Zaterdag 25/01/2020

De president met het stijlprobleem

Meer dan zijn beleid heeft de stijl van Sarkozy de pers gehaald. Een man van de actie, van de alomtegenwoordigheid. Maar het 'handen uit de mouwen'-effect is uitgewerkt. De Fransen hebben heimwee naar de rustigere Chirac.

DOOR LODE DELPUTTE

Oud-president Jacques Chirac moet zich verkneukeld hebben toen hij op 15 april de krant opensloeg: niet Nicolas Sarkozy maar hijzelf bleek de meest geliefde politieke persoonlijkheid in Frankrijk. Volgens de peiling van IFOP raakte de opvolger en huidige bewoner van het Elysée niet verder dan een povere 33ste positie. Natuurlijk: opiniepeilingen zijn even verraderlijke als omstreden momentopnamen, en ook Chirac is intussen oud en wijs genoeg om te weten dat niets zo efemeer is als de gunst van het publiek.

Niettemin. Dat Frankrijk amper twee jaar na Sarkozy's verkiezing volop heimwee heeft naar de gecultiveerde bon vivant uit de Corrèze, naar een staatshoofd dat nochtans in volstrekte berusting met pensioen ging, bewust van het aura van corruptie en intrige dat zijn palmares ontsierde, het wil wat zeggen. En het zegt met name veel over 'Sarko', en over wat Frankrijk van deze president denkt.

Chirac kreeg destijds het verwijt pas in allerhoogste nood uit zijn Elyséese stratosfeer neer te dalen: toen Parijs neen zei tegen de invasie van Irak, toen de banlieue in brand stond, toen de Fransen de EU-grondwet verworpen hadden, toen, kortom, het staatsbelang in het geding was en niet de partijpolitiek, hoezeer Chirac zich in die laatste ook een meester-tovenaar had getoond. In zijn laatste jaren werd hem aangewreven alle contact met de burger te zijn kwijtgeraakt en symbool te staan voor een Frankrijk van elites en 'énarchen', van verstarring en privileges. Niet zo met Sarkozy, belichamer van meritocratie en rupture, man van het terrein en van le parler vrai. Alles zou anders worden, hier en nu.

Alles wérd ook anders, in de eerste plaats de stijl: toen een burger Chirac ooit "Enculé" toeriep, repliceerde hij met veel esprit: "Enchanté monsieur, moi c'est Chirac." Op een vergelijkbare reactie antwoordde Sarkozy met het bedenkelijke, erg onpresidentiële "Casse-toi pauvre con" - "Uit de weg, sukkel!", zoals hij eerder al gepocht had de voorsteden met de Kärcher schoon te zullen maken, in dezelfde buurten het begrip racaille in de mond nam of een visser in Normandië met haast geheven vuisten uitdaagde van de lantaarnpaal te komen waarvandaan hij de president luttele seconden eerder voor verrot gescholden had. Ofschoon Sarkozy intussen kennelijk enige lessen stijfdeftigheid genomen heeft en zijn bling-blingimago heeft gecorrigeerd - altijd meegenomen in het hoofse Frankrijk - blijft de perceptie van een los elektron aan hem kleven.

Sleet op het discours

Peilingen zijn relatief, of correcter, zo relatief als het belang dat de betrokkene er zelf aan hecht, maar voor Sarkozy zijn ze belangrijk - lees er Yasmina Reza's veelbesproken portret van de president, L'aube, le soir ou la nuit (2007), maar op na. Weinig peilingen zullen hem zo in zijn eer getroffen hebben dan bovenvermelde, want ze gaat over vroeger en nu, en impliceert dat het vroeger beter was, toen de staatshoofdelijke optredens spaarzamer waren, en hun woorden door de zeldzaamheid ervan nog hoorbaar bleken.

Want dat, zegt socioloog Denis Muzet, voorzitter van het Institut Médiascopie, is Sarkozy's grootste probleem: "Niemand luistert nog naar hem, wat hij zegt wordt niet langer gehoord." Alsof Frankrijk het met deze president wel gehad heeft. Niet alleen vandaag, maar al een hele tijd. Eenmaal de nieuwigheid eraf was, en naarmate zijn privéleven meer aandacht opslorpte dan zijn beleid, wist hij, enkele 'Super Sarkozy'-achtige hoogtepunten zoals de bevrijding van Ingrid Betancourt of zijn EU-voorzitterschap niet te na gesproken, nimmer een zweem van structurele goedkeuring te verwerven.

"Er zit sleet op zijn discours, de kracht van zijn performance is verdwenen", aldus nog Muzet. Meer zelfs: zijn hyperactiviteit wekt angst op. "In plaats van perspectieven te openen voor binnen zes maanden of een jaar, in plaats van zijn daden te hiërarchiseren, brouilleert hij alle herkenningspunten."

Wat Nicolas Sarkozy met name in de huidige, zware economische crisis niet begrepen heeft, is dat "in een context van angst, mensen de neiging hebben de oren te sluiten. Hun capaciteit om het regeringsbeleid in hun geheugen te stockeren is zwaar teruggevallen". Volgens Muzet, wiens recente interview in de krant Les Echos alle persoverzichten haalde, is de richting van het beleid "minder leesbaar dan ooit", zij het, ter verschoning, dat in een nieuwsconjunctuur die bepaald wordt door ontslagen, herstructureringen en werkloosheid maar weinig politieke stemmen erin slagen boven de vele drama's uit te klinken. Maar dan nog: van een president wiens motto 'zo gezegd, zo gedaan' luidt, wordt verwacht dat zijn beleid het verschil maakt - en dat doet het in de ogen van het volk niet.

Meer nog: nu 'Sarko' niet langer EU-voorzitter is, nu hij op het wereldtoneel overduidelijk in de schaduw van Barack Obama is komen te staan en niet langer de leegte vult die zijn vriend George W. Bush geschapen had, lijkt het alsof hij er niet echt meer toe doet. Geen mens heeft bijvoorbeeld geloof gehecht aan Sarkozy's dreiging dat hij de Londense G20-top zou verlaten als hij zijn zin niet kreeg. En ook zijn waarschuwing aan het adres van Obama dat hij zich niet met een interne Europese kwestie te moeien had toen die in Praag en Ankara voor het Turkse EU-lidmaatschap pleitte, heeft een averechts effect gehad: dat van een gefrustreerd mannetje dat heel even nog het laatste woord wil hebben.

Natuurlijk, zowel op het nationale als internationale beleidstoneel heeft ongeveer elk semester zijn helden en antihelden. Na twee jaar presidentschap zegt niets dat Sarkozy gedoemd is om met een middelmatige balans de geschiedenis in te gaan. Wat niet wegneemt dat het ergens tussen 6 mei 2007 en 6 mei 2009 fout gegaan is.

Veel waarnemers wijzen naar het Elysée zelf, het paleis aan de Faubourg Saint Honoré waar Sarkozy kantoor houdt. Daar gaan liefst 33 officiële adviseurs, externe consultants en publi-jongens over de presidentiële communicatie: audiovisueel, geschreven pers, fotopers, internet, opiniepeilingen enzovoort. Daarnaast houdt Sarkozy er een officieus team op na, invloedrijke media- en publiciteitsbazen die als visiteurs du soir bij het staatshoofd op bezoek komen, en hem met raad en daad bijstaan, coachen over de diverse registers die hij moet bespelen, welke gebaren en woorden daarbij passen en wat de president aan wie vertelt. Wat hem nooit belet heeft grove uitschuivers te maken, kijk maar naar zijn recente uitspraken over de Spaanse premier Zapatero.

Wat een hemelsbreed verschil, opperen Sarkozy's tegenstanders, met Jacques Chirac, die aan zijn roemruchte dochter Claude, op haar beurt bijgestaan door communicatiespecialist Jean-Michel Goudard, genoeg had. Wat een beleidsverschil bovendien: Chirac liet zijn regering de regering zijn, onder Sarkozy zijn de ministers verworden tot les zombies de la République, zoals Le Point hen noemde, bange wezels die geen handtekening durven te zetten zonder vrees voor de toorn van het Elysée. De werkelijke macht wordt dan ook uitgeoefend door een schaduwregering, de inner circle van de president.

Nogmaals: of en hoe lang de strategie kan worden aangehouden, is de vraag. Sinds maanden voorspellen waarnemers een grote schoonmaak. Meer dan één lid van het Elysée zou op hete kolen zitten, wachtend op de uitbrander voor deze of gene uitspraak waarvan het berekende effect is uitgebleven. Al menen andere stemmen te weten dat het aan de eigengereide Sarkozy zelf ligt: dat hij de vele goede raad niet of maar deels ter harte neemt, en als puntje bij paaltje komt hoe dan ook zijn eigen zin doordrijft.

Volgens de Franse pers zou Sarkozy bang zijn om uit de gratie te vallen, bang ook dat zijn effect is uitgewerkt, nu al. "Vermoedelijk", heette het eind vorig jaar in een editoriaal van Courrier International, "zullen de Fransen over luttele tijd alsnog conservatiever blijken dan ze zich voordeden toen ze voor deze president kozen." Om de redenering door te trekken: als Sarkozy populair wil blijven, zal hij een scherpe bocht moeten maken. Richting de stijl van een Chirac, bijvoorbeeld.

Het wil wat zeggen dat Frankrijk twee jaar na Sarkozy's verkiezing al heimwee heeft naar de gecultiveerde bon vivant Chirac, die met een aura van corruptie op pensioen ging

n Nicolas Sarkozy met echtgenote Carla Bruni. Van een president wiens motto 'zo gezegd, zo gedaan' luidt, wordt verwacht dat zijn beleid het verschil maakt - en dat doet het in de ogen van het volk niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234