Dinsdag 07/07/2020

De racist in A

Is het racisme in Antwerpen epidemisch? De 26-jarige kleurling Ted Bwatu beweerde in zijn druk becommentarieerd opiniestuk van afgelopen donderdag van wel. Bwatu raakte daarmee een zenuw die al decennia open ligt.

In een opiniestuk voor deze krant schreef de jonge 'fund accountant' Ted Bwatu dat hij Antwerpen, de stad waar hij geboren en getogen is, zopas heeft verruild voor Brussel.

De reden? Bwatu heeft het gehad met het racisme in zijn ex-stad. Hij werd er al mee geconfronteerd als 8-jarig jongetje, en het zou nooit overgaan. Antwerpen, zo schrijft Bwatu, is een stad "waar een woord als 'makkak' dagelijks als synoniem voor Marokkaan gebruikt wordt. Een stad waar je anno 2013 nog aan mensen moet uitleggen waarom 'neger' een pejoratieve connotatie heeft. Dit zijn ernstige symptomen."

Is Antwerpen inderdaad zo'n broeihaard van racisme? En is het racisme er echt moeilijker uit te roeien dan in andere steden? Wat Bwatu schrijft sluit in elk geval naadloos aan bij het beeld dat al sinds de jaren tachtig van de stad bestaat.

In Antwerpen werd eind jaren zeventig het Vlaams Blok geboren, uit Antwerpen komen ook The Strangers, een groep die zijn fans ooit verblijdde met regels als "Allah is groot / maar ziekekas is groter." Het was ook in Antwerpen dat in 1988 toenmalig BRT-reporter Paul Muys terecht kwam in Den bonten os, een volkscafé waar de cafégangers het hadden over "bananenfretters en bomenklimmers", "konijnen die blijven kweken" en de eventuele terugkeer van Hitler, "hij zou nogal gas moeten gebruiken."

Antwerpse humor? Wat volgde deed vermoeden dat er toch iets meer aan de hand was. Tijdens de jaren negentig trok het Vlaams Blok naar de kiezer met slogans als 'grote kuis' en 'eigen volk eerst'. Op hun affiches stond in die tijd een paar bokshandschoenen. Nergens sloeg die stijl meer aan dan in Antwerpen. De partij haalde er op haar hoogtepunt 33 procent van de stemmen. Ter vergelijking: in Gent heeft dezelfde partij nooit de kaap van de 20 procent kunnen ronden.

Omdat er in Antwerpen nu eenmaal meer racisten wonen? Lex Molenaar, politiek commentator van Gazet van Antwerpen, durft dat betwijfelen. "Ik ga zeker niet beweren dat er in Antwerpen geen racisme bestaat. Het toeval wil dat mijn krant morgen (vandaag, red) een onderzoek publiceert over jonge moslims, en hoe die zich in Antwerpen voelen. Vandaag zegt 51 procent van hen dat ze wel eens geconfronteerd worden met racisme. Acht jaar geleden was dat nog 59 procent. We gaan er dus op vooruit, al was ik eerlijk gezegd toch wel wat teleurgesteld door het resultaat. 51 procent is natuurlijk nog altijd een meerderheid.

"En het klopt natuurlijk: het Vlaams Belang is nergens zo groot geweest als in Antwerpen. Maar had dat er ook niet mee te maken dat Filip Dewinter, de sterkste figuur van die partij, in Antwerpen opkwam? En heeft het er ook niet mee te maken dat de migratiegolf in Antwerpen nog net iets groter en bruusker was dan elders?"

Humor versus racisme

In zijn opiniestuk schrijft Bwatu dat een optreden van de Antwerpse komiek Alex Agnew voor hem de spreekwoordelijke druppel was. Tijdens een show in het Sportpaleis maakte Agnew een grap over Obama, "een neger" die eerder in de zoo zou thuishoren dan in het Witte Huis. "Toen", schrijft Bwatu, "besefte ik dat mijn immuunsysteem zich niet verder kon weren tegen deze epidemie en dat het tijd werd om mijn koffers te pakken."

Jammer, vindt Molenaar, maar ook niet helemaal onbegrijpelijk. "Persoonlijk vind ik Agnew een briljant komiek. Maar wat hij brengt is echt typisch Antwerpse humor. Antwerpenaren lachen met alles, en hun humor is zeker niet altijd subtiel. Ik heb daar zelf mee moeten leren omgaan. Ik was vijf toen ik als Nederlander in Antwerpen kwam wonen. Heel mijn jeugd lang ben ik de keiskop genoemd. Maar of dat racisme was?"

Geflirt met Le Pen

"Het is natuurlijk een moeilijke, subjectieve discussie. Zijn The Strangers grappig of racistisch? Ik heb het niet zo met die groep. Sommige van hun teksten vind ik toch echt wel op, misschien wel over de grens. En je kunt er ook niet naast dat The Strangers ooit op een bijeenkomt van het Vlaams Blok hebben opgetreden. Niettemin hebben ze ook fans bij progressieve Antwerpenaren, zoals Patrick Janssens. Zoiets kun je volgens mij alleen maar verklaren door het feit dat Janssens geboren en getogen is op het Kiel."

Antwerpen, de hoofdstad van het racisme? Ook sociologe Nadia Fadil, een kind van Marokkaanse ouders en geboren en getogen in Borgerhout, hoedt zich voor een zo krasse uitspraak. "Antwerpen heeft de perceptie niet mee, maar om er uitspraken over te doen, zou je vergelijkend onderzoek moeten doen. Bovendien zijn we vandaag haast vergeten dat extreem rechts ooit ook in Brussel erg groot was. Zo had je begin jaren tachtig Roger Nols, de erg populaire burgemeester van Schaarbeek, die openlijk flirte met Le Pen."

Toch zou het volgens Fadil wel eens kunnen dat Ted Bwatu beter zal aarden in zijn nieuwe stad. "Al was het maar omdat er in Brussel alleen minderheden zijn."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234