Maandag 26/07/2021

De pijn van het blond zijn

Er was eens een meisje. Ze was lief, aardig om te zien en ze had lange blonde haren, die als een waterval op haar schouders vielen. Maar ach, wat was het meisje dom, niet snugger, onintelligent, zelfs achterlijk. En dus: opwindend. Want domme blonde meisjes, dat zijn de engelen die het nooit geweten zullen hebben, gemakkelijke prooien voor de uitvinders van moppen, de bedenkers van reclamefilmpjes, de verkopers van blootbladen. Nee echt, iederéén wil wel een dom blondje kennen, want - fake of natuurlijk blond - het is altijd prijs, en op zijn minst even lachen.

Het was zo'n drukke namiddag die niet toelaat om alle e-mailberichten tussen het werk door te lezen, laat staan om de afzender elektronisch te bedanken. Plots stond het daar: 'Blonde Wetenswaardigheden'. Het prikkelde mijn nieuwsgierigheid, maar ik had beter moeten weten. Toen er enkele uren later tijd was om de bijbehorende mail te lezen, stuitte ik op een lading van tientallen en tientallen moppen, telkens met een blondine in een weinig benijdenswaardige, soms vulgaire hoofdrol. Ik heb die dag alleen de eerste tien grappen gelezen. Meer was er niet nodig om een onderscheid te maken tussen leuk ("Waarom opent een blondine een doos melk in de supermarkt? Er staat 'Hier Openen' op"), gezocht ("Waarom hebben domme blondjes T.E.E. op hun schoenen staan? Tenen Eerst Erin") en flauw ("Wat zegt een dom blondje als ze 's morgens wakker wordt? Ik denk dat ik maar weer naar huis ga").

De afzender van het bericht was een zij, en neen, niet blond maar een brunette. Maar schuilt daarin een verklaring? Blonde haren worden al sinds eeuwen gevoed door minder hersencellen, zo lijken deze moppen nog eens te willen illustreren, en je hoeft maar even op het Internet te surfen om tot de conclusie te komen dat Blond & Dom ook wereldwijd een team is. Zo bestaan er Amerikaanse lijsten met grappig bedoelde samenstellingen, een woordenschat voor de domme blondine, ook wel bimbo genaamd. Dat gaat van de definitie van bimbar ('een bar voor domme blondjes') tot bimbino ('een erg jong dom blondje'). Op de koop toe komt er morgen een, jawel, Amerikaanse film in roulatie: The Real Blonde, waarin een van de mannelijke hoofdpersonages op zoek gaat naar échte blondines. Geheel naar de wetten van de commercie wordt dit onderzoek uitgevoerd tussen de lakens, kwestie van zeker te zijn (dat er veel volk meekijkt).

Het kon dus niet blijven duren of er moest wel reactie komen van blondines die het beu zijn om als voorwerp te dienen van seksistische praat en vettige vooroordelen. In België blijft dat protest voorlopig evenwel beperkt tot de verzuchtingen van beklagenswaardige dames als Joyce De Troch, die door het Humo-publiek werd verkozen tot BV met de Meest Erotische Uitstraling. In het bijhorende interview, gegarneerd met foto's uit Playboy, verklaarde de blauwogige blondine dat ze het jammer vindt dat veel mensen haar niet voor vol aanzien, omdat ze toevallig "mooi en blond" is.

Arme Joyce, dan weten de Finnen duidelijk meer van aanpakken. Zo werd vorig jaar de International Blonde Association (IBA) opgericht, een georganiseerd antwoord op de flauwemoppentappers. "Blondes have had the piss taken out cheaply for too long", lees je op hun website. De IBA liet voor het eerst van zich horen op het Winterfest '98 en is van plan om nog dit jaar een seminarie te houden, met als speciale gaste - het lijkt een contradictie - Pamela Anderson. Maar mogelijk dient het Finse blondinesprogramma met een korreltje zout te worden genomen, want de verontwaardigde dames denken er ook aan om hun seminarie te houden op het eiland Man en hebben naar eigen zeggen een beroep gedaan op hun echtgenoten voor de organisatie van het project.

De initiatiefnemers zijn er in ieder geval van overtuigd dat tegen het eind van het jaar ongeveer 10 procent van alle blonde, Finse vrouwen lid zal zijn van de club. Wel bestaat er nog onenigheid over de voorwaarden van het IBA-lidmaatschap - mogen ook de 'valse', door waterstofperoxide gemaakte blondines zich aanmelden?

Bij wijze van marktonderzoek organiseerde het shampoomerk Ultress onlangs een enquête over 'de mythe van haarkleuren'. Daarbij mocht het vrouwelijke cliënteel antwoorden op vragen als: welke vrouw denkt van zichzelf dat ze het populairst is bij mannen: blondines, brunettes of roodharigen? Hebben blondines meer plezier in het leven? Welk type vrouw zou je het snelst in vertrouwen nemen? De resultaten van de enquête blijken al bij al voorspelbaar en zijn niet van die aard dat ze de 'haarkleurmythen' snel zullen ontkrachten. Ja, 49 procent van de ondervraagde blondines beschouwen zichzelf als 'naïef', een cijfer dat bij roodharige vrouwen beperkt blijft tot 14 procent. Ja, een overgrote meerderheid van de ondervraagden lucht sneller haar hart bij donkerharige types, omdat die nu eenmaal een gevoeliger indruk maken. Ja, 91 procent van de Ultress-blondines vinden dat ze populair zijn bij de mannen, tegenover 74 procent bij brunettes en 64 procent bij roodharigen. Daartegenover staat dat 80 procent van de redheads een relatief hoge zelfdunk hebben, gevolgd door 75 procent van de brunettes en 65 procent van de blondines. De vooroordelen over blondines lijken met andere woorden niet alleen bij mannen te bestaan, net zomin als ze alleen om te lachen zouden zijn.

Maar wat is dan de oorsprong van deze associatie? Gentlemen geven de voorkeur aan blondines, weten we sinds de gelijknamige film uit 1953, met de platinablonde Marilyn Monroe in de hoofdrol. Is zij misschien de oorzaak van het dommeblondjessyndroom, deze tragische opvolgster van Mae West en Jean Harlow, nota bene zelf van nature een brunette? Het is een vraag waarop ik zelf geen antwoord vind, en dat wordt niet beter wanneer ik mijn hoop op de academische wereld vestig, op zoek naar een zeg maar historisch-wetenschappelijke toelichting.

"Domme blondjes? Moet u daarvoor bij mij zijn?" Professor en antropoloog Hendrik Pinxten van de Gentse universiteit klinkt oprecht verbaasd aan de telefoon. Na een beetje aandringen wil hij wel even luidop nadenken over het feit "dat blonde mensen veeleer uitzonderlijk zijn van type, en dus sneller gemarkeerd worden met een of andere eigenschap". Maar meer informatie is er - op dat moment althans - niet voorhanden, en dus herhaal ik mijn vraag aan iemand van sociologie, waar er toch zoiets als een vakgroep 'Geslachtsroldifferentiatie' bestaat.

De vriendelijke socioloog die ik aan de lijn krijg, wil zijn naam alleszins niet in de krant. "U weet hoe dat gaat tussen academici en journalisten. Jullie zien graag een naam in een artikel, maar onder ons wordt dat al snel verkeerd geïnterpreteerd. Maar ik vind het een interessante vraag, echt waar, en er moet zeker lectuur over bestaan. Er zijn al zoveel studies gemaakt over correlaties en stereotypen in de relatie tussen man en vrouw. Maar zelf kan ik niks zinnigs zeggen over het fenomeen 'domme blondjes', toch niets dat niet gebaseerd is op de bekende algemeenheden. Het sterke vermoeden dat de factor 'macht' er veel mee te maken heeft, bijvoorbeeld. Misschien kan u een en ander uit de literatuur halen."

En dus, bij deze, een fragment uit Afscheidswals, een roman van Milan Kundera waarin de bekende schrijver het vooroordeel omtrent blondines op sleeptouw neemt tot ver voorbij de grenzen van de verdraagzaamheid. Het is een dialoog die zich afspeelt in de praktijk en woning van een dokter, Skréta genaamd.

'Denkt u dat blondines anders zijn dan brunettes?' vroeg Bertlef. 'Vast en zeker,' zei dokter Skréta. 'Licht of donker haar, dat zijn de twee polen van het menselijk karakter. Donker haar betekent viriliteit, moed, directheid en actie, terwijl licht haar het symbool is van vrouwelijkheid, tederheid, machteloosheid en passiviteit. Een blondine is dus eigenlijk vrouw in het kwadraat. Een prinses kan alleen maar goudblond zijn. Daarom verven vrouwen dan ook hun haar - om zoveel mogelijk vrouw te zijn - lichtgeel en nooit zwart.' 'Ik zou graag willen weten op welke manier pigment invloed heeft op de menselijke ziel,' opperde Bertlef twijfelend. 'Het gaat niet om het pigment. Een blondine, vooral een kunstmatige, identificeert zich onwillekeurig met haar haar. Ze wil haar kleur trouw zijn en presenteert zich als een fragiel wezen, een speelgoedpop, ze eist tederheid en gedienstigheid, hoffelijkheid en alimentatie; ze kan zelf niets doen, ze is van buiten de zachtheid zelve en van binnen grofheid. Zou donker haar over de hele wereld mode zijn, dan zou men er op deze wereld wezenlijk beter aan toe zijn. Dat zou de nuttigste sociale hervorming betekenen die ooit is ingevoerd.'

Vanzelfsprekend laten we deze laatste alinea geheel voor de rekening van Kundera's personage. Bovendien moet het belang van haarkleur ook niet worden overschat. Een recente studie van de universiteit van Mannheim heeft nog eens duidelijk gemaakt dat het haar slechts een van de vele karakteristieken is waar vrouwen en mannen op letten tijdens een eerste kennismaking. Het Otto-Selz Instituut voor Psychologie liet aan honderd proefpersonen beelden zien van mensen met volledig afgedekte lichamen en gezichten. Beetje bij beetje werd de volledige foto vrijgegeven, om te achterhalen welke en hoeveel lichaamsdelen voor de beoordeling van schoonheid werden opgeroepen. Wat bleek? Zowel vrouwen als mannen wilden eerst de ogen en dan de mond zien. Mannen betoonden daarna interesse voor de wangen, de taille en de heupen, terwijl vrouwen vooral aandacht hadden voor de kin (!) van de man. In totaal hadden de proefpersonen gemiddeld aan vier lichaamsdelen genoeg om zich een beeld te vormen. Dat is verrassend weinig informatie, concludeerden ook de Duitse onderzoekers. Een gezonde dosis je m'enfoutisme lijkt dus op zijn minst gepast.

Steven Heene

Een bespreking van The Real Blonde vindt u binnenkort in de krant. Info over de International Blonde Association op de website http://www.aloha.fi/blonde of via e-mail naar blonde@aloha.fi

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234