Zaterdag 27/11/2021

De planeet redt het wel, maar de mensen...

De ramp met de Deepwater Horizon was een onzacht ontwaken in de realiteit waarin wij leven, zegt Filip Van den Abeele. Hij ziet het belang van diepzeeboringen niet afnemen. Van den Abeele is ingenieur en chef wetenschap van het Eénprogramma De laatste show. Hij schrijft regelmatig bijdragen voor 'De Gedachte' en is coauteur van het boek Wat als de olie op is?

Zieltogende zeevogels, geasfalteerde stranden en onderwaterrobots die beelden blijven tonen van een niet te stoppen stroom aan aardolie: het is dezer dagen voer voor ieder jaaroverzicht. Op 22 april zonk het boorplatform Deepwater Horizon en sloeg de Macondobron lek, anderhalve kilometer onder de zeespiegel. Pas vijf maanden na de aanvang van de grootste olieramp uit de Amerikaanse geschiedenis, kon BP het reservoir finaal verzegelen.

Dit najaar publiceerde het Britse olieconcern zelf een rapport met hun analyse van de ramp waarbij elf mensen het leven lieten, en gedurende meerdere maanden honderden miljoenen liter ruwe olie in de oceaan stroomde. Volgens het rapport valt de oorzaak toe te schrijven aan een reeks complexe omstandigheden, en zijn verschillende bedrijven mede verantwoordelijk voor de ramp. Nu het lek gedicht is, lijken de advocaten aan zet.

Een gedwongen vertrek uit de Amerikaanse markt zou voor BP dan ook een levensbedreigende aderlating kunnen betekenen: de Golf van Mexico is nog steeds een zwarte goudader voor het aanboren van nieuwe bronnen. Hoe groot is het belang van de Golfkust voor de Amerikaanse energievoorziening, en waarom waagt men zich in steeds dieper water? Een aanzet tot antwoord wordt gegeven in 'The Statistical Review of World Energy'. Dit rapport, dat de globale trends in energieproductie en -consumptie samenvat, wordt reeds zes decennia lang jaarlijks gepubliceerd, uitgerekend door oliereus BP.

Onverschoonbare olie
Door de rampspoed van de voorbije zomer bleef de editie van dit jaar enigszins onder korenmaat. Nochtans vallen enkele interessante trends te distilleren uit de waaier aan cijfers, tabellen en grafieken. Zo is het wereldwijde energieverbruik in 2009 door de economische crisis voor het eerst in 27 jaar gedaald, waardoor ook de navenante CO2-uitstoot terugliep. China steekt steeds nadrukkelijker de neus aan het venster als grootmacht, en is op zijn eentje verantwoordelijk voor bijna de helft van de wereldwijde steenkoolconsumptie.

Maar vooral: de sterkste stijging in olieproductie kwam, met grote voorsprong, uit de Verenigde Staten, en in het bijzonder de Golf van Mexico. In zijn commentaarstuk laat Tony Hayward hierover optekenen: "This is not an excuse for anything, but a piece of the reality in which we all live." De verguisde BP-topman, die begin oktober de aftocht moest blazen wegens enkele ongenuanceerde uitspraken, slaat hier wel tweemaal de nagel op de kop. Geen enkele sociaaleconomische trend kan een olielek verschonen, maar de blijvende vraag naar energie (en in het bijzonder aardolie) maakt wel een onloochenbaar deel uit van de werkelijkheid waarin wij leven.

De motor van onze wereldeconomie wordt tot nader order gevoed met aardolie, en tijdens het crisisjaar 2009 bedroeg de vraag nog steeds ruim 84 miljoen vaten per dag. Per dág. Het zou naïef zijn te geloven dat de recente terugval in olieproductie (-2.6%) en -consumptie (-1.7%) zich de komende jaren zal bestendingen. De economie zal opnieuw groeien, en er is geen enkele macro-economische indicator die erop wijst dat de sterke opkomst van de BRIC-landen de vraag naar olie zou stremmen. Die aanhoudende vraag, en de schaarste aan gemakkelijk bereikbare brandstof, drijft olie- en gasmaatschappijen naar steeds grotere waterdiepten.

Maar geen enkel economisch motief hoe hoog de vraag ook weze kan een olielek verschonen. Het kostte British Petroleum meer dan tachtig dagen en heel wat creatief geknutsel om de lekkende bron op anderhalve kilometer diepte te dichten. Dat leergeld werd verhaald op de lokale vissers en neringdoeners, en betaald door de vele vogels en zeezoogdieren die het leven lieten. Het ontwerp van veiligheidssystemen om dergelijke rampen te voorkomen dient op de tekentafel te liggen lang vóór een boorplatform in stelling wordt gebracht. De gecontamineerde stranden zijn inmiddels grotendeels gereinigd, maar het imago van BP blijft besmeurd, en het vertrouwen in de offshore-industrie is sterk gehavend.

Onzacht ontwaken
De ramp met de Deepwater Horizon was bovendien een onzacht ontwaken in de realiteit waarin wij leven. Tussen 20 april en 15 juli vloeide naar schatting 750 miljoen liter ruwe olie in zee. Die schier onmetelijke massa volstaat niet eens om de wereldwijde vraag naar olie te dekken gedurende anderhalf uur. Anderhalf uur! Het toont nogmaals aan hoe dwingend de vraag naar energie is geworden.

Volgens de Amerikaanse Energy Information Administration (AEI) ligt een steeds groter stuk van het antwoord in de diepten van de Golf van Mexico. Een vloot van 120 boorplatformen is daar bestendig voorhanden om nieuwe olievelden aan te boren, en met bijna 4.000 actieve oliebronnen staat de Golf van Mexico in voor 30 procent van de Amerikaanse olieproductie. Bovendien werden de voorbije zestig jaar meer dan 25.000 boorputten verlaten, waardoor de aanblik van de zeebodem steeds meer lijkt op de onderarm van een hopeloze junkie.

Bestaat er eigenlijk een doeltreffende ontwenningskuur voor onze hang naar fossiele brandstoffen? Volgens de statistieken van de IEA (International Energy Agency) werden onze noden het voorbije jaar hoofdzakelijk gedekt door olie (33%), steenkool (27%) en aardgas (21%). De bijdrage van hernieuwbare bronnen (zonnepanelen, windmolens, geothermische installaties) tot de totale wereldwijde energievoorziening bedroeg amper 0,7%.

Op korte termijn zal aardolie dus een belangrijke energiebron blijven, wat pleit voor een grondige herbronning van de offshore-industrie. Op middellange termijn moet het belang van kernenergie, hydro-elektriciteit en groene alternatieven toenemen om een nieuw en duurzaam evenwicht te vinden.

Red de planeet
Op zoek naar zo'n balans laat co-auteur Lieven Scheire in ons boek Wat als de olie op is? komiek George Carlin aan het woord: "Save the planet...? The planet is fine! The people are fucked!" Deze planeet, schrijft Scheire, krijgen wij als mensheid met de beste wil van de wereld niet om zeep. "Het gaat niet om het redden van de planeet, en eigenlijk zelfs niet om het redden van de natuur, want ook die kan tegen een stootje. Het gaat voornamelijk om het redden van ons natuurlijke menselijke habitat en zijn biodiversiteit. In discussies over ecologische problemen hoor je vaak: 'De natuur zal wel een nieuw evenwicht vinden'. Dat is ongetwijfeld waar. Alleen heeft niemand ons beloofd dat er in dat nieuwe evenwicht ook plaats zal zijn voor onze huidige levensstandaard, of voor de mens tout court."

Een jaarwende leent zich onvermijdelijk tot het formuleren van goede voornemens, gespierde ambities en boude voorspellingen. Hoewel de VN-conferentie over biodiversiteit in Nagoya bleef steken in goede voornemens, sprak uit het onverhoopte klimaatakkoord van Cancun de ambitie om de CO2-uitstoot, de ontbossing en de opwarming van de aarde aan te pakken. En aan het einde van een jaar waarin driekwart miljard liter ruwe olie in de oceaan lekte, waag ik me graag aan een voorspelling. Zal het belang van diepzeeboringen afnemen in 2011? Allerminst.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234