Dinsdag 19/01/2021

De peetvader van de Vlaamse film

De Vlaamse filmpionier, regisseur en producent Roland Verhavert is zaterdag overleden aan een hartaanval. Hij is 87 jaar geworden. Verhavert werd vooral bekend met de verfilming van literatuurklassiekers, zoals Rolande met de bles, De loteling, Pallieter en Boerenpsalm.

In een reactie op Radio 1 roemde Stijn Coninx, die nog als assistent heeft samengewerkt met Roland Verhavert, de Vlaamse filmpionier als een veelzijdig regisseur: "Hij had zowel gevoel voor ernstig drama als voor comedy. Hij is, achteraf gezien, ook geweldig onderschat, want hij was een van de weinige Vlaamse regisseurs, die op de grote filmfestivals van Cannes en Berlijn in de competitie heeft gezeten."

In 2012 werd Verhavert, die op 1 mei 1927 in Melsele-Waas geboren werd, op het Sociaal Filmfestival van Antwerpen gelauwerd met de Prijs van Verdienste en gehuldigd als 'de peetvader van de Vlaamse film'. Dat eerbetoon was helemaal terecht, want Verhavert heeft erg veel betekend voor de ontwikkeling van de Vlaamse film en dat in een periode toen de Vlaamse film, in tegenstelling tot nu, nog helemaal niet sexy was. Die term moet hier figuurlijk begrepen worden, want vanuit het toen nog preutse Vlaanderen kreeg de regisseur wél regelmatig tegenwind omdat er in zijn films al eens een blote borst of bil te zien was.

Selfmade man in Cannes

Verhavert studeerde muziek en handel en was dus op filmgebied een echte selfmade man. Noodgedwongen, want er bestonden toen nog geen filmscholen in België. Maar de filmpassie was er al van jongs af en dus leefde hij zich uit als filmcriticus en animator van allerlei filmclubs. Vele jaren later zou hij, in een interview met De Morgen, hoofdschuddend terugkijken op die periode: "Als ik zo eens opnieuw lees wat ik indertijd schreef, dan denk ik: hoe is het mogelijk om op die wijze over die dingen te schrijven met zo'n onwetendheid?"

Eind 1953 was de Vlaamse televisie nog geen week oud of Roland Verhavert realiseerde al meteen de eerste uizending van het filmprogramma Première. Voor de openbare omroep zou hij ook nog tal van artistieke documentaires en poëzieprogramma's regisseren. Maar het bleef toch vooral zijn ambitie om zelf bioscoopfilms te maken. In 1955 schreef en regisseerde hij, samen met Ivo Michiels en Rik Kuypers, zijn eerste langspeler Meeuwen sterven in de haven, met Julien Schoenaerts in de hoofdrol en jazzmuziek van Jack Sels. De film was meteen goed voor een selectie in de officiële competitie van Cannes.

Meeuwen sterven in de haven moest met privégeld gefinancierd worden, want van filmbeleid was geen sprake. "De overheid, welke kleur ze ook mocht hebben, heeft altijd zeer weinig interesse getoond voor de filmsector", vertelde Verhavert in 1985 aan De Morgen. "Men zag het bijna als een noodzakelijk kwaad. Een echte impuls is er nooit geweest."

Overheidssteun kwam er pas (een beetje) in 1964, via een ministerieel besluit, waardoor Vlaamse films gesubisidieerd konden worden door het ministerie van Onderwijs, omdat er toen nog geen departement Cultuur bestond. In 1965 richtte Verhavert zijn productiebedrijf Visie op en een jaar later produceerde hij daarmee Het afscheid, naar de roman van Ivo Michiels en opnieuw met Julien Schoenaerts en dit keer ook Senne Rouffaer in de cast.

Dat de jonge Roland Verhavert na zijn hogere handelsstudies ook een tijdlang als boekhouder had gewerkt, kwam hem goed van pas omdat hij met zijn bedrijf Visie niet alleen zijn eigen films produceerde, maar ook die van andere en jongere regisseurs mogelijk maakte. Zo (co)produceerde hij onder meer De vijanden van Hugo Claus, Verbrande brug van Guido Henderickx, Hellegat en Zaman van Patrick Le Bon, en De witte van Sichem van Robbe De Hert.

Weinig kansen

Sommige van Verhaverts eigen films, zoals De loteling (met Jan Decleir in de titelrol en geselecteerd voor het Festival van Berlijn) en Pallieter (naar de roman van Felix Timmermans en een scenario van Hugo Claus) werden ondertussen geproduceerd door Jan Van Raemdonck en zijn productiehuis Kunst en Kino. Waarom? "Omdat Van Raemdonck mij het aanbod deed om de regie te doen en omdat het in dit land ondenkbaar is dat men zoiets zou weigeren. Omdat er zo weinig kansen zijn", zei Verhavert. "Het loon dat ik als regisseur van Kunst en Kino kreeg, werd in Visie gestopt om dat bedrijf in leven te houden." Met hetzelfde doel regisseerde en produceerde Verhavert ook allerlei opdrachtfilms en bedrijfsfilms. In 1977 draaide hij voor de toenmalige BRT ook de vijfdelige reeks Rubens, schilder en diplomaat, met Johan Leysen in de titelrol. Zijn laatste bioscoopfilm draaide Verhavert in 1989: Boerenpsalm, opnieuw naar een roman van Felix Timmermans.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234