Woensdag 10/08/2022

NieuwsMilieu

De plasticsoep zakt naar de bodem van de oceaan: ‘Nood aan een bindend VN-verdrag’

Jaarlijks komt 10 miljoen ton plastic in de oceaan terecht, 99 procent daarvan zakt omlaag. Beeld AFP
Jaarlijks komt 10 miljoen ton plastic in de oceaan terecht, 99 procent daarvan zakt omlaag.Beeld AFP

De oceanen slibben dicht met plastic. Dat schaadt de natuur en uiteindelijk ook de mens, waarschuwt het Wereld Natuur Fonds, dat oproept tot een bindend VN-verdrag.

Onno Havermans

De schade door plasticvervuiling van de zee is aan het einde van deze eeuw onherstelbaar, waarschuwt het Wereld Natuur Fonds (WWF). Dat maakt zich zorgen om de biodiversiteit nu plankton, vissen, schildpadden en zeevogels steeds vaker plastic in hun lijf hebben of erin verstrikt raken en koraalriffen en mangrovebossen ermee verstopt raken. Maar uiteindelijk bereiken de minuscule plasticdeeltjes in de oceanen ook de mens.

Nu al worden de drempelwaarden voor microplastics overschreden in de Middellandse Zee, Oost-Chinese en Gele Zee en Noordelijke IJszee. Jaarlijks komt 10 miljoen ton plastic in de oceaan terecht. Als we zo doorgaan is de plasticvervuiling in het jaar 2050 verviervoudigd, staat in het rapport Impacts of plastic pollution in the ocean on marine species, biodiversity and ecosystems. Het Duitse Alfred Wegener Instituut heeft hiervoor 2.592 onderzoeken geanalyseerd op de effecten van plasticvervuiling in de oceanen.

Er moeten snel maatregelen worden genomen, te beginnen met een bindend verdrag van de Verenigde Naties, stelt het WWF. Daarmee kan een begin worden gemaakt tijdens de top van het VN-Milieuprogramma die 28 februari begint in Nairobi.

“Plastic is een handig product, maar we gaan er net zo onvoorzichtig mee om als met het klimaat: we wachten met ingrijpen tot het te laat is”, zegt Oskar de Roos, plasticexpert van WWF Nederland. “We weten wat er aan de hand is, maar net als bij de opwarming van de aarde kijken we naar elkaar voor wie wat doet, en laten het gebeuren.”

Opruimacties in zee hebben maar heel beperkt effect, legt De Roos uit. “99 procent van het plastic zakt omlaag, verbrokkelt tot nanodeeltjes. Zelfs op 10 kilometer diepte wordt inmiddels plastic gevonden en daar hebben bijna alle diersoorten last van. Maar ook de mens ademt, eet en drinkt plastic.”

Het VN-verdrag moet allereerst zorgen voor een verbod op wegwerpplastic, dat je even gebruikt en daarna honderden jaren blijft zwerven, zegt De Roos. Ook moet het zorgen voor harmonisering van plastic, waardoor het kan worden hergebruikt. “Omdat al het plastic anders is, wordt nu maar 9 procent gerecycleerd, de rest wordt hooguit omgesmolten tot bulkproduct, maar dat is geen hergebruik.”

Ook kijken naar alternatieven, belasting op nieuw plastic en statiegeld horen in het verdrag. “Nieuw plastic is nu goedkoper dan gerecycleerd plastic, dat moet andersom zijn. Dat kun je bereiken door eisen te stellen aan verpakkingsmateriaal.” Daarnaast is het opzetten van afvalverwerking en bewustwording in ontwikkelingslanden nodig, legt hij uit. “Veel producten worden in armere landen in kleinere verpakkingen verkocht, omdat ze dan betaalbaar zijn. Daar komt dus meer plastic bij kijken en als je dan geen goed verwerkingssysteem hebt, wordt een deel zwerfafval. Bovendien zijn mensen daar veelal gewend aan eenmalig gebruik van bijvoorbeeld bananenblad. Nu dat steeds vaker wordt vervangen door plastic bordjes en bestek, krijg je heel veel wegwerpplastic.”

Overheid moet ingrijpen

Het is te gemakkelijk om de verantwoordelijkheid voor de plasticvervuiling bij consumenten te leggen, vindt De Roos. “Producenten zijn verantwoordelijk voor wat ze op de markt brengen, zij moeten ook rekening houden met de inzameling van de verpakkingen. De overheid moet ingrijpen. Je ziet met statiegeld van plastic flesjes hoe goed dat werkt. Ook het Europese verbod op rietjes, wattenstaafjes, stokjes en straks bekertjes is een goede stap. Het plasticgebruik groeit nog steeds en de industrie moet daarin veranderen.”

Plastic is een relatief nieuw product, we weten daarom niet wat het lange termijneffect van de vervuiling zal zijn, zegt De Roos. “Maar het lijkt duidelijk dat het ook gevolgen heeft voor de gezondheid van mensen. Gezonde oceanen zijn ook van belang, zij zorgen immers voor 50 procent van de zuurstofproductie op aarde.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234