Zondag 04/12/2022

De prijs van soja: kinderen met KANKER

Zonder bestrijdingsmiddelen geen soja en zonder soja geen goedkoop vlees. De Argentijnen betalen met hun gezondheid voor een omstreden exportsucces.

"In het begin hadden we geen idee wat er werd gespoten. Als de velden grenzend aan onze buurt werden besproeid, renden onze kinderen joelend het vliegtuigje achterna. Totdat het begon op te vallen hoeveel buurtkinderen met mondkapjes op liepen vanwege lymfeklierkanker, of werden geboren met afwijkingen. Tachtig procent van de geteste buurtkinderen had pesticiden in het bloed."

Vita Aylon is bewoonster van de buurt Ituzaingó, aan de rand van provinciehoofdstad Córdoba. Hier ligt het hart van de Argentijnse sojaproductie, waarbij op enorme schaal gebruik wordt gemaakt van pesticiden. De plaatselijke bevolking betaalt een hoge prijs, in de vorm van ziektes en aangeboren misvormingen.

De bestrijdingsmiddelen worden met vliegtuigen uitgesproeid over de plantages, die in veel gevallen direct grenzen aan dorpen, steden en wegen.

Geboren zonder armen

Horacio Lucero, hoofd moleculaire biologie van de Argentijnse Universiteit Nordeste, en onderzoeker voor het Argentijnse kankerfonds, zag hoe de opmars van de sojateelt sinds de jaren 90 samenging met een toename van kanker, misvormingen en andere ziektes die voorheen nauwelijks voorkwamen in de regio Chaco, in het noorden van Argentinië.

"In mijn laboratorium voor chromosoomonderzoek kreeg ik via het ziekenhuis steeds meer gevallen van misvormingen. Ik legde het verband met pesticiden voor het eerst toen ik een meisje onderzocht dat was geboren zonder armen. Omdat ze normale chromosomen had, vroeg ik de moeder naar eventuele schadelijke omgevingsfactoren in de eerste maanden van de zwangerschap, wat een niet-erfelijke oorzaak van misvormingen kan zijn. Ze had op het land gewerkt terwijl er pesticiden gespoten werden."

Lucero begon soortgelijke gevallen te registreren. "Alle moeders bleken op het platteland te wonen, omringd door katoen en later door sojavelden waar grote hoeveelheden bestrijdingsmiddelen werden gespoten, met name glyfosaat", zegt Lucero. "Voor mij was er geen twijfel dat de misvormingen het gevolg waren van pesticidegebruik. Toen ik 25 zaken had verzameld, trok ik aan de bel bij het ministerie van Volksgezondheid. Dat erkende het probleem, maar deed niets."

Het Zuid-Amerikaanse sojasucces begon met de introductie van Monsanto's genetisch gemodificeerde RoundupReady-zaden in 1996 in Argentinië. Deze gewassen zijn resistent voor het bestrijdingsmiddel Roundup van dezelfde fabrikant, een veelgebruikte onkruidverdelger. Sindsdien is de productie van vooral soja geëxplodeerd in zowel Argentinië als buurlanden Brazilië en Paraguay. In Argentinië leverde dat de staat een verzesvoudiging aan exportopbrengsten op, een derde van de totale uitvoer. Lucero: "Het is onze kip met de gouden eieren."

Hoewel de RoundupReady-gewassen in theorie minder bestrijdingsmiddelen nodig hebben, is het gebruik daarvan toegenomen. Tussen 1991 en 2012 steeg het pesticidegebruik met 858 procent tot 335 miljoen liter, terwijl het landbouwareaal met 50 procent toenam.

DNA-schade

Meer dan de helft, 200 miljoen liter, van de gebruikte bestrijdingsmiddelen was glyfosaat, oftewel Roundup. "De natuur past zich aan, daarom is steeds meer nodig om het te laten werken", bevestigt agronoom Santiago Sesin uit Córdoba de cijfers.

Een studie van de provinciale overheid van Córdoba toonde aan dat in dorpen omringd door soja tot twee keer zo veel mensen stierven aan kanker tussen 2004-2009. En bij een grootschalig laboratoriumonderzoek bleek dat kinderen uit de sojaregio's drie tot vier keer de normale waarden van DNA-schade hadden als kinderen uit stedelijke gebieden - schade die op latere leeftijd tot kanker kan leiden.

De Wereldgezondheidsorganisatie noemde in 2015 glyfosaat "waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen". Producent Monsanto weet al sinds de jaren 90 dat Roundup mogelijk DNA-schade veroorzaakt.

Daarbij is sojateelt dé oorzaak van de vernietiging van miljoenen hectaren tropisch regenwoud, pampa, oerbossen en moerasland. De afgelopen 25 jaar verdween alleen in Argentinië al 7,6 miljoen hectare oerbos. Na Monsanto's uitvinding van een hittebestendiger sojagewas rukten de sojaproducenten verder op naar de subtropische provincies van het noorden, grenzend aan Paraguay.

Door de overheersende rol van soja in de landbouw veranderden de jaarlijkse zomerregens in stortvloeden, die complete steden en landelijke gebieden onder water zetten. "Het gevolg van klimaatverandering", verklaarde president Macri de ongekende regenval toen eind 2015 de provincie Buenos Aires ernstige overstromingen meemaakte waarbij duizenden mensen hun huizen uit moesten. Maar toen begin dit jaar wederom grote delen van het land overstroomden, erkenden de autoriteiten dat sojateelt van invloed is op de overstromingen.

Zo neemt een sojaveld veel minder water op dan een oerbos of een weiland voor veehouderij. "De afgelopen jaren steeg het grondwaterniveau van de pampa van tien naar één meter diep. De grond kan al dat water simpelweg niet meer opnemen", zegt agronoom Nicolas Betram van het Argentijnse Nationale Technologische Instituut.

Toch claimen de hoofdrolspelers uit de soja-industrie - chemiereuzen als Monsanto, Bayer en Dow - dat het productiemodel van grootschalige monocultuur van pesticideresistente gengewassen de beste remedie is om de groeiende wereldbevolking te voeden.

"Een leugen", zegt de Argentijnse bioloog Raúl Montenegro, voorzitter van milieuorganisatie Funam. "Sinds de introductie van soja is de voedseldiversiteit juist sterk afgenomen, want 80 procent van onze landbouwproductie is bedoeld voor export. Wat de soja-industrie vooral oplevert zijn extreme winsten die in een klein aantal zakken belanden. De grootste winnaars zijn de chemiereuzen, die zowel het zaaigoed als de bijbehorende pesticiden produceren. Hoe meer bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, hoe rijker zij worden. Dat is het perverse van dit productiemodel."

Sojabonen zijn de motor van de bio-industrie. Het merendeel van onze soja komt uit Zuid-Amerika, dat de afgelopen 20 jaar een gigantische industrie uit de grond stampte om de Aziatische en Europese vleesmarkten van goedkoop veevoer te voorzien. Bijna alle geïmporteerde soja is de genetisch gemodificeerde variant, hoewel deze teelt in Europa niet is toegestaan.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234