Zondag 22/05/2022

De plaats van het kunstwerk

Het is een schrijnende vaststelling dat voor verborgen kunst op verdiepingen van kantoorgebouwen miljoenen worden bovengehaald, terwijl musea en de rest van de sector van de beeldende kunst in Vlaanderen stiefmoederlijk worden behandeld, vindt Luk Lambrecht.

Onder massale belangstelling werd onlangs een aanzienlijk aantal geïntegreerde kunstwerken voorgesteld in de inspiratieloze maar luxueuze torengebouwen van de Vlaamse ambtenarij in Brussel. Maar liefst 40 miljoen frank (991.574 euro) werd op de begroting van de Vlaamse Gemeenschap ingeschreven om deze hedendaagse kunst te integreren in de zelfvoldane kantoorgebouwen van architect Michel Jaspers langs de Jacqmainlaan. Natuurlijk is het een goede zaak dat de Vlaamse Gemeenschap in hoofde van de kunstminnende minister Wivina Demeester de regeling van het decreet van 23 december 1986 wil toepassen. Dat bepaalt dat een percentage van de kostprijs van een gebouw moet worden aangewend voor de integratie van kunst. Om die reden werd zelfs een 'Cel Kunstintegratie' opgericht, met een kunsthistoricus en kunstenares Ria Pacquee, die moet waken over de materiële toestand van de kunstwerken. Jaarlijks voorziet de begroting een supplement van niet minder dan 10 miljoen frank (247.893 euro) om de gebouwen van de Vlaamse Administratie (Het Boudewijncomplex in Brussel en Copernicus in Antwerpen) eveneens aan te kleden met hedendaagse kunst.

Na een dooltocht door de prachtige bureaus in de beide Vlaamse torengebouwen steekt toch een wrang gevoel de kop op. In een typografie die doet denken aan de poëzie van Paul van Ostaijen verwoordt de minister haar intentie als volgt: "Kunstenaar en ambtenaar in actie en reactie."

Met uitzondering van een paar uitzonderlijk geslaagde integraties, die soms tot stand kwamen door een samenwerking met de ambtenaren van de respectieve verdieping, zijn de meeste kunstwerken niet meer dan wereldvreemde decoratie. Misschien zien vele ambtenaren liever een zelf meegebrachte poster boven hun pc hangen of een of andere afbeelding die hen wat doet. Je kunt je dan ook afvragen of het zinvol is in de niet publiek toegankelijke ruimte 'dure' kunst te installeren die vaak weinig geïnspireerd is. Zelfs de kunstinterventies die tot stand kwamen in nauwe samenwerking met de ambtenaren, verliezen ten dele hun betekenis door de mobiliteit en afvloeiing van het personeel.

Deze investering stemt pas echt tot nadenken als men de Vlaamse cijfers voor kunstintegratie vergelijkt met de bedragen op de cultuurbegroting, meer bepaald de budgetten voor musea, aankoop van kunst en kunstenaarsbeurzen. Het SMAK in Gent kreeg als stedelijk museum, dan nog via de omweg van de Vereniging voor het Museum van Hedendaagse Kunst, slechts 30 miljoen frank (743.680 euro) toegeschoven. Zoals museummedewerker Bart De Baere het formuleert, is Vlaanderen zich nog altijd niet goed bewust van de (internationale) impact en dito return van de collectie en het beleid van dit stedelijk museum, met aan het hoofd een directeur die wereldvermaard is.

Voor de aankopen van alle musea in Gent is een bedrag voorhanden van 6 miljoen frank (148.736 euro) en het Muhka in Antwerpen moet het voor de aankoop van dure hedendaagse kunst ook stellen met 6 miljoen frank (148.736 euro).

De budgetten die Vlaanderen spendeert aan de beeldende kunst zijn onthutsend laag. Alle musea in Vlaanderen krijgen met uitzondering van Gaasbeek, het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen en het Muhka de ronde som van 123,6 miljoen frank (3.063.963 euro) waarvan de helft structureel en de andere helft bestemd is voor projecten. Om het lijstje van Vlaams geld voor beeldende kunst compleet te maken, citeer ik 13,2 miljoen frank (327.219 euro) als subsidie voor allerlei voor individuele kunstenaars en 22,7 miljoen frank (562.718 euro) voor aankoop en beheer van kunstwerken. Ter vergelijking: het Ballet van Vlaanderen krijgt alleen al 245,6 miljoen frank (6.088.264 euro). Commentaar overbodig.

Ik wil hier hoegenaamd geen lans breken voor de afschaffing van de wettelijke regeling voor de besteding van een percentage aan de kunst in nieuwe overheidsgebouwen... Maar het is schrijnend te moeten vaststellen dat voor verborgen kunst op verdiepingen van kantoorgebouwen de miljoenen worden bovengehaald, terwijl een museum als het SMAK - alsook de rest van de sector van de beeldende kunst - al zijn verbeelding moet aanspreken om presentabel voor de dag te komen. Niet alleen musea worden stiefmoederlijk behandeld, ook de meer alternatieve plekken (artistieke broedplaatsen) zoals 'Etablissement d'en face' in Brussel waar jonge kunstenaars op professionele manier worden ondersteund. Volgens directeur Kurt Vanbelleghem zal zijn van activiteit bruisend centrum onherroepelijk dichtgaan als er geen structurele tegemoetkoming komt voor een minimaal noodzakelijk personeelskader.

In de eerste plaats heeft Vlaanderens administratieve huisvesting nood aan betere architectuur waarna de vraag zich opdringt of die architectuur überhaupt kunst verdraagt. Een uitzondering op de regel is de zienswijze van iemand zoals architect Christian Kieckens, die vanuit een nauwe dialoog al jaren bezig is met uiterst punctuele symbioses tussen zijn eenvoudige architectuur en de plaatsgevoelige kunst van bijvoorbeeld David Claerbout, Manon De Boer of Peter Downsbrough.

Geïntegreerde kunst in gebouwen is een problematische manier van kunst maken. Weinig kunstenaars zijn daar echt toe in staat; het bewijs hiervan wordt duidelijk merkbaar in de nieuwe kantoortorens van de Vlaamse Gemeenschap. Hopelijk kan deze rijkelijk betoelaagde 'Ferraris & Conscience'-situatie een begin zijn voor een bredere discussie omtrent het 'waar & hoe' aanwenden van middelen voor de beeldende kunst en over de zin van kunst in een architecturaal kader.

'Geïntegreerde kunst in gebouwen is een problematische manier van kunst maken'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234