Woensdag 30/09/2020

De perverse kosten van de sjerpapolitiek

Filip De Rynck is hoogleraar bestuurskunde aan de UGent.

In zijn boek Dwarsligger (2014) schreef Marc Descheemaecker, ex-CEO van de NMBS: "Politiek en beheersorgaan gaan voortdurend in elkaar over (...) de raad van bestuur wordt uitsluitend bevolkt door kabinetsgetrouwe figuren die perfect de partijpolitieke verhoudingen weerspiegelen." En ook: "Ik pleit voor een raad van bestuur zonder politieke kleur, die waakt over zijn onafhankelijkheid van de politiek." Marc Descheemaecker is nu voor N-VA voorzitter van de Lijn, voor N-VA lid van de raad van bestuur van de NMBS en nog een en ander.

Al decennia is het in ons Vlaams en federaal bestuur een ongeschreven wet dat in alle verzelfstandigde agentschappen mensen zetelen die daar hun politieke partij vertegenwoordigen, verdeeld naargelang de sterktes van de tijdelijke politieke verhoudingen en met deals over al die agentschappen heen. Hier en daar (Bpost, Proximus...) zijn meer onafhankelijke bestuurders aangetrokken maar de partijpolitisering van de raden van bestuur is nog altijd de norm.

Daardoor ontwikkelt zich een parallel circuit van politieke beslissingen. In theorie voeren die agentschappen vastgelegd beleid uit, maar in die zogenaamde uitvoering worden nog veel echte beleidskeuzes onderhandeld door deze grijze sjerpa's van de politiek. Hoe vager de beleidskeuzes en hoe breder de doelstellingen, hoe meer die uitvoeringszone nog aan belang wint.

Vaak dus. In die uitvoering wordt bijvoorbeeld beslist welke gemeenten projecten krijgen, waar wordt bespaard en waar niet, hoe middelen over organisaties worden verdeeld.

Politiek dus, vaak ingrijpend voor burgers. Het gebrek aan transparantie en aan autonome controle door de parlementen maakt integraal deel uit van die partijpolitieke cultuur.

In intercommunales vertegenwoordigen rechtstreeks verkozen lokale politici hun gemeente, in Vlaamse agentschappen zetelen de niet-verkozen bestuurders vooral voor hun partij. Daarom zijn die twee dossiers al niet gelijk. Vergoedingen in intercommunales maken deel uit van de discussie over lonen van schepenen en burgemeesters of van de presentiegelden voor raadsleden. Dat is ondertussen ook grotendeels geregeld. Maar binnen welk kader passen de vergoedingen die onze dwarsligger opstrijkt en al die andere apparatsjiks van de partijen die met dit soort vergoedingen een tweede of derde inkomen bij elkaar puzzelen?

Het is waar dat ook hier de excessen beteugeld zijn en dat de nettovergoedingen in veel gevallen redelijk zijn, voor wie tenminste in dat milieu is grootgebracht en gewoon is dat soort bedragen te zien. Als we zouden kiezen voor onafhankelijke bestuurders in kleinere raden van bestuur, het alternatief voor het huidige systeem, zullen die vergoedingen zelfs heel wat hoger liggen.

De kernvraag is daarom niet die over de kostprijs van sterke bestuurders, al zorgt dat nu natuurlijk voor (alweer zeer tijdelijke) opwinding en springt dat het meest in het oog. Het echte maar moeilijker debat gaat over de verdoken kostprijs van een systeem waarin politieke partijen ook de operationele keuzes in de uitvoering van vastgelegd beleid via onderlinge deals tussen hun vertrouwelingen willen regelen.

Mijn vermoeden is dat die perverse kosten vele malen hoger liggen dan de zichtbare vergoedingen. Marc Descheemaecker kan dat met mooie voorbeelden uit zijn CEO-periode illustreren. In zijn volgende boek beschrijft hij dan wel hoe hij dat systeem nu mee in stand houdt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234