Maandag 28/09/2020

Troost in quarantaineStijn Meuris

De reden waarom 15.000 nerds iedere maand nerveus worden

Beeld RV

De Morgen laat zijn cultliefhebbers de film-, platen- of boekenkast uitspitten op zoek naar troostrijke klassiekers. Vandaag: Stijn Meuris over magazine én heilige graal ‘Fortean Times’.

Wereldwijd zijn deze week, zoals iedere laatste week van iedere maand, ongeveer vijftienduizend nerds nerveus. Ik ben er daar eentje van, en ik weet zeker dat er in Hasselt nog minstens één nerd rondloopt. De voortreffelijk voorziene kranten- en tijdschriftenwinkel waar ik m’n wekelijks gerief koop, heeft namelijk sinds jaar en dag twéé exemplaren van het Britse maandblad Fortean Times in de rekken liggen. En het nieuwe nummer, uitgave 392, verschijnt deze week.

Wie die andere koper is weet ik niet, maar hij of zij (toch eerder een hij, vermoed ik) deelt dezelfde onvoorwaardelijke liefde voor een magazine dat gaat waar geen enkel ander magazine durft gaan: in de wondere wereld van bizarre gebeurtenissen, wetenschappelijke anomalieën en historische verhalen waar een zweem van geheimzinnigheid rond hangt. En voor u smalend zegt “Iets over ufo’s dus?”; Fortean Times gaat onnoemelijk veel verder. Op een manier die verslavend werkt, zo stel ik nu al jarenlang vast. Het is tevens het enige tijdschrift dat ik twee keer lees. En in lockdowntijden nog iets vaker. Stel je voor dat ik een wat kleiner artikel zou gemist hebben.

Het blad bestaat sinds 1991 en is een professionelere voortzetting van The News – A Miscellany of Fortean Curiosities, dat voor het eerst gepubliceerd werd in 1973. In Fortean Times, dat een lezerspubliek heeft dat trouw hoog in het vaandel voert, vind je goedgeschreven verhalen en essays over all things weird. Ufo-meldingen en close encounters uiteraard (maar dan alleen de moeilijk te verklaren gevallen), maar nog vaker uiteenzettingen over pakweg sinistere Britse folklore, de undergroundkant van de popcultuur, urban legends en bizarre natuur- en andere verschijnselen. Accuraat geschreven portretten van staatsleiders met een hoek af, en zeer leesbare stukken over de nieuwe stand van zaken betreffende archeologie en cryptozoölogie, de wetenschap van uitgestorven diersoorten die toch niet helemaal uitgestorven blijken te zijn.

Het gedeelte recente geschiedenis (met de nadruk op de Angelsaksische cultuur) is misschien wel het meest interessante aan Fortean Times. Onlangs verscheen een bijzonder gedetailleerde driedelige reeks over de typische lugubere look and feel van BBC-televisieseries uit de jaren 70 en 80, en ik bevond me drie maanden lang in die magische maar moeilijk uit te leggen sfeer van Dr Who, Space 1999 of de post-nucleaire film The Day After (uit 1985) die ik diep vanbinnen nog voelde, maar die ik ei zo na vergeten was. Dat voorbeeld illustreert de unieke insteek van het maandblad: de lezer, van wie verwacht wordt dat ie een bepaalde leeftijd heeft om op zijn minst connectie te hebben met de onderwerpen, heeft misschien nog nooit zélf nagedacht over waarom hij destijds zo ongemakkelijk werd van een aantal tv-series uit zijn jeugd; Fortean Times legt hem haarfijn uit hoe dat kwam. Of dat nuttig is, in tijden van corona en andere wereldproblemen? Geen idee, maar dat het hoogst onderhoudend en interessant is, dat staat vast. Er hangt dan ook altijd een moeilijk te verklaren zweem van herkenning in de stukken van het blad.

Charles H Fort, guru

Het woord ‘fortean’ in de titel verwijst overigens naar Charles H. Fort, een schrijver-onderzoeker-journalist uit Albany, New York, die zich begin vorige eeuw gretig bezighield met het verzamelen en (proberen te) verklaren van bizarre anomalieën. Fort publiceerde enkele gezaghebbende boeken over de door hem opgelijste fenomenen, en eentje daarvan – The Book of The Damned, 1919 – wordt inmiddels zo’n beetje beschouwd als de bijbel onder liefhebbers van alles wat moeilijk te verklaren valt. In zijn tijd was er officieel nog geen sprake van ufo’s. Dat kwam pas na de legendarische waarneming van piloot Kenneth Arnold rond Mount Rainier en de ‘neergestorte vliegende schotel met inzittenden’ in Roswell, New Mexico, beiden in 1947. Maar de eigenzinnige filantroop had wel al door dat er onverklaarbare dingen in de lucht rondcirkelden. Hij maakte er een levenswerk van om alle ingezamelde getuigenissen te classificeren en indien mogelijk te debunken. Soms wetenschappelijk verantwoord sceptisch, soms ook gewoon over-romantisch naïef.

Het blad drijft op een vergelijkbare mix tussen de twee, en beschouwt Charles H. Fort als de guru van het genre. Daar mogen we anno 2020 lacherig over doen; feit blijft dat Fortean Times leest als een trein. In een Engels bovendien dat tot in de puntjes verzorgd is (hun boek- en filmrecensies zijn literaire parels op basis waarvan ik al een halve boekenkast heb aangeschaft) en met veel aandacht voor lezersbrieven, interessante clippings (het blad trekt mensen aan die van over de hele wereld bizarre krantenknipsels insturen) en hoogwaardige filosofische traktaten over le condition humaine.

En als dat u niet zou boeien, dan is daar nog altijd de erg knappe vormgeving en typografie (een onderschatte kwaliteit bij tijdschriften, heb ik altijd gevonden) van Fortean Times: foto’s en illustraties zijn zonder uitzondering van excellente kwaliteit en doorgaans nooit eerder vertoond, en de getekende cover van het magazine zou je zo iedere maand kunnen inkaderen om aan de muur van je mancave te hangen.

Om maar te zeggen; Fortean Times is geen boekske, maar eerder de heilige graal van vijftienduizend lezers die precies weten waarom ze in de laatste week van de maand weer zenuwachtig worden.

Fortean Times, uitgeverij Dennis Publishing Ltd, UK.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234