Zaterdag 18/01/2020

Terreurdreiging

"De regering flirt met de grenzen van de grondwet"

Beeld Bob Van Mol

Een alternatief voor terreurniveau 4 met bijbehorende haastige wetten, bestaat dat? Jazeker, zegt specialist Stefan Sottiaux: de noodtoestand, naar Frans model. "De regering dreigt de grondwet blijvend te besmetten."

Wij hebben terreurniveau 4, de Fransen een noodtoestand. Andere naam, zelfde lading? Niet helemaal, zegt professor grondwettelijk recht Stefan Sottiaux.

"De maatregelen die nu in België worden genomen in het kader van terreurniveau 3 en 4 lijken misschien op een noodtoestand, maar ze gaan veel minder ver. Het enige wat er bij ons nu kan, zonder de wet te wijzigen, is het leger inschakelen om de politie bij te staan bij de ordehandhaving."

"De bevoegdheden van de Franse ordediensten gaan dankzij de noodtoestand, die neerkomt op een tijdelijke schorsing van bepaalde grondwettelijke waarborgen, veel verder. Zij kunnen bijvoorbeeld al een huisarrest uitvaardigen zonder dat een rechter is tussengekomen. Onze grondwet valt niet op te schorten. In België geldt te allen tijde de absolute bescherming van de mensenrechten. Maar daardoor is de armslag van de Belgische regering en ordediensten ook beperkter."

Nochtans is er hier ook sprake van onder andere enkelbanden zonder tussenkomst van een rechter, onmiddellijke vrijheidsberoving van Syrië-strijders die terugkeren, enzovoort. De regering roept daarvoor de hulp in van speciale terrorismewetten.
"Inderdaad, en dat is gevaarlijk. Door gewoon de orde te handhaven in de mate dat terreurniveau 4 dat vereist, worden geen grondrechten geschonden. Maar de plannen die de regering ontvouwt om toch meer slagkracht te krijgen, die zijn soms op het randje. De regering flirt met de grenzen van de grondwet."

Militairen op wacht in Brussel. Op het huidige dreigingsniveau mag het leger de politie bijstaan waar nodig. Beeld Bob Van Mol

Is dat niet gezonder dan helemaal buiten de grondwet te handelen?
"Kijk, een noodsituatie heeft nadelen. Zeker wanneer ze wordt ingeroepen door instabiele regimes, dreigt er misbruik. Een ander gevaar is dat de deur openstaat om mensenrechten aan te tasten die in feite onaantastbaar moeten zijn. Daartegenover staan ook onmiskenbare voordelen. Om te beginnen is ze tijdelijk, een enorm pluspunt. Je vermijdt het gevaar dat je je grondwet blijvend gaat besmetten, zoals nu wel het geval is. Een keer de noodtoestand wordt opgeheven, keer je terug naar je normale grondwettelijke basis. Dat is essentieel; de uitzonderlijke maatregelen in de strijd tegen het terrorisme mogen niet de nieuwe standaard worden. Ook dat zou namelijk een aanslag zijn op onze democratische waarden."

"Als de situatie dan toch vraagt om uitzonderlijke maatregelen, nu er hogere landsbelangen in het spel zijn, dan kun je die ook maar beter uitdrukkelijk regelen. Anders riskeer je uitwassen zoals we die bijvoorbeeld in de Verenigde Staten al hebben gezien. Ook de VS hebben geen noodtoestand, maar ze omzeilen wel de grondwet door de praktijken in Guantanamo Bay daarbuiten te plaatsen. De burger is uiteindelijk slechter af wanneer de grondwetten worden omzeild dan wanneer er uitzonderingen komen binnen het duidelijke juridische kader."

U pleit dus voluit voor een noodtoestand?
"Dat zou het best worden overwogen, vind ik. De voordelen spreken voor zich. Het is in ieder geval hoog tijd om het debat te voeren. Helaas zal het op korte termijn sowieso niet mogelijk zijn om de noodtoestand in te schrijven in de grondwet. De vorige regering heeft namelijk besloten dat deze regering niet aan de grondwet mag sleutelen. Momenteel is er geen andere keuze dan omwegen te bewandelen. Toch zal deze problematiek niet verdwijnen; deze regering kan dus wel al het voorbereidende werk doen."

Het terreurniveau wordt nu op korte termijn geëvalueerd. Misschien zou ook de publieke gemoedsrust wel varen bij een noodtoestand voor langere termijn, zoals de drie maanden in Frankrijk?
"Het zou zeker kunnen dat er ook een psychologisch voordeel aan verbonden is."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234