Dinsdag 02/03/2021

De president heeft iets met vliegtuigen

Musharraf lijkt de lakei van het Westen te zijn geworden, en het was precies die indruk die zijn voorganger Sharif de das omdeed

De Pakistaanse president Pervez Musharraf heeft sinds de coup die hem gisteren precies twee jaar geleden aan de macht bracht een onwaarschijnlijke transformatie doorgemaakt. Begon hij zijn loopbaan als leider van Pakistan als internationale paria, dan gaat hij nu door het leven als strategische bondgenoot van de VS. Ook dit moet nog gezegd: Musharraf heeft iets met vliegtuigen, ze veranderden zijn leven drastisch.

Catherine Vuylsteke

Generaal Musharraf - eigenlijk moeten we de man sinds juni president noemen - mag van geluk spreken dat hij niet in West-Afrika woont. Hij werd niet in Pakistan maar in India geboren, waardoor hij in een land als Ivoorkust nooit enige politieke of militaire carrière zou hebben kunnen maken. Daar volstaat het zelfs dat een van je ouders van buitenlandse afkomst is om je van elke verkiezing uit te sluiten, zo ondervond toch de nochtans erg populaire Allasane Ouattara.

Musharraf zag het levenslicht in Delhi , niet ver van een van de grootste toeristische trekpleisters van de stad: de Jama Mashid of Grote Moskee. Anno 2001 noemt men lieden als Musharraf Mohajirs: mensen die bij de Partition van het Britse India in '47, en de geboorte van India en Pakistan, verhuisden omdat ze niet tot de in dat land dominante religieuze groep behoorden. Miljoenen moslims verkasten aldus naar Pakistan, evenzoveel Hindoes maakten de omgekeerde reis. Een helse trip, want op de treinen, waarvan historici later zouden beweren dat het bloed eruit stroomde als de deuren opengingen, werd dood en vernieling gezaaid. Extremistische Hindoes begonnen vertrekkende moslims over de kling te jagen, en de wraak bleef niet uit.

De familie van Musharraf kwam desondanks goed en wel in Karachi aan, maar lang zou ze daar niet blijven. De jonge Pervez bracht zeven jaar van zijn leven - van zijn zesde tot zijn dertiende - in Turkije door, en zou er ook decennia later nog graag naar verwijzen. Vooral dan in de zin dat hij Kemal Atatürk, de militair die Turkije het laïcisme in dwong, als zijn grote voorbeeld ziet.

In 1961 werd Musharraf in Lahore ingeschreven aan een militaire academie, en vier jaar later zou hij zien wat oorlog echt is, in Pakistans conflict met India over de deelstaat Kashmir. Ook aan de volgende clash, in '77, zou hij deelnemen en er later zelfs voor worden gelauwerd. Maar dat Musharraf het ooit nog tot legerstafchef en tot president zou schoppen, kon geen mens toen vermoeden.

Sterker nog, het was juist omdat hij zo onbesproken en onopvallend was, dat de Mohajir carrière maakte. Het zit zo: in 1997 komt Nawaz Sharif, leider van de Pakistan Muslim League, met een comfortabele meerderheid aan de macht. Hij begint evenwel meteen de andere machtspijlers in het land aan te pakken, en dat lukt ook, tot hij besluit om het leger te muilkorven. Opperbevelhebber Karamat voelt nattigheid en suggereert dat het leger een duidelijkere zeg in de politiek zou moeten hebben, waarop Sharif hem in oktober '98 vervangt door Musharraf. Door een man, is dat, die hij als onbedreigend ervaart. Immers, in tegenstelling tot de meesten in de legertop is Musharraf geen Punjabi, wat inhoudt dat hij niet over een eigen politieke basis in het leger beschikt, en dus niet zo goed geplaatst zou zijn om zich tegen meester Sharif te verzetten.

De zaken pakken evenwel anders uit: Sharif wordt algauw erg onpopulair, hij blijkt niet in staat iets te doen aan de wijdverspreide corruptie en ook zijn belofte om de economie op te krikken, blijkt loos. De doodsteek komt evenwel met de Kargil-crisis, het Himalaya-oorlogje met India, dat overigens door Musharraf is bedacht. Pakistan stuurt guerrillero's de grens over en beweert vervolgens dat het autochtone vrijheidsstrijders zijn. India hekelt Pakistans 'terroristische daden', en de VS, die Pakistan als bondgenoot afdankten na de Koude Oorlog, geeft Delhi groot gelijk. Sharif wordt tijdens een VS-trip bedoeld om nieuwe leningen voor zijn land te verzekeren door Clinton op het matje geroepen en maakt een bocht van 180 graden. De strijders worden teruggetrokken en de premier zal pogen het leger de schuld te geven van het militaire avontuur dat een diplomatieke crisis opleverde. Musharraf bijt meteen van zich af en zegt openlijk dat de kwestie mét de politieke top is besloten, en dat het leger geen zondebok zal zijn.

Vanaf 24 september 1999 circuleren er geruchten omtrent een nakende coup. Ze worden door de CIA de wereld ingestuurd, zegt Sharif, en om zijn vertrouwen in Musharraf te bewijzen, verlengt hij op 29 september diens aanstelling als stafchef van het leger.

Begin oktober vertrekt Musharraf op missie naar Sri Lanka, waar hij op 12 oktober door zijn vrienden in de legertop heimelijk wordt gebrieft over zijn nakende afzetting. De legerstafchef neemt het eerste het beste vliegtuig naar huis, maar dat krijgt geen toestemming om te landen in Karachi. Twee militaire kopstukken die in de verkeerstoren aanwezig zijn, geven het toestel opdracht om naar Dubai door te vliegen. Daar heeft het evenwel niet voldoende brandstof voor. Als Sharif beveelt om elders in Pakistan te landen, ruikt Musharraf onraad en hij verplicht de piloten boven Karachi te blijven cirkelen. Op het moment dat het toestel nog voor zeven minuten brandstof heeft, krijgt het uiteindelijk de toestemming om te landen. Het is dan bijna acht uur 's avonds.

Zijn landgenoten hebben ondertussen in het tv-journaal van vijf uur te horen gekregen dat Musharraf op pensioen gaat. Dat bericht wordt in het nieuws een uur later herhaald, zij het helemaal aan het einde van de uitzending. Soldaten die loyaal zijn aan Musharraf hadden een heruitzending belet, maar worden - off-screen - nog voor het einde van het nieuwsbulletin overmeesterd door soldaten die aan Sharifs kant staan. De volgende uren komt er geen nieuws, tot om elf uur het bericht wordt uitgezonden dat premier Sharif is afgezet. Hij zal later twee keer levenslang krijgen wegens terrorisme en kaping - het niet laten landen van Musharrafs vliegtuig - en naar de Golf worden verbannen. Gedurende 21 jaar mag hij geen publieke functies meer uitoefenen.

Met die andere Pakistaanse, Benazir Bhutto, ook al tweemaal gewezen premier en hoofd van de Pakistan People's Party, zal Musharraf ook niet veel last hebben: zij wordt wegens corruptie veroordeeld, en woont als balling in Londen en in Dubai.

De eerste keer dat een vliegtuig zijn leven verandert, gisteren precies twee jaar geleden, spreekt Musharraf de natie als volgt toe: "Tweeënvijftig jaar geleden hadden we een baken van hoop, nu zitten we in het duister." De legerstafchef, die voortaan als Chief Executive door het leven gaat, belooft de Pakistani's evenwel grote verbeteringen. De corruptie zal worden aangepakt - een belofte die elke premier voor hem al maakte - er komen economische hervormingen om de buitenlandse schuld van 34 miljard dollar weg te werken, het fundamentalisme zal worden aangepakt en tevens moet de orde worden hersteld in Sindh, waar sectair geweld tussen extremistische soenni's en al even heethoofdige sjiitische organisaties veel slachtoffers maakt.

Op de coup wordt in Pakistan zelf heel anders gereageerd dan daarbuiten. Niet minder dan 57 procent vindt het een goed idee en hoopt dat Musharraf het land snel uit de misère zal halen. Dat wordt evenwel moeilijk: het Gemene Best bestraft Pakistan prompt wegens de militaire staatsgreep, er komen ook Amerikaanse sancties en de generaal is simpelweg nergens welkom. Van nieuwe leningen om zijn natie voor een failliet te behoeden, kan hij voorlopig alleen maar dromen.

Een jaar later ziet het er nog minder goed uit: de corruptie is niet verminderd, het gaat slecht met de economie en in Sindh is het geweld zoals gewoonlijk. De nieuwste tactiek daar bestaat in het ombrengen van dokters, omdat zulks nog grotere schokgolven veroorzaakt dan het vermoorden van niet opgeleide figuren die geen publieke functie hebben. Gevolg: duizenden intellectuelen verlaten het land. In opiniepeilingen haalt Musharraf nu al de 30 procent niet meer.

In juni 2000 neemt de generaal een nieuw initiatief: hij stuurt de president wandelen en neemt diens functie over. Commentatoren reageren geenszins verrast: als hij in juli met de Indiase premier Vajpayee over de toekomst van Kashmir moet gaan praten, heeft de Chief Executive toch enige legitimiteit nodig. India begrijpt het eveneens, en laat daags na Musharrafs beslissing weten dat het bereid is met de nieuwe president rond de tafel te gaan zitten.

De top van Agra, in juli, wordt evenwel een mislukking. India eist dat Pakistan erkent dat het de zogenaamde autochtone vrijheidsstrijders betaalt, traint en bewapent en ze in kampen in bevriend buurland Afghanistan klaarstoomt voor de guerrilla, Pakistan schreeuwt moord en brand, en in Kashmir neemt het geweld zienderogen toe.

En dan komt de tweede vliegtuighistorie, om twee toestellen gaat het deze keer, en andermaal veranderen ze Musharrafs leven. Is hij voor 11 september een gemeden man, dan kan hij erna rekenen op de allergrootste aandacht van de VS, die hij daags na de aanslagen overigens ongevraagd 'de volle medewerking van Pakistan in de strijd tegen het terrorisme' toezegt. Een begrijpelijke zet is dat: het is immers niet moeilijk om Pakistan net als Afghanistan in het laatje der landen te dumpen dat 'terroristen huisvest'. Neem de Harakat-ul-Mujaheddeen, die door de VS worden geïdentificeerd als een Al-Qaeda-groep. Leider Fazlur Rehman is een Pakistaans politicus, die tot vorige vrijdag op grote meetings ongestraft tot aanslagen tegen de VS opriep. Het is voor Musharraf dus een kwestie van snel meedoen met de VS of in de brokken delen.

En dat laatste zit er, zelfs nu de man als strategisch bondgenoot van Washington door het leven gaat, nog steeds dik in. Nochtans, Musharraf heeft de voorbije dagen zijn best gedaan om het gevaar af te wenden. Voor moord is dat dan, want dat schijnt de Mohajir te vrezen, veel meer dan hij bang is voor een coup. Begin deze week deed hij twee dingen: hij verlengde zijn eigen mandaat als stafchef van het leger - wat ongewoon is, normaliter gaan dit soort lieden in Pakistan na drie jaar met pensioen. Wel werden zijn oude medestanders op ruste gestuurd: de baas van de inlichtingendienst ISI, en nog twee legerkopstukken die hem destijds bij de coup hadden geholpen. De mannen hadden allemaal erg nauwe banden met de Taliban en met Bin Laden, wat hen verbrandde. Of er, als reactie op al dat verplichte rusten, nog gerommel komt uit het leger, zal moet blijken.

De tweede serie maatregelen betreft de fundamentalistische leiders in Pakistan, die in de nauwe relatie die Islamabad onderhield met de Taliban een belangrijke rol speelden, en die in Kashmir tegen de Indiase overheid vechten. Mannen als Fazlur Rehman en Samiul Haq - in wiens madrassa's veel Taliban-leiders studeerden. Dit duo werd eveneens deze week onder huisarrest geplaatst, maar dat belette hun achterban niet om haast dagelijks gewelddadige protesten te organiseren, die dan door familieleden van de gemuilkorfden worden opgejut tot anti-VS-daden.

De mate waarin die protesten onder controle te houden zijn, zal mede bepalen of Musharraf aan de macht kan blijven. Op één front gaat het hem voorlopig alvast voor de wind: het internationale. Het bondgenootschap met de VS leverde een beëindiging van de sancties op, sorteerde lovende woorden en nieuwe leningen van IMF en Wereldbank en gulle financiële toezeggingen van andere westerse naties. Alleen, Musharraf is zo de lakei van het Westen geworden, en het was precies die indruk die zijn voorganger Sharif de das omdeed.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234