Zondag 29/11/2020

'De perfecte storm steekt weer op'

Aandeelhouders die een hogere return eisen, omdat ze de banken nog onvoldoende vertrouwen, spelen mee een rol bij de herstructureringen in de sector. Dat zegt econoom Koen De Leus. Ook de strengere eisen die na het uitbreken van de bankencrisis werden opgelegd, worden met de vinger gewezen.

"Om te begrijpen wat er vandaag allemaal aan de hand is, moeten we terug naar 2008. De financiële crisis heeft toen lelijk huisgehouden, en als gevolg daarvan heeft de wetgever een batterij nieuwe verplichtingen opgelegd. Het streefdoel was de banken veiliger maken, en de klant beter beschermen", zegt Koen De Leus, als hoofdeconoom verbonden aan de bank BNP Paribas Fortis.

Gerechtvaardigde eisen, die echter ook een schaduwkant hebben.

De Leus: "Precies. Dat had als gevolg dat bijvoorbeeld de kapitaalvereisten van de banken gevoelig opgetrokken werden. Ze moeten dus veel meer kapitaal op hun balans aanhouden, in verhouding tot de uitgezette kredieten. Dat moet ervoor zorgen dat de banken veel meer financiële buffers hebben om eventuele verliezen op te vangen.

"Daarnaast werden er ook nog veel nieuwe richtlijnen in het leven geroepen. Zoals de IFRS (International Financial Reporting Standards), de Bazel-normen (internationale bankenregels) of MIFID (Markets in Financial Instruments Directive). Allemaal bepalingen die tot gevolg hebben dat er veel personeel aan de slag is om al die regels te vervullen en de richtlijnen op te volgen. Dat kost veel geld."

Die richtlijnen zorgen toch ook voor een gezonder financieel klimaat?

"Na de crisis is er een roep gekomen voor meer controle op de banken. Dat was misschien terecht, maar alles heeft zijn limieten.

"Vergeet niet dat er ook nog eens tal van belastingen en taksen werden opgelegd. Naast de reguliere belastingen moeten de banken in België specifieke bankentaksen betalen. Daarnaast zijn er nog de bijdragen voor het depositogarantiefonds, en zijn er ook nog de betalingen aan het Europese resolutiefonds. Dat zijn allemaal extra kosten.

"Ik denk dat we de limieten stilaan bereikt hebben. Dat lijkt deze golf van herstructureringen toch aan te tonen."

Ook de lage rente en de digitale evolutie spelen een nefaste rol.

"Het inkomstenmodel staat behoorlijk onder druk. Tweederde van de inkomsten van een bank is de rentemarge: het verschil tussen de kortetermijnrente en de langetermijnrente. Door de extreem lage rente is die inkomstenstroom gevoelig gedaald.

"Samengevat, de kosten stijgen, de inkomsten dalen en de concurrentie neemt intussen toe. Een perfecte storm, dus.

"De klassieke bank is onvoldoende competitief ten opzichte van die nieuwe spelers: een groep van technologische bedrijven die hun diensten aanbieden op financieel vlak, zonder zelf bank te zijn. Denk bijvoorbeeld aan Paypall, of Blockchain. Zij komen op het terrein van de banken, om betalingen te regelen, maar zij hebben helemaal geen last van die regelgeving die aan de banken wordt opgelegd. Waardoor hun kosten vele malen kleiner zijn."

Om weer competitief te worden wordt mijn bank duurder. Zo jaag je de mensen toch naar die alternatieven?

"In Europees perspectief zijn de kosten van bankieren in ons land relatief goedkoop. Vandaar dat de banken redeneren dat ze een aantal tarieven nog kunnen verhogen. Maar vergis je niet, tegelijk snijden ze zelf ook in hun kosten. En dat tot in de kleinste puntjes. De gratis koffie of het koekje bij de koffie bijvoorbeeld. Zo ver gaat het soms.

"Tegelijk wordt er ook gezocht naar nieuwe inkomsten. Of naar samenwerkingsmodellen. Als je ziet dat technologiebedrijven in je economische keten komen, dan is het niet onlogisch dat je omgekeerd dezelfde oefening maakt en kijkt hoe je als bank in die keten kunt stappen.

"Je moet gebruikmaken van de troeven die je hebt, en dat is voor de banken dicht bij je klant zijn. Tegelijk mag je de realiteit niet uit het oog verliezen. Doe voor jezelf eens de oefening: hoe lang is het geleden dat je nog een bankkantoor bent binnengegaan? Met de nieuwe ontwikkelingen is een betaling zo gebeurd.

"Ook de regelgever moet even stilstaan bij die evolutie. Nu worden vaak regels opgelegd die redelijk archaïsch zijn, in het tijdperk van smartphones en digitalisering een handtekening fysiek komen zetten op een papier, moet dat écht in alle omstandigheden?"

Allemaal goed, maar wat mensen niet begrijpen is dat er desondanks nog altijd veel geld naar de aandeelhouders vloeit, hoe rijm je dat?

"Dat is geen makkelijk verhaal. Die aandeelhouder wil uiteraard een rendement op zijn kapitaal. Zij beschouwen banken vandaag nog steeds als risicovol, gezien de zware verliezen die ze destijds hebben geleden. Dat merk je ook aan de beurskoersen.

"Dat betekent dat het vertrouwen in de financiële markten nog niet terug is. En dus rekenen investeerders een risicopremie op hun investering. Dat betekent dat ze in ruil voor kapitaal een hoger rendement eisen. Was dat vroeger 6 procent, dan gaat dat vandaag richting 10 procent. Je zou kunnen redeneren, we geven dat niet, maar dan gaan ze elders investeren. Terwijl je als bank hen net wel nodig hebt om je kapitaalbehoeftes te kunnen vervullen. Als er morgen een kapitaalverhoging nodig is, en je aandeelhouders zijn weg, dan heb je een probleem. Ook dat hebben we geleerd in de financiële crisis.

"Die eis naar extra rendement zal pas wegebben eenmaal het vertrouwen in de banken voldoende teruggekeerd is, en de koersen herstellen. Dan zullen de investeerders ook genoegen nemen met hun normale rendement. Dat is een moeilijk verhaal, besef ik. Tegelijk is het een marktlogica."

Hebben de banken niet te lang geleund op hun oude model, en zich onvoldoende voorbereid op de toekomst?

"Dat klinkt voor mij iets te makkelijk. Kijk naar wat er is gebeurd in de muziekindustrie. Kijk naar de media, of kijk naar de transportsector die overspoeld wordt door Uber. Wat we nu meemaken in de financiële sector is wat andere sectoren ook meemaken. Namelijk het disruptieve karakter van nieuwe spelers en technologieën die de bestaande economische modellen onderuithalen. Dit is de vierde industriële revolutie die aan de gang is, en die zowel in de klassieke industrie als in de dienstensector toeslaat.

"Terwijl je inkomstenmodel afneemt, moet je intussen in ijltempo investeren in die nieuwe toepassingen, want het gaat razendsnel. Als je niet mee bent, word je binnen de kortste keren voorbijgestoken en opzijgezet."

Gezien al deze elementen zullen er allicht nog ingrepen volgen?

"Dit is een kleine revolutie die aan de gang is. En het lijkt of we alleen maar negatief nieuws lezen. Tegelijk denk ik dat we niet zo slecht bezig zijn. De sector zit heus niet stil, en veel ontwikkelingen zijn volop bezig. Maar de snelheid is wel extreem te noemen. Ik denk dat we vandaag voor een periode van drie tot vier jaar staan waar we door moeten, en dat zal soms in moeilijke omstandigheden zijn. Tegelijk zijn we nu wel de basis voor de toekomst aan het leggen. Vanuit die optiek staan we er in ons land heus niet zo slecht voor."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234