Maandag 24/01/2022

De piano ver voorbij

Recital Krystian Zimerman in het Brusselse PSK

'Weet ge wat, dan zwijg.' Zo begint in Thomas Manns Doctor Faustus het beroemde protocol, waarin de hoofdpersoon over zijn ontmoeting met de duivel vertelt. Ik herinnerde me die woorden na het recital van pianist Krystian Zimerman, dinsdagavond in het Paleis voor Schone Kunsten. Ze kunnen bezwaarlijk een geschikt motto voor een recensent worden genoemd. Zelfs als woorden niet te vinden zijn, moet de recensent praten, vaak tot terechte ergernis van velen, die hem zoals Mörike in zijn Abschied nog het liefst van een lange trap zouden schoppen. Het zijn dan ook mooie momenten, waarop de 'beoordelaar' zich als middelmatig mens verplicht ziet, zijn droogkloterige zelf te vergeten en verbijstering zich van hem meester te laten maken. Achteraf moet echter een 'stukje' gepleegd worden en dat valt niet mee. Enerzijds zijn weinigen ooit met een lofrede voor verveling behoed, en anderzijds: hoe begrijpelijk is bijvoorbeeld, voor wie er niet bij was, de omschrijving "pijnlijk mooi"?

Zinnelijke ascese. Zo laat het pianospel van Krystian Zimerman zich enigszins omschrijven. Hij ziet eruit als een doorsnee brave man en gedraagt zich aan de piano uiterst sober, zo nu en dan op een minuscule grimas of licht geneurie na. De klank die hij maakt, heeft niets met matigheid te maken en is de piano eigenlijk ver voorbij: eenvoudig en complex tegelijkertijd, voor iedereen verstaanbaar en begrijpelijk en toch eindeloos gediversifieerd, van samenzweerderig fluisteren tot onthutsend grollen en bulderen. Zimerman neemt overal waar hij optreedt zijn eigen vleugelpiano mee, ervan overtuigd dat hij alleen op die manier zijn verhaal naar behoren kan vertellen. Het helpt alleszins zijn bijna ongehoorde trefzekerheid te verklaren.

Hij bracht dinsdag werk van Chopin en Schumann. Voor de pauze moesten een impromptu en drie mazurka's Chopins Tweede Scherzo en Fantaisie op. 49 wat lichter verteerbaar maken. Het Scherzo krijgt door Zimermans verschrikkelijk hoge tempo en uitzinnige forte een diabolische allure. Het meditatieve middendeel, misschien wel de sterkste muziek die Chopin schreef, contrasteert des te sterker. Zowel de waanzin als de nu en dan weerkerende, bedrieglijke rust wordt door Zimerman uitvergroot. Chopin noemde zijn vier scherzi, die hij over zijn hele leven gespreid componeerde, zijn meest autobiografische muziek. Als Zimerman nog maar een beetje de juiste toon trof, is enig postuum medelijden zeker op zijn plaats.

Ook in de Fantaisie is er de ongemakkelijk makende combinatie van de aardedonkere sfeer van de werken, het kille van Zimermans perfectie en het warme, soms bijna sensuele cantabile van de melodische lijnen. Een typisch moment: de plagale slotcadens van de Fantaisie, die niet affirmatief en sonoor, maar ijl, onevenwichtig en vertwijfeld klinkt. Schumanns Pianosonate opus 11 mag zich met haar fa kruis klein dan aan de andere kant van het tonale spectrum bevinden, de overheersende emotie die aan het werk ten grondslag ligt, is evengoed ontreddering. Zimerman weet die opnieuw feilloos te projecteren op de luisteraars, van wie alvast ik een stevige buikpijn en een fantastische live-ervaring rijker ben.

Rudy Tambuyser

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234