Maandag 30/03/2020

De realiteit van het voetvolk

film

'black hawk down' van regisseur ridley scott

De komende weken en maanden laat Hollywood een rist oorlogsfilms op de wereld los. Het gros van die films was normaal vorig jaar in roulatie gekomen, maar de dramatische gebeurtenissen van 11 september beslisten daar anders over. Toch willen de studio's blijkbaar hun graantje meepikken van de golf van VS-patriottisme en worden de releasedata weer vervroegd.

Londen / Van onze medewerker

Luc Joris

Vooral Black Hawk Down komt daarbij in de picture, zeker nu de afgelopen weken de speculaties zijn toegenomen omtrent een eventuele Amerikaanse aanval op Somalië in het kader van de strijd tegen het Al-Qaeda-netwerk.

Black Hawk Down is een realistische, vrijwel documentaire reconstructie van de uit de hand gelopen Amerikaanse interventie op 3 oktober 1993 om twee handlangers van de Somalische krijgsheer Mohammed Farid Aideed in Mogadishu te arresteren. Wat een ingreep van nauwelijks drie kwartier had moeten worden, draaide uit op een hels vuurgevecht van meer dan achttien uur, waarbij twee Black Hawk-helikopters werden verloren en naar schatting meer dan duizend Somaliërs en achttien Amerikaanse elitesoldaten om het leven kwamen. Het wrange orgelpunt van die militaire raid, gesitueerd tegen de achtergrond van de humanitaire operatie Restore Hope, waren de beelden die via CNN de wereld rondgingen van het naakte en vastgebonden dode lichaam van een Delta Force-commandosoldaat, dat door een jubelende menigte door de stoffige straten van de Somalische hoofdstad werd gesleurd. In de film wordt het incident amper getoond, omdat het pas vele uren na de eigenlijke slag plaatsvond, zegt regisseur Ridley Scott. Black Hawk Down, met Ewan McGregor, Josh Hartnett, Sam Shepard, Tom Sizemore en Jason Isaacs in de voornaamste rollen, is geïnspireerd op de gelijknamige bestseller van Will Bowden, een journalist van The Philadelphia Inquirer. "De meeste Amerikanen waren geschokt door wat er in Mogadishu is gebeurd", zegt Bowden, die samen met Ken Nolan en Steve Zaillian (Schindler's List) aan het scenario schreef. "Ze waren arrogant geworden en dachten dat ze oorlog konden voeren zonder dat er eigen slachtoffers zouden vallen. Daar gaat de film juist over. Het is een reis van onschuld naar ervaring."

Alhoewel het volgens Ridley Scott, de maker van Blade Runner, Alien, Thelma and Louise en Gladiator, om een antioorlogsfilm gaat, is deze 90-miljoendollarproductie eveneens een duidelijk eerbetoon aan de moed, heroïek en loyaliteit van de Amerikaanse soldaat. "Ik vond het een fascinerend militair probleem", aldus Scott, wiens vader tijdens WO II officier was bij de Britse Royal Engineers. "Het illustreert de realiteit van het voetvolk en toont wat er gebeurt als het fout loopt. De Slag van Mogadishu was volgens mij ook het grootste vuurgevecht van de Amerikaanse infanterie sinds het Têt-offensief in Vietnam. Het is een belangrijke gebeurtenis in de recente Amerikaanse geschiedenis omdat het eveneens zorgde voor een kortsluiting tussen regering en militairen."

De filmproductie kon rekenen op de uitgebreide steun van de Amerikaanse militairen en van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Tijdens de opnamen van zes weken in het Marokkaanse Rabat stelde het leger enkele helikopters en negentig Army Rangers ter beschikking, diezelfde Rangers die momenteel in Afghanistan actief zijn.

Zowel Scott als producent Jerry Bruckheimer (Armageddon, Pearl Harbor) zeggen nadrukkelijk dat Black Hawk Down geen patriottische film is, al geven ze onmiddellijk toe dat de perceptie helemaal anders is na 11 september. In een korte epiloog wordt er nu zelfs rechtstreeks verwezen naar het Amerikaanse buitenlandse beleid en naar de aanslagen op het Pentagon en het World Trade Center. Maar vooral de scènes waarin de soldaten hun leven wagen om de lichamen van hun dode collega's te halen, roepen beelden op van de brandweerlui en reddingswerkers op Ground Zero.

"De film was af in augustus", vertelt Scott. "Elf september en de manier waarop de mensen daarop reageren, hebben natuurlijk alles veranderd. De film geeft echter geen antwoord, hij roept enkel maar vragen op omdat iedereen op een andere manier naar zo'n militair conflict kijkt. De manschappen van Aideed hadden op afschuwelijke wijze vijftig Pakistaanse VN-medewerkers vermoord, terwijl ze eveneens de voedselbedeling naar een uitgehongerde bevolking verhinderden. Moet je dan staan toekijken of reageren? Dankzij zijn sterke economie kan de VS een sterk leger onderhouden. Ik ben geen potentiële verkoper van patriottisme of een agressor, maar ik geloof wel in een militaire aanwezigheid in de huidige wereld. Een goed leger kan heel wat redden. Maar als je geen aandacht hebt voor de rest van de wereld, of alleen maar op het vlak van succes en economie, dan betaal je daar de tol voor."

Producent Jerry Bruckheimer omschrijft de film als een "een blik van binnen uit op een echt gevecht" en als "de enige oorlogsfilm in omloop over hedendaagse oorlogsvoering". Hij kocht de rechten van het boek al in 1997. De Time-cover van Audrey Hepburn met een uitgehongerd Somalisch kind was hem indertijd niet ontgaan. Volgens Bruckheimer heeft vooral het succes van Saving Private Ryan ertoe bijgedragen dat er nu een hele stapel oorlogsfilms aankomt. De enige reden dat Black Hawk Down, waarvan de Belgische release voorzien is voor midden februari, al in december in plaats van in maart in de Amerikaanse bioscopen is uitgekomen, is om alsnog in aanmerking te komen voor de Oscars, zegt Bruckheimer. "Je kunt dit toch moeilijk een film noemen waarna je met een Amerikaanse vlag zult staan zwaaien. Er is ook geen sprake van politieke druk. Er is trouwens niets verkeerd aan het opkrikken van het moreel van je land, zolang er maar geen sprake is van censuur."

'De Amerikanen dachten dat ze oorlog konden voeren zonder dat er eigen slachtoffers zouden vallen'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234