Maandag 23/05/2022

De provocateur Bach

Ik hoorde de Nederlandse cellist Pieter Wispelwey voor het eerst spelen in de Protestantse Kapel in Brussel, nu al bijna twintig jaar geleden. Wispelwey was wereldberoemd in de Nederlandse Randstad maar hier kende niemand hem. De kleine ruimte was dan ook niet vol. In mijn recensie schreef ik toen: "Deze man hoort hier niet thuis maar in de grote zaal van het Paleis voor Schone Kunsten, tussen de Maisky's en de Rostropovitsjen". In die tijd gold Wispelwey als een enfant terrible, die choqueerde met uitspraken als "Ik speel veel juister dan Rostropovitsj". Fout verstaan, zegt hij nu: "Ik bedoelde dat wij door de technologie de gelegenheid hebben om naar onszelf te luisteren en ons dus beter kunnen perfectioneren."

Wispelwey herinnert zich nu dat Brusselse concert als het begin van zijn internationale carrière. Hij is net vijftig geworden en presenteerde vorige vrijdag zijn derde opname van de suites van Bach bij AMUZ in Antwerpen. Ook dat is buitengewoon. Op die leeftijd zijn sommige beroemde cellisten nog niet aan hun eerste begonnen. Waarom hij dan? "Ik heb ondertussen bijgeleerd. En ik wil weer iets anders. Ik wil altijd nieuwe kastjes opentrekken." Zo'n kastje was het viola-da-spallaverhaal van Sigiswald Kuijken (die beweert dat de stukken geschreven zijn voor een aan de schouder gespeelde kleine cello) maar ook dat is nog niet het laatste woord. "Wetenschappers moeten nou maar eens daar in Thüringen gaan uitzoeken welk instrument daar werkelijk werd gebruikt." Op aanraden van die muziekwetenschappers, die gevonden hebben dat de stemtoon in Köthen, waar Bach de cellosuites schreef, een toon lager was, heeft Wispelwey alvast zijn cello lager gestemd. "Dat maakt het niet makkelijker en in een concert zou ik het nog niet durven omdat de toon minder goed draagt. Maar het geeft in bepaalde stukken zo'n rullig geluid! Dat wilde ik niet missen."

De nieuwe opname van de Bach-suites - waar ook een dvd bij hoort met een documentaire over het project - is heel anders dan de vorige. Minder elegant misschien, ruiger. Maar zij vermijdt ook elke pathetiek. De beroemde sarabande uit de vijfde suite lijkt minder met intense droefenis te maken te hebben dan met existentiële leegte. Kaalheid. In sommige stukken - vooral de courantes - geniet Wispelwey van de pure snelheid en de populairste dansjes - de gavottes en bourrées - speelt hij met een haast boerse vrolijkheid. "Het moet ook niet allemaal te serieus, het woord voor muziek maken is niet voor niets spelen". Maar op meer dan één plaats laat hij ook het onconventionele, het afwijkende horen. Dan klinkt zijn Bach tegendraads en al is elke biografische interpretatie te mijden: we weten dat Bach een koppig man kon zijn. Een "provocateur" noemt Wispelwey hem.

Wispelwey woont in de polder, vlak bij het werelderfgoed Beemster. "De Beemster is drooggelegd in de zeventiende eeuw, totaal rationeel ingericht, zielloos. Mijn poldertje is uit de zestiende eeuw, met kromme sloten en hier en daar een berkenboom." Het is niet moeilijk te raden wat hij het mooiste vindt.

De cellosuites van Bach met Pieter Wispelwey zijn verschenen bij Evil Pinguin Records Classic. Op 18/10 speelt Wispelwey in het Lemmensinstituut Leuven om 20u samen met Alasdair Beatson en Dimitri Ashkenazy heel andere muziek: Messiaen en Górecki.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234