Woensdag 27/05/2020

Mobiliteitsrevolutie

De race naar handenvrij rijden

Beeld RV

Een zelfrijdende wagen op onze wegen is niet langer sciencefiction. België zette onlangs het licht op groen en over enkele maanden al zullen 370 Tesla-bezitters het stuur kunnen loslaten. Meteen is een nieuwe manier van rijden geboren. Tijd voor een stand van zaken.

Op de Consumer Electronics Show in Las Vegas, een van de grootste technologiebeurzen ter wereld, stal Mercedes dit jaar de show met de F 015, een zelfrijdende auto die met zijn oogverblindende, futuristische design wel uit een sciencefictionfilm leek weggereden. De F 015 herinnerde verblufte bezoekers eraan dat een op eigen kracht rijdende auto niet per se op een veredeld golfkarretje hoeft te lijken, maar bijvoorbeeld ook uitgerust kan zijn met lederen stoelen die je naar elkaar toe kunt draaien om een soort luxueuze lounge te vormen, en een interieur waarin grote, met handbewegingen en eye tracking te bedienen beeldschermen zitten verwerkt.

BMW pakte op diezelfde beurs uit met een elektrische auto die zonder bestuurder een parkeergarage inrijdt, een plaatsje zoekt, en de chauffeur op een afgesproken (lees: via een app op de smartwatch ingegeven) tijdstip weer oppikt. Nissan verraste in januari dan weer met de aankondiging dat het de komende vijf jaar samen met de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA aan de ontwikkeling van een zelfrijdende auto zal werken.

De Britse overheid liet recent al weten dat ze de verkeersregels wil aanpassen met het oog op de introductie van autonome voertuigen in het verkeer, en eerder dit jaar maakte de Duitse regering bekend dat ze van plan is de A9 Autobahn tussen Berlijn en München open te stellen voor tests met autonoom rijdende proefmodellen.

België zette ondertussen het licht op groen voor zelfsturende voertuigen, al moet op de bestuurderszetel steeds een chauffeur zitten die de controle kan overnemen. Meteen ligt in ons land de weg open voor het Amerikaanse Tesla, dat zijn S-model via een software-update een automatische piloot meegeeft (zie kader).

Alle tekenen wijzen erop: de echt zelfrijdende auto komt eraan. Hoe het voertuig eruit zal zien en wanneer we erin zullen rondzoeven, daarover lopen de meningen flink uiteen, maar dat hij er komt, lijdt volgens waarnemers geen twijfel. En dat zelfrijdende auto's of autonomous vehicles (AV's) de manier waarop wij ons verplaatsen ingrijpend, volgens sommigen zelfs op revolutionaire wijze zullen veranderen, evenmin.

Beeld RV

Makkelijker en veiliger

"Die zelfrijdende auto komt natuurlijk niet zomaar uit de lucht vallen", zegt Danny Smagghe van mobiliteitsorganisatie Touring. "Auto's zijn de voorbije jaren enorm geëvolueerd. Veel voertuigen zijn nu al uitgerust met automatische rem- en parkeersystemen, met sensoren die ervoor zorgen dat je binnen je rijvak blijft en andere technologie die het rijden vergemakkelijkt maar ook veiliger maakt. De stap naar een auto die helemaal zelf rijdt, is op den duur niet meer zo groot."

De introductie van zo'n voertuig in het verkeer, laat staan de volledige omschakeling naar zelfrijdende auto's, is echter nog een andere zaak. Volgens de meeste experts wordt dat een proces dat in fasen zal verlopen, en jaren, véle jaren in beslag zal nemen. De eerste tussenstap wordt het gebruik van de zogenaamde V2X-technologie. V2X stelt auto's in staat met elkaar te communiceren, en met de verkeersinfrastructuur. Auto's kunnen elkaar bijvoorbeeld informatie doorspelen over obstakels op het wegdek, gladde plekken of files. Chauffeurs kunnen daardoor tijdig op verkeerssituaties anticiperen. Met V2X kunnen auto's ook informatie uitwisselen met verkeerslichten en signalisatieborden die met sensoren zijn uitgerust. De uitwisseling van al die informatie zou tot een veel vlotter en veiliger verkeer moeten leiden.

Vorig jaar ondertekenden Nederland, Duitsland en Oostenrijk alvast een belangrijk akkoord op dit vlak. De drie landen spraken af samen te werken aan een grensoverschrijdende smart highway die van Rotterdam over Frankfurt en München tot in Wenen zal lopen: de Cooperative ITS Corridor (de ITS staat voor intelligent transport system). In november vond op de Corridor een eerste grote test plaats: vier smart cars legden in een week tijd het volledige traject af, en wisselden onderweg informatie uit over wegenwerken, snelheidsbeperkingen en storingen in het verkeer. De geslaagde proefrit toonde nog maar een fractie van de mogelijkheden van de smart highway. Op termijn zullen zelfs verkeersborden verdwijnen: info over snelheidslimieten, afritten en aanverwante zullen gewoon rechtstreeks naar de auto worden gestuurd. De datastroom zal verwerkt worden door controlecentra die op basis van de verzamelde gegevens het verkeer waar nodig bijsturen: bijvoorbeeld door de snelheidslimiet op een strook tijdelijk aan te passen.

In een volgende fase, men schat tegen 2025, zal de Corridor in plaats van met de chauffeur rechtstreeks met de auto communiceren, en zal het verkeer in realtime en automatisch in goede banen worden geleid. Over 25 jaar zouden de volledige mogelijkheden van het systeem worden benut. Tegen die tijd zouden ook de netwerken van andere landen op de Corridor zijn aangesloten (Frankrijk, Polen en Tsjechië hebben al belangstelling getoond) en zal de infrastructuur er helemaal anders uitzien: omdat auto's niet meer van hun baanvak kunnen afwijken, zullen de rijstroken bijvoorbeeld veel smaller worden. Aangezien botsingen tot het verleden behoren, zullen auto's ook veel dichter op elkaar rijden en zal de capaciteit van de weg beter worden benut. In een latere fase kunnen ook de stroken langs de weg in het systeem worden opgenomen. Het voetpad zou dan een signaal kunnen uitsturen naar een auto wanneer een voetganger of fietser in de richting van de weg beweegt. Waarop de auto zachtjes afremt. Dat alles zonder tussenkomst van de bestuurder.

Vijfentwintig jaar voor het systeem op volle kracht werkt, is wel erg lang, maar men kiest zeer bewust voor de weg van de geleidelijkheid. "Als je chauffeurs van in het begin met een vloed aan informatie overstelpt, ga je hen in verwarring brengen in plaats van hen te helpen", luidt het. "Je krijgt bovendien maar één kans om zo'n project op de goede manier te lanceren. Als je het te ingewikkeld maakt en faalt, mag je het wellicht geen tweede keer proberen: daarvoor zijn de investeringen te groot."

Een van de meest verregaande projecten met zelfrijdende auto's loopt momenteel in Zweden. Onder de noemer Drive Me wil Volvo vanaf 2017 een vloot van honderd AV's laten rondrijden op een aantal zorgvuldig geselecteerde wegen in en rond Göteborg. Het is de eerste keer dat AV's zich op zo'n schaal op de openbare weg en in het normale verkeer zullen begeven. De auto's zullen ook niet worden bemand door professionele testpiloten, maar door gewone autogebruikers.

Beeld RV

Uber zonder taxichauffeurs

De proefchauffeurs hoeven - net als de andere weggebruikers - niet meteen voor hun veiligheid te vrezen: de Drive Me-voertuigen zitten tjokvol radars, rem- en stuursystemen, camera's, lasersensoren en geavanceerde gps-technologie, en zijn daarnaast ook nog eens verbonden met een cloud-gebaseerd netwerk. Mocht er tóch een onderdeel van het systeem uitvallen, dan hebben de Zweedse ingenieurs een back-upsysteem voorzien dat de controle zoals de automatische piloot in vliegtuigen kan overnemen.

Spectaculaire projecten als Drive Me zullen de komende tijd wel vaker worden gelanceerd: naast alle grote automerken werken ook een paar zeer kapitaalkrachtige spelers uit Silicon Valley aan een zelfrijdende auto. Wie vooropligt in de race is moeilijk in te schatten, maar de eerste autonome auto die in het straatbeeld verschijnt, zou volgens waarnemers weleens een taxi kunnen zijn. Begin februari kondigde Uber namelijk aan dat het samen met de Carnegie Mellon University een centrum opricht waar onderzoek zal worden verricht naar 'autoveiligheid en autonome technologie' - oftewel: de ontwikkeling van een zelfrijdende auto/taxi.

Voor Uber lijkt het een logische stap: in een toekomstige wereld waarin alleen AV's rijden, heeft het geen nut om zelf nog een auto te bezitten. Wie een rit nodig heeft, roept dan gewoon een AV op met de smartphone. Het bedrijf zou het bovendien zonder chauffeurs kunnen doen, wat de winsten flink zou opkrikken. Uber zou dus wel bijna gek moeten zijn om de optie níét te verkennen.

Op het eerste gezicht leek Uber met die plannen de concurrentie aan te gaan met Google, dat in 2013 een kwart miljard dollar in Uber investeerde, en zelf al een tijdje aan een AV werkt. Volgens experts kadert het echter perfect in de strategie van Google: het bedrijf heeft namelijk altijd volgehouden dat het geen auto's wil bouwen, maar wel de technologie ervoor wil aanleveren. Als Uber erin zou slagen een zelfrijdende auto/taxi te ontwikkelen en in stadscentra te introduceren, heeft Google meteen een klant van formaat te pakken.

Experts denken dat Apple weleens dezelfde weg zou kunnen volgen. Een kleine schokgolf rolde door Wall Street toen vorige maand uitlekte dat Apple een pak volk bij Tesla en andere autobouwers aan het wegkopen was, om onder de naam Project Titan een eigen auto te ontwikkelen. Eén krant wist zelfs te melden dat het een - mogelijk zelfrijdend - minibusje betrof, dat tegen 2020 in productie zou moeten gaan. In Cupertino houdt men zoals geweten niet van half werk. Het gerucht gaf meteen aanleiding tot de wildste speculaties, maar dat de iCar er ook echt komt, is verre van zeker. "Als Apple echt van plan zou zijn om een eigen auto te bouwen, zou het voor hen tien keer makkelijker zijn om gewoon Tesla op te kopen", drukte een beursanalist het uit.

Het vermoeden is dat Apple net als Google vooral de technologie wil leveren voor de auto van de toekomst. "En niet voor één model, maar voor zoveel mogelijk auto's", klinkt het nog. "Stel dat ze de functionaliteit van de iPhone naar het dashboard van een auto zouden vertalen: dan zal de concurrentie serieus uit de pijp mogen komen." Met het vorig jaar gelanceerde CarPlay heeft Apple alvast een eerste stap in die richting gezet. Mochten ze de slag om het dashboard winnen, dan zitten ze meteen bovenop een miljardenmarkt.

Beeld RV

Dromend naar het werk

Als zoveel technologische en financiële power zich in de strijd gooit, mag men al eens beginnen dromen, en nadenken over hoe de mobiliteit van de toekomst eruit kan zien. Volgens de meest optimistische schattingen zouden commerciële AV's vanaf 2020 op de markt komen en mondjesmaat in het verkeer verschijnen. Rond 2025 zouden steden de eerste exclusief voor AV's voorbehouden wegen, straten en zones invoeren. Tegen die tijd zouden alle nieuwe auto's verplicht met AV-technologie worden uitgerust. Oudere modellen zouden worden aangepast.

Met alleen zelfrijdende auto's zou het verkeer veel veiliger en minder vervuilend zijn: omdat AV's met elkaar communiceren, kunnen ze in principe niet botsen. Ze kunnen ook dichter op elkaar rijden, waardoor ze minder last hebben van de luchtweerstand. Op snelwegen scheelt dat flink in het brandstofverbruik. Omdat auto's veel minder moeten versnellen, afremmen of stilstaan, zou het verbruik in AV-zones in de stad tot zelfs de helft kunnen dalen. Omdat ze niet meer kunnen botsen, zullen auto's uit veel lichtere materialen gebouwd kunnen worden. Aangezien een stuur en een kreukelzone overbodig worden, zal ook het autodesign flink veranderen en zullen de wildste en inventiefste modellen mogelijk worden.

Experts gaan er ook van uit dat het autobezit drastisch zou afnemen: waarom zou je nog een eigen auto willen (die veel geld kost en 95 procent van de tijd niet wordt gebruikt) als je ook een al dan niet met anderen gedeelde zelfrijdende auto kunt nemen? Het zou tot een spectaculaire afname van het aantal voertuigen kunnen leiden. Onderzoekers van Columbia University berekenden voor Ann Arbor (een stad van ongeveer 100.000 inwoners) dat met een systeem van gedeelde AV's het aantal auto's met liefst 85 procent zou afnemen. Andere studies tonen aan dat in een druk stadscentrum één zelfrijdende taxi perfect tien tot elf gewone exemplaren zou kunnen vervangen.

Op termijn zouden steden er ook heel anders uitzien: er zouden veel minder rijvakken en parkeerplaatsen nodig zijn, wat veel ruimte zou vrijmaken voor woningen, parken of andere bestemmingen. Ook het leven zelf zou er voor veel vermoeide pendelaars een stuk makkelijker op worden: in plaats van zich een ongeluk te ergeren aan de dagelijkse file, zouden ze onderweg kunnen werken, slapen of relaxen. Of zoals Daimler-CEO Dieter Zetsche bij de presentatie van de F 015 stelde: "De auto wordt in plaats van een vervoermiddel een verlengstuk van je woonruimte."

En ploeterouders die hun kroost dag in dag uit van hot naar her voeren, kunnen nu al beginnen nadenken over hoe ze de vrijgekomen zeeën van tijd straks zullen invullen.

Tesla S rijdt op automatische piloot

Als alles goed gaat, zoeven vanaf deze zomer honderden automatisch bestuurde wagens over onze snelwegen. Dat bevestigt de FOD Mobiliteit. Het Amerikaanse automerk Tesla heeft zijn Model S sinds eind september van vorig jaar uitgerust met radar, camera en sensoren, die het verkeer kunnen screenen. Over goed drie maanden krijgen zo'n 370 Belgische eigenaars een software-update en kunnen ze hun auto op automatische piloot zetten. Concreet zal de elektrische wagen zélf zijn snelheid aanpassen, sturen en indien nodig op de noodrem staan. Dankzij een simpele tik op de richtingaanwijzer verandert hij ook van rijstrook. Voorlopig kun je de automatische piloot alleen op de snelwegen inschakelen. Volgens Tesla is het verkeer op de secundaire banen nog iets te complex om ieders veiligheid te garanderen.
Hoe dan ook zet Tesla de concurrentie (even) op achterstand in de race naar de echt zelfrijdende wagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234