Zaterdag 14/12/2019

Brazilië kiest

"De president heeft een hekel aan ondernemers"

Beeld RV

In Belo Horizonte groeiden zowel de centrumrechtse Aécio Neves als huidig president Dilma Rousseff op. Zij nemen het zondag tegen elkaar op om het Braziliaanse presidentschap.

De regering van Dilma Rousseff heeft een hekel aan ondernemers", zegt Gustavo Caetano (32), oprichter en CEO van IT-bedrijf Sambatech. De ambitieuze zakenman houdt kantoor in het hypermoderne technologiepark van Belo Horizonte. "De juiste mentaliteit ontbreekt in Brazilië", zegt hij. "Daarom stem ik Aécio Neves, die gaat daar verandering in brengen."

Belo Horizonte, hoofdstad van deelstaat Minas Gerais, staat bekend als het Braziliaanse Silicon Valley, vanwege de grote aantrekkingskracht die ze uitoefent op IT-bedrijven. Het is ook de stad waar zowel de centrumrechtse Aécio Neves (54) als de huidige president Dilma Rousseff (66) hun jeugd doorbrachten. Morgen nemen zij het tegen elkaar op in de beslissende ronde van de race om het presidentschap. De kandidaten woonden in hun jonge jaren op loopafstand van elkaar, maar komen uit totaal verschillende milieus. Neves stamt uit een familie van politieke zwaargewichten, die ook tijdens de militaire dictatuur (1964-1984) op het parlementaire pluche zaten. De vader van Rousseff was een politieke vluchteling uit Bulgarije. Zijn dochter Dilma erfde zijn marxistische opvattingen en voerde fel strijd tegen het militaire regime. Ze belandde hiervoor in de gevangenis, waar ze langdurig is gemarteld.

Klassieke keuze

Ook hun prioriteiten voor Brazilië liggen mijlenver uit elkaar. Rousseff focust op het verkleinen van de ongelijkheid. Haar Arbeiderspartij PT is sinds 2002 aan de macht en heeft met uitgebreide sociale programma's grote stappen gemaakt in het uitbannen van extreme armoede. Neves wil het ondernemersklimaat verbeteren, buitenlandse investeringen aantrekken en de kwakkelende economie nieuw leven inblazen.

Kortom, Brazilië staat morgen voor de klassieke keuze tussen tussen links en rechts. De bevolking moet kiezen voor een almachtige en bureaucratische overheid, of de macht van de grillige vrije markt. Het zijn de spannendste verkiezingen sinds de terugkeer van de democratie dertig jaar geleden. In de laatste peilingen lijkt Rousseff er beter voor te staan dan Neves, maar haar voorsprong van zeven punten is zeker niet genoeg om ontspannen achterover te leunen.

Belo Horizonte heeft niet de stranden van Rio, noch de faam van São Paulo. Toch is het klimaat voor het bedrijfsleven er zeer gunstig, vindt Tomás Duarte (28), eigenaar van Tracksale, een van de tweehonderd leden van het netwerk. "De infrastructuur is goed en de bureaucratie minder erg dan in de rest van het land. Dat is deels te danken aan het beleid van Aécio Neves."

Neves was van 2002 tot 2010 gouverneur van Minas Gerais en maakte indruk met grote infrastructuurprojecten. Hij nam de wereldberoemde architect Oscar Niemeyer in de arm en bouwde een gloednieuw regeringscentrum in de hoofdstad. Hij legde door de hele staat geasfalteerde wegen aan en wist internationale vliegmaatschappijen naar de luchthaven te halen. Belo Horizonte heeft nu een directe verbinding met Europa en de Verenigde Staten. Ook Neves' beleid van 'managementschock', waarmee hij zwaar de hakbijl zette in overheidsuitgaven en -banen, wekte het vertrouwen van ondernemers.

De PT daarentegen creëerde op federaal niveau vijftien nieuwe ministeries, wat het totaal op 39 brengt. Het heeft de reeds dodelijke bureaucratie in het land geen goed gedaan. "En wie betaalt al die ministeries?" Andrea Misk (62) loopt mopperend door het huis waar president Rousseff opgroeide. Met felroze geverfde muren en een grote palmboom voor de deur is het een opvallend gebouw. Het pand is nog steeds in bezit van de familie Rousseff, maar de president verhuurt het al jaren aan Misk, die er een cateringbedrijf runt.

"Wij ondernemers betalen ons scheel aan belastingen", zegt Misk. Ze heeft haar huisbaas nooit persoonlijk ontmoet, maar moet weinig van haar hebben. "De PT deelt geld uit aan de armen, zodat die voor haar stemmen. Maar wat doet ze voor de hardwerkende Brazilianen?" Ze beent door de professionele keuken, en schikt wat potten en pannen. "Ik stem Aécio, zonder twijfel."

Beeld AFP
Beeld EPA

Steekpenningen

Ondertussen besteden Rousseff en Neves het grootste deel van hun debatten en campagnes aan het zwartmaken van de ander. Vooral Rousseff heeft het zwaar te verduren nadat Paulo Roberto Costa, oud-directeur van staatsoliebedrijf Petrobras, een boekje opendeed over een ingenieus corruptiesysteem. Bedrijven zouden jarenlang steekpenningen hebben betaald om contracten van Petrobras in de wacht te slepen. Dat geld zou zijn doorgesluisd naar politici van Rousseffs Arbeiderspartij PT en de coalitiepartijen.

Neves partij PSDB heeft een eigen schandaal, waarbij politici in deelstaat Minas Gerais smeergeld betaalden aan de oppositie. En ook Neves zelf heeft beschuldigingen aan zijn broek. Tijdens zijn gouverneurschap bouwde hij een vliegveld van 5 miljoen euro op het land van zijn oudoom. Hij betaalde dat met belastinggeld, maar de sleutels van het vliegveld bleven in handen van familie.

Maar wie door de straten van Belo Horizonte loopt, zou bijna denken dat er maar één kandidaat is. "Aécio is er om Brazilië te veranderen", klinkt het onafgebroken uit de speakers van langsrijdende auto's. Om de paar meter staan levensgrote foto's met zijn lachende gezicht, voorbijgangers hebben campagnestickers opgeplakt. Op de vele terrasjes die de stad rijk is, klinken echter ook verhitte discussies. Over hoe Neves de media van Minas Gerais 'op dictatoriale wijze' censureerde. Hoe hij geld bestemd voor gezondheidszorg wegsluisde. "Hij lapt zijn laars aan de grondwet", zegt lerares Mariana di Salvo. "Hij zegt alles efficiënter te willen maken, maar wil enkel privatiseren."

Neves mag dan de grote favoriet zijn onder de welvarende inwoners van Belo Horizonte, op deelstaatniveau wint hij het niet van Rousseff. Voor het eerst in twaalf jaar verloor zijn partij PSDB het gouverneurschap in Minas Gerais, en hij haalde er minder stemmen dan Rousseff bij de eerste ronde op 5 oktober. De PSDB-regering investeerde er jarenlang minder dan de grondwettelijke norm in gezondheidszorg en onderwijs. Dat voelen vooral de minder gegoede burgers, die geen gebruik kunnen maken van privéziekenhuizen en particuliere scholen.

Rousseffs regering heeft juist behoorlijk geïnvesteerd in die sectoren. Het minimumloon is flink gestegen en miljoenen arbeiders hebben formele contracten gekregen, met recht op pensioen. Die arbeidsrechten zijn te strikt, vindt Neves. Buitenlandse bedrijven trekken naar andere landen met flexibelere regels en lagere lonen.

"Rousseff is er voor iedereen, Aécio vertegenwoordigt alleen de rijken", zegt Mauricio Lima (43). Hij werkt als straatveger in het centrum van Belo Horizonte en woont ruim drie kwartier reizen verderop, in een sloppenwijk aan de rand van de stad. "Mijn oudste zoon gaat volgend jaar naar de universiteit", zegt hij trots. Met zijn handschoenen pakt hij wat afval uit de goot, en ontwijkt een voorbijscheurende auto. "Zij zullen later een beter baan hebben dan ik. "Dat is te danken aan de PT."

Wie er ook wint, met een tot op het bot verdeeld Congres zal de president sowieso moeten onderhandelen om dingen gedaan te krijgen. Met 28 politieke partijen in het parlement en een hoop gekonkel in achterkamertjes, is regeren in Brazilië nu eenmaal een ingewikkelde aangelegenheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234