Maandag 06/04/2020

De ranzige Simenon

ROMAN. Een bom in Franstalig literair België. Dat is de publicatie van de non-fictieroman L'autre Simenon, waarin Patrick Roegiers het troebele verleden van de fascistische broer van Georges Simenon blootlegt.

Romans die een verlengstuk breien aan het leven van beroemde personen en er een alternatieve draai aan geven, het is een florerend genre met veel vertakkingen geworden. Ook de Franse rentrée littéraire werd op zijn kop gezet door twee romans die aan de haal gaan met de nalatenschap van befaamde auteurs.

Laurent Binet - u kent hem van HhhH - schreef met La septième fonction du langage een soort metathriller over de dood van de filosoof Roland Barthes. De vermaarde semioticus werd op 25 februari 1980 vlak bij de Sorbonne door een bestelwagen opgeschept en overleed korte tijd later aan zijn verwondingen. Binet vraagt zich af of er toch geen kwaad opzet in het spel was. Intellectueel Frankrijk steigerde. Was Binets boek een manier om Barthes en zijn gedachtegoed te ridiculiseren, een erudiete farce of net bedoeld als hommage? De gemoederen laaiden hoog op.

Deksels oplichten

Toch was dat peanuts vergeleken met de wervelstorm waarin de Belg Patrick Roegiers (°1947) belandde met zijn roman L'autre Simenon, net als de roman van Binet verschenen bij uitgeverij Grasset. Vooral in Franstalig België werd Roegiers met pek en veren ingesmeerd. John Simenon - tweede zoon van Georges en zijn rechtenbeheerder - ging door het lint. Niet al te beleefde epitheta als 'imbecile' en 'salaud' vlogen heen en weer - geen courant verschijnsel in de boekenbijlagen bij onze zuiderburen, waar de fluwelen handschoen nog steeds als richtsnoer geldt.

De oorzaak van alle commotie? In L'autre Simenon plaatst Roegiers stevige kanttekeningen bij de dubbelzinnige, opportunistische houding van Georges Simenon (1903-1989) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Krassen aanbrengen op het blazoen van Simenon, dat is natuurlijk risky business. De geniale auteur van 237 misdaad- en psychologische romans en 11.330 personages hield weleens een potje gedekt.

In zijn Mémoires intimes rept Sim met geen woord over zijn jongere broer Christian, een collaborateur van het zuiverste water, mét bloed aan de handen. Precies daarom vond Roegiers het tijd worden om het deksel op te lichten. "De stilte opent de poort naar de fictie. Dat is de rol van de roman", zegt hij in een interview met La Tribune de Genève.

Roegiers buigt zich in L'autre Simenon weliswaar hoofdzakelijk over Christian, de chouchou van Sims moeder Henriëtte. Maar Georges deelt evenzeer in de brokken. De kneedbare en dweepzieke Christian, 'un col blanc du Mal' zoals Roegiers hem typeert, raakte tijdens een meeting in het Palais des Sports in Brussel totaal in de ban van de katholieke, nazi-gezinde partij Rex, na een fanatieke toespraak van volkstribuun Léon Degrelle. Vervolgens verzeilde de man zonder ruggengraat vanaf eind 1941 in het meest abjecte fascisme.

In 1944 was Christian Simenon (1906-1947) een van de drieste uitvoerders van bloederige represailles na de moord door het verzet op de rexistische burgemeester van Charleroi, Oswald Englebin. Zevenentwintig burgers en notabelen werden opgevorderd en op 17 en 18 augustus zonder pardon omgebracht in het nabijgelegen dorp Courcelles. Christian vermoordde eigenhandig de deken van Charleroi. De 'Tuerie de Courcelles' zindert in de regio nog altijd na.

Aan het eind van de bezetting ontsnapte Christian aan de doodstraf. Hij sloot zich aan bij het Vreemdelingenlegioen, nam de schuilnaam Christian Renaud aan en vluchtte naar Indochina, waar hij in 1947 omkwam toen zijn konvooi nabij Hanoi in een hinderlaag reed.

'Un fasciste belge ordinaire', noemt Roegiers hem. Om zich vervolgens af te vragen waarom Simenon zelf altijd zijn eigen oorlogsverleden en vooral dat van zijn broer maskeerde. "Christians geschiedenis is onverbrekelijk verbonden met die van Georges", betoogt Roegiers. De lafheid van de schepper van Maigret zit hem hoog.

Kasteelheer

Simenon, toen al een gevierd auteur, hield zich tijdens de Tweede Wereldoorlog gedeisd in een villa in de Vendée maar was zeker niet wars van opportunisme. 'Rien ne le poussait à l'héroïsme', schrijft Roegiers schamper. Mister Maigret bleef - met veel succes - publiceren en werkte ook samen met Continental Films, de door de nazi's in het leven geroepen Franse productiemaatschappij, gesticht door de Duitse propagandaminister Joseph Goebbels.

Volgens Le Monde leerde Simenon ook Duits en stond hij op goede voet met Duitse officieren, die weleens kwamen tafelen. Geregeld frequenteerde hij beruchte Parijse bordelen als de One-Two-Two, waar ook Gestapo-bonzen en toplui van de Wehrmacht hun zinnen blusten.

Simenon voelde tijdig nattigheid. In 1945 vertrok hij met een rechtsgeldig visum naar Amerika, zodat hij een onderzoek ontliep van het Comité national d'épuration des gens de lettres in Parijs, dat zich wilde verdiepen in Simenons cinefiele en literaire bezigheden onder de nazibezetting. Roegiers concludeert: "De ene (Christian) is een pure collaborateur. Een verrader en een smeerlap. De andere (Georges) leidde het leven van een kasteelheer. Toch is zijn vlucht niet te verexcuseren. Het zijn gewoonweg twee gezichten van dezelfde medaille."

Of Christian en Georges tijdens de oorlog veel contact hadden, valt moeilijk te achterhalen. De briefwisseling tussen de broers is verdwenen. Zeker is ook dat Simenon hulp weigerde aan een groep Joodse vluchtelingen. Al was hij tijdens de eerste maanden van de bezetting wel verantwoordelijk voor de repatriëring van Belgische vluchtelingen in de Charente en schonk hij geld aan liefdadigheid. Eerder werden Simenon al antisemitische trekjes en uitgesproken rechtse sympathieën aangewreven, onder meer in de biografie van Pierre Assouline. Die wond geen doekjes om Simenons oorlogsbezigheden. Sim had bijvoorbeeld ook een hoge dunk van collaborateur-auteur Robert Brasillach.

Het merkwaardige aan L'autre Simenon is dat Roegiers soms erg vrijelijk omspringt met de feiten. Natuurlijk, benadrukt Roegiers, is het een roman en geen biografie. Maar tegelijk beweert hij klare wijn te zullen schenken.

Zo verzint Roegiers dat Christian toetreedt tot het Légion SS Wallonie, dat de Wehrmacht terzijde stond aan het oostfront. En hij zou zogezegd op zijn eentje de 27 slachtoffers in Courcelles hebben vermoord. Verder laat hij Christian sterven in opperste eenzaamheid, 'dans un enfer réfrigéré'. In werkelijkheid kwam Christian Simenon dus om in Indochina.

Verontwaardiging

Al die zetjes en duwtjes aan de geschiedenis wekken woede op in Simenon-kringen. De toon van Roegiers' boek is bij momenten fel en ongenuanceerd, alsof hij een aanklacht indient. Wordt hier een proces gemaakt? In Le Soir ging de schrijver Jean-Baptiste Baronian, voorzitter van de Amis de Georges Simenon, in de contramine. "Patrick Roegiers heeft het recht te zeggen wat hij wil over de twee Simenons, inbegrepen n'importe quoi. Maar dat n'importe quoi brengt hij in de media op de toon van een procureur."

Nog veel meer opgewonden reageerde John Simenon. In Le Figaro had hij het over 'fabulaties': "Roegiers mengt historisch bekende feiten, lasterlijke leugens en kwaadaardige en ridicule interpretaties, en maakt er een potje van. Ik weet niet waarom Roegiers rekeningen met Simenon moet vereffenen."

Vervolgens schoot ook Roegiers met scherp. Hij verweet Baronian "een imbeciel te zijn die te kwader trouw is". In een interview met La Tribune de Genève benadrukt Roegiers dat hij recht heeft op zijn artistieke vrijheid: "Dit is geen levensbeschrijving. Wél volg ik hun traject. Wanneer ik de ene broer in het licht stel, leg ik automatisch de schaduwzijde van de andere bloot." En dat hij de feiten zou aandikken? "Ik heb me bediend van een motto van Simenon zelf: "Alles is waar in dit boek, zonder dat het exact hoeft te zijn."

Aan het eind geeft hij in een addendum trouwens de ware toedracht prijs. Hij wijst er fijntjes op dat Simenon degene was die Christian aanraadde de plaat te poetsen naar Indochina - nota bene bij een zeldzame ontmoeting in Parijs, op een bankje aan de Place des Vosges - en op die manier Christians leven redde.

Zo bestrijdt Roegiers Simenon regelmatig met zijn eigen wapens, tot hij de aficionado's op de kast jaagt. Le Monde concludeert droog: "Het is een plot die commissaris Maigret wel had kunnen smaken."

Patrick Roegiers, L'autre Simenon, Grasset, 296 p., 21,30 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234