Nergens wordt het literaire najaar met zoveel rumoer én reverences omgeven als in Frankrijk. Dit keer dragen Catherine Millet en Régis Jauffret de gunst van de critici weg.

Door Dirk Leyman

Een pletwals van 676 nieuwe romans, een sliert aan hoogwaardige literaire prijzen, speciale boekenbijlagen en tijdschriftennummers, voorpublicaties, heftige literaire tv-debatten én kranten die op hun voorpagina voortdurend plaatsmaken voor het fenomeen van de rentrée littéraire. Frankrijk bewijst met deze hoorn des overvloeds elk jaar weer dat schrijvers er nog in eerbiedig hoog aanzien staan. Intussen is de Franse pers koortsachtig op zoek naar zijn kransje favorieten voor de topprijzen als de Prix Goncourt (uitreiking op 10 november), Renaudot, Fémina en Médicis.

Onbetwiste favoriet voor de Goncourt is intussen Régis Jauffret, de zwartgallige gevoelenschirurg die met het recent vertaalde Gekkenhuizen ook in de lage landen voet aan wal kreeg. Zijn Lacrimosa slaat een nieuw register aan. Jauffret verwerkt er het verdriet over Charlotte, een vrouw met wie hij een kortstondige relatie had maar die zich ophing. Hij tekent de ravage op die de rouw bij hem veroorzaakt en reconstrueert in een uitwisseling van brieven hun gecompliceerde en fragiele relatie. De kritiek spreekt van een monumentaal boek, waarin Jauffret jusqu'au bout gaat.

In zijn kielzog van de kanshebbers bevindt zich rasverteller Jean-Paul Dubois. Hij voert in Les accommodements raisonnables alweer een antiheld op met een flinke midlifecrisis, die zijn tijd verdeelt tussen Hollywood en Toulouse. Hoog aangeschreven staat ook Olivier Rolin met Un chasseur de lions, een roman waarin hij de avontuurlijke leeuwenjager, magnetiseur en wapenhandelaar Eugène Pertuiset vriendschap laat sluiten met Edouard Manet. Dat leidt tot een rocambolesk portret van het negentiende-eeuwse impressionisme in Parijs.

Minder animo kan Christine Angot losweken, hoewel ze in vrijwel elk blad de trom mag roeren. Deze hogepriesteres van de autofiction, die haar turbulente liefdesleven bijna van uur tot uur in enerverende en vaak overrompelende romans giet, krijgt met Le marché des amants flink wat weerwerk van de critici. In haar nieuwe roman vol razernij zocht ze haar nieuwe geliefde nu eens niet in literaire kringen, maar komt ze aandraven met Doc Gynéco, een Franse zwarte rapper die zijn steun betuigde aan president Sarkozy.

Amélie Nothomb handhaaft met een geschiedenis over een identiteitsroof uit haar nieuweling Le Fait du Prince niet het hoge peil van voorganger Ni d'Eve ni d'Adam, maar wél haar torenhoge verkoopcijfers. Het boek verschijnt onder de titel Champagne spoedig ook in het Nederlands (Standaard Uitgeverij).

Worden wél met lof omzwachteld: de nieuwe romans van Laurent Gaudé, Alice Ferney, Colombe Schneck, Nina Bouraoui en Jean-Marie Blas de Roblès.

Ook onder de 91 debutanten is een volbloed schrijver opgestaan. De 27-jarige Tristan Garcia krijgt veel bloemtuilen toegeworpen voor La Meilleure part des hommes, een koortsige maar ook kille en moralistische kroniek van het Parijse homomilieu in de jaren tachtig, waar het aidsspook rondwaart.

In vertaling: van Modiano tot Proust

Een van de onbetwiste hoogtepunten wordt de vertaling van het 1.200 pagina' s tellende magnum opus van Nobelprijswinnaar Roger Martin du Gard Luitenant-kolonel de Maumort (Meulenhoff), waarin de zeventigjarige aristocraat, soldaat en intellectueel Bertrand de Maumort terugblikt op zijn leven, precies op het moment dat de nazi's in 1940 zijn kasteel bezetten. Wat volgt is een genadeloze ontleding van de morele dubbelhartigheid van de mens, in een roman die Lev Tolstoj, Marcel Proust en Thomas Mann naar de kroon steekt.

In oktober komt bij Querido de Nederlandse versie van de al eerder aangekondigde en in Frankrijk hemelhoog geprezen laatste roman van Patrick Modiano. Het delicate In het café van de verloren jeugd drijft volkomen op de topografie van Parijs en volgt vanuit vier gezichtspunten het troosteloze leven van het voortdobberende meisje Louki.

Bijna op kousenvoeten wist Laurent Graff, een verre nazaat van Jean-Philippe Toussaint, ook in de lage landen een fervent lezerspubliek aan zich te kluisteren. Nu brengt Nijgh & Van Ditmar een derde, alweer piekfijn vormgegeven, boekje van hem uit. In De schreeuw wordt de wereld geteisterd door "een dodelijk geluid van onbekende frequentie". Slechts een paar mensen blijken er ongevoelig voor, waaronder een beambte van een autotolstation.

De Arbeiderspers heeft zijn fonds uitgebreid met Olivier Adam, een van de grote beloftes van de Franse letteren, die vorig jaar erg lang in de running was voor de Prix Goncourt met A l'abri de rien. Deze maand verschijnt onder de titel Vogelvrij de vertaling van deze voortreffelijke roman over een gehavende vrouw met een borderlinestoornis. Ze laat man en twee kinderen in de steek om zich te bekommeren om een aantal Kosovaarse vluchtelingen. Later brengt De Arbeiderspers ook Een Russische roman van Emmanuel Carrère, de bestsellende auteur van De sneeuwklas en De tegenstander. Een autobiografische queeste naar een geheim van zijn grootvader van moederskant leidt de verteller naar een kleine, verloren stad in de Russische provincie.

Uitgeverij IJzer blijft verder het werk van Olivier Rolin ontginnen en presenteert na De uitvinding van de wereld ook zijn impliciete huldebetoon aan Georges Perec Suite in het Crystal. Daarin inventariseert Rolin alle hotelkamers ter wereld waar hij heeft overnacht en bedt deze feiten in in een "mozaïek van complotten, ontvoeringen, spionageverhalen, amoureuze ontmoetingen en moorden". Van Georges Perec gesproken: bij De Arbeiderspers verschijnt een herdruk van zijn Ruimten rondom, zijn zogeheten "dagboek van een ruimtegebruiker".

Bij De Geus is zojuist de vorig jaar met de Prix Fémina bekroonde roman Breuklijnen van Nancy Huston uit, waarin vanuit het perspectief van een zesjarige een familiesaga wordt verteld én de halve wereldgeschiedenis een woordje meespreekt. In haar pittige nieuwe verhalenbundel De liefde is van iedereen (Anthos) werpt Claire Castillon zich na haar vileine doorbraakboek Insect op een nietsontziende dissectie van de liefdesverhoudingen tussen mannen en vrouwen. "Van jaloezie tot blinde passie, van egoïsme tot frigiditeit", zo wordt ons beloofd, zij het dat er ook milde humor present is.

Verder op te nemen in uw Franse carnet de bal: Marcel Prousts Tegen Sainte-Beuve (zijn proeftuin voor A la recherche du temps perdu, Athenaeum-Polak & Van Gennep) én de vertaling van alle Maximen van de zeventiende-eeuwse moralist La Rochefoucauld (Historische uitgeverij).

Jaloezie

Zette vorig jaar Yasmina Reza het land in rep in roer met haar 'literaire' Sarkozyportret L'aube le soir ou la nuit, dit jaar is het de herrezen Catherine Millet die het laken naar zich toetrekt en zeven jaar na haar erotische monstersucces met La vie sexuelle de Catherine M. weer een 'récit' aflevert (zie 'Presse-papier' 20/8). Maar wie een makkelijk vervolg verwacht, komt bedrogen uit. Millet is in de ban geraakt van de jaloezie, en is op bijna pathologische wijze gefixeerd op de seksuele zijsprongen van haar partner Jacques Henric. "Je ne rêvais plus ma vie sexuelle, mais celle de Jacques." De Franse media gaan opnieuw overstag. Le Monde was onder de indruk van Millets "tegen zichzelf gerichte, koude wreedheid".

Biecht

Het leek even of de Nederlandse vertalers Jeanne Holierhoek en Janneke van der Meulen bij De Arbeiderspers onder de berenklus zouden bezwijken, maar nu wordt het lange wachten toch beloond: begin oktober komt eindelijk De welwillenden van de Amerikaanse Fransman Jonathan Littell in het Nederlands uit. De welwillenden ofte Les bienveillantes vertelt de biecht van Max Aue, directeur van een kantfabriek in het noorden van Frankrijk, die minutieus en met morbide zin voor detail reveleert hoe hij tijdens de Tweede Wereldoorlog actief was "als functionaris van de dood" aan het Oostfront. De debuutroman van ruim 900 pagina's (in het Nederlands 1.200 pagina's!) werd in 2006 met de Grand Prix de l'Académie Française én de Prix Goncourt bekroond en veroorzaakte sidderingen in heel Europa en in het bijzonder ook in Duitsland. De vertaling leidde er tot schisma's en moddergevechten tussen de kritiek. Er werd zelfs gesproken van "de laatste nieuwigheid van de literaire Hitlerindustrie" en "schandalige kitsch", in Frankrijk zelf was de lof voor de tour de force én de research nochtans homerisch. Littell heeft intussen al aangekondigd zich niet (meer) te lenen tot interviews.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234