Vrijdag 18/09/2020

De passie van signore

Op zoek naar [de ziel van] Pasquale Natuzzi in Santeramo del Colle

Natuzzi

In november opent het Italiaanse zetelhuis Natuzzi zijn eerste winkel in Antwerpen. DM Magazine zocht bezieler Pasquale Natuzzi op in zijn hoofdkwartier in het Zuid-Italiaanse Santeramo del Colle, en ondervond dat het gemakkelijker is om premier Verhofstadt een handje te schudden dan mr. Natuzzi, zoals iedereen hem noemt, in levenden lijve te ontmoeten. Een verslag van onze queeste naar de onzichtbare zetelkoning.

Door Cathérine Ongenae

Men had ons beloofd dat we Pasquale Natuzzi konden spreken, en een babbel met iemand die van nul een zetelimperium uit de grond heeft gestampt, leek ons ook wel inspirerend. Zo komt het dat we, volledig zen, de lange slingerende autorit door Puglia, de hak van de Italiaanse laars, doorstaan. Deze zentoestand zal de komende uren een aantal keer worden bedreigd, maar dat weten we nu nog niet. Maria, het schone en okselfrisse pr-meisje, wacht me stralend op. Dat ik heel opgetogen ben met het nakende interview, zeg ik haar. Ze valt uit de lucht. Een interview staat niet op het programma, zegt ze. Hoewel mijnheer Natuzzi thuis is - op zich al een wonder, want hij staat bekend om zijn lastminutetripjes naar verre bestemmingen -, heeft hij geen tijd.

Ik recht mijn rug, en zeg haar vriendelijk dat ik nochtans speciaal voor hem ben gekomen. Met ogen als schoteltjes verdwijnt ze, richting haar chef. Een uur later zit ik in een donkere kamer met Giacomo, de chef in kwestie, die me bezweert dat Pasquale Natuzzi écht geen tijd heeft. Maar hij kent het bedrijf door en door, of hij misschien iets kan doen voor me? Ik kijk hem fronsend aan. "Geef me vijf minuten", grapt hij, "dan zal ik mijn haar even afscheren." De intussen 65-jarige mijnheer Natuzzi is namelijk kaal.

Kun je iemands ziel doorgronden zonder hem te ontmoeten? Aan de hand van wat zijn werknemers over hem vertellen? Een bloemlezing uit de citaten: "Mr. Natuzzi is erg aanwezig", "Mr. Natuzzi kan niets aan een ondergeschikte overlaten", "Mr. Natuzzi is een perfectionist", "Mr. Natuzzi werkt heel intuïtief", "Mr. Natuzzi is erg traditioneel", "Mr. Natuzzi is 'a little bit crazy'". Een beetje cynicus begrijpt hieronder: mr. Natuzzi is een koppige, maniakale en irrationele controlefreak.

Terwijl ik mijn zentoestand probeer te handhaven, doet Giacomo verwoede pogingen om zijn laptop aan de praat te krijgen. Het plan is dat ik aan de hand van een videopresentatie meer inzicht krijg in de werking van het huis. De computer blijkt telkens weer te crashen. Een nieuwe computer arriveert, de diavoorstelling begint.

In 1956 begint de zestienjarige Pasquale Natuzzi, een leerling-timmerman, zijn eerste zetels te maken, op straat in het havenstadje Taranto. Het zijn zetels voor de minder gegoede bewoners van de streek. Drie jaar later opent hij een klein atelier, dertien jaar later een heuse fabriek. In 1973 slaat het noodlot toe in de vorm van een allesvernietigende brand. Pasquale Natuzzi blijft niet bij de pakken neerzitten. In Santeramo, zijn geboortestreek, stond al een tweede fabriek in de steigers, en het productieteam verhuist meteen.

Hoewel Natuzzi creatief is, is hij geen designer. Zijn creativiteit manifesteert zich vooral op zakelijk gebied. Hij heeft een neus voor trends en consumentengedrag. Zo komt het dat hij in het begin van de jaren tachtig de oversteek naar de Verenigde Staten maakt met een nieuw product: de met leder beklede sofa. In Europa zijn lederen salons al enkele jaren in vogue, en Natuzzi wil de Amerikaanse markt veroveren. Het designwarenhuis Macy's in New York hapt toe. Tot dan kunnen enkel de rijken zich een lederen salon permitteren, maar met de bodemprijs van 999 dollar wordt een lederen zetel bereikbaar voor het grotere publiek. Natuzzi heeft 93 procent van het productieproces in handen, zo kan men de prijzen competitief houden. Van het looien van de huiden (Giacomo: "Enkel de koeien zijn niet van ons") tot het verschepen van de waar, het wordt allemaal gecontroleerd door het bedrijf.

Het is een geniale zet. In 1993 trekt het bedrijf zelfs naar de beurs op Wall Street. Hoewel Natuzzi in Zuid-Italië een goede naam heeft, slaagt hij er pas na de beursgang in ook Europa en de rest van Italië mee te krijgen. Toch was het merk tot 2000 niet meer dan een zetelleverancier. Met ingang van de 21ste eeuw bekwaamde de zetelkoning zich in de kunst van het 'branden', het opwaarderen van het merk. Pas sinds 2003, dus meer dan veertig jaar na de allereerste sofa, vormt Natuzzi zijn naam om tot een lifestylemerk, dat naast zetels en banken ook woonaccessoires creëert en zo zijn klanten een totale look weet te bieden.

Een andere creatieve manier om de sofamarkt zo volledig mogelijk te dekken, is de herstructurering van het bedrijf. Enerzijds is er Natuzzi, met een volledige productie in Italië, anderzijds Italsofa, dat zetels en banken in lagelonenlanden fabriceert en levert aan woonwarenhuizen als Ikea en Habitat. Dat het écht goed gaat, is volgens Giacomo ook te meten aan de gekloonde collecties die je op beurzen tegenkomt. Doorgaans is de makelij Chinees. Terwijl andere merken zich daar dik in maken en de kopieerders bestrijden met rechtszaken, negeert men bij Natuzzi de na-apers en investeert men rustig verder in ontwikkeling en innovatie. Later die dag zie ik op de witte muren van de productiehallen spreuken als 'Idea + entusiasmo2 = innovazione', die deze mentaliteit onderstrepen.

De presentatie mist zijn effect. Nu wil ik mijnheer Natuzzi zeker spreken. Want hoe zat het bijvoorbeeld met die brand? Hoe heeft hij zich kunnen herpakken? En waarom trok hij met zijn productie niet naar Noord-Italië, waar de designindustrie hoogtij vierde? Of nog: is hij gelovig? Hoe leeft hij zelf? Hoe vond hij nog tijd om vijf kinderen te verwekken? Hoe zit het met de condities van de werknemers in de lagelonenlanden? Voor het antwoord op deze laatste vraag wil Giacomo zijn hand in het vuur steken: "Je bent uitgenodigd om die fabrieken in Brazilië, China en Roemenië te komen bekijken. We hebben een ethische code. We geloven evenveel in geloofwaardigheid als in zichtbaarheid." Over zichtbaarheid gesproken. Waar is die Pasquale Natuzzi in godsnaam? Bestaat die man wel? Misschien is hij wel een marketinguitvinding, en de kale man op de foto een acteur. Ik test mijn theorie bij enkele werknemers. "Er is geen mr. Natuzzi", lach ik glashard tegen de artdirector.

"Perdone?"

"Ik geloof niet dat hij bestaat."

Het loont. Ik word meegetroond naar het creatieve departement. "Dit is zijn bureau", wijst iemand me. Een lege ruimte met een leeg bureau en een telefoon. "Als hij bij ons aan het rondneuzen is, doet hij hier zijn telefoontjes. Hij zit hier nooit, loopt liever rond. Soms horen we hem drie kamers verder verliefd worden op een bepaalde ledersoort, of een nieuw ontwerp." Tussen de lijnen door hoor ik: "Hij loopt ons voortdurend te terroriseren."

Op de tekenafdeling, waar honderd ontwerpers jaarlijks 4.000 nieuwe modellen tekenen, waarvan er honderd in productie gaan, ligt een stapel schetsen. "Mijnheer Natuzzi doet niets liever dan hier 's avonds, als wij al naar huis zijn, ronddwalen", fluistert iemand. "Hij graast dan door onze tekeningen, pikt er zijn favorieten uit, schrijft van alles op het blad, en legt het dan ostentatief op het bureau van de designer in kwestie."

Ik begin een beetje medelijden te krijgen met deze mensen. Al moet ik toegeven dat het respect voor hun baas een constante is in alle gesprekken. Het komt in niemand op om aan hem te twijfelen, als is hun relatie passioneel. Dat geldt zeker voor de artdirector, in wiens jobomschrijving zoveel staat als: praat mr. Natuzzi alle onmogelijke ideeën uit het hoofd. "Soms moet ik met hem in de clinch gaan", vertelt hij. "Mr. Natuzzi kan een rode lap leder zien, zijn neus erin begraven om de geur op te snuiven, en vervolgens roepen dat hij dit leder diezelfde dag nog verwerkt wil zien in een prototype. Dan moet ik hem aan zijn verstand brengen dat dat niet zo'n goed idee is, wegens te duur of te lelijk."

Het begint erop te lijken dat Pasquale Natuzzi niet alleen groot geworden is dankzij zijn zakelijke talent, maar ook door zijn onuitputtelijke energie en doorzettingsvermogen, en vooral, door alles zelf in handen te houden. Alle winkels wereldwijd, ook de shops in shops, worden binnenshuis ontworpen. "Soms beslist mijnheer Natuzzi op het laatste moment om de winkel in New York of eender waar te gaan bekijken. Dan springt hij in het vliegtuig, en 24 uur later krijgen de verantwoordelijken een lijst met alle punten die niet zijn zoals hij het wil", zegt Jan Mentens, manager voor de Beneluxmarkt. Mentens beschrijft Pasquale Natuzzi als een charismatisch man wiens persoonlijkheid de kamer vult. "Maar hij is ook heel innemend", voegt hij daaraan toe. Opmerkelijk detail: het bedrijf heeft geen schulden bij de bank. Alles wordt zelf gefinancierd. Maar ondanks zijn zakelijke instinct laat Pasquale Natuzzi sinds hij 65 is geworden, het zakelijke deel van het bedrijf stilaan los. Hij wil zich nog meer gaan focussen op creativiteit en marketing. Ik probeer het nog een keertje: "Vallen interviews met journalisten daar niet onder?" Helaas. Of toch niet?

De volgende ochtend zit ik op het terras van het hotel in de zon van mijn cappuccino te genieten, als plots de telefoon rinkelt. Maria: "Goed nieuws. Gisterenavond brachten we mr. Natuzzi van je aanwezigheid op de hoogte, en hij wil je zien. Je wordt zo meteen opgehaald."

Zo komt het dat ik een uur later oog in oog sta met de wonderbaarlijke kale zetelkoning. "Ask away. I am all yours", zegt hij in Italo-Engels.

Uw medewerkers beschrijven u als creatieve geest en een beetje gek. Klopt dat?

Pasquale Natuzzi: "Helemaal waar. Al van toen ik kind was, wilde ik dingen maken."

Eigenlijk bedoelde ik of het waar is dat u een beetje gek bent.

(lacht) "Gek? Ik? Nee, gek ben ik niet. Tenzij van mooie dingen. Eenvoudiger kan ik het niet stellen. Ik hou van schoonheid, omdat het me een goed gevoel geeft. Wat voel je als je een prachtig landschap ziet, een mooie volle maan, een schitterende zomerdag? Je zegt 'wauw'. Dat gevoel probeer ik op te roepen als ik samen met mijn mensen zetels maak."

Uw vader was een timmerman. Hebt u het vak van hem geleerd?

"Timmerman is een oneerbiedig woord voor wat mijn vader deed. Zijn werk was van een artistieke en superieure kwaliteit. Mijn vader probeerde me wel op te leiden, maar ik vond het niet leuk om met hem te werken. Op mijn zestiende vond ik de moed om weg te lopen. Voor één dag maar, hoor. Hij verwachtte me elke dag in zijn atelier. Plots dacht ik: 'Ik ga niet meer.' Terwijl ik wat rondwandelde in de buurt, zag ik een andere man aan het werk in zijn atelier. Hij maakte zetels. Ik zag de kussens, het leder, en ik wist meteen dat ik ook zetels wilde maken. Ook toen al was ik een estheet, maar ik hield niet van hout als materiaal. De zachtheid van zetels trok me wel aan."

Wat vond uw vader van uw beslissing?

"Ik was bang voor zijn reactie, maar mijn moeder - ik was haar oogappel - heeft het voor me opgenomen. Uiteindelijk is hij bijgedraaid. Achteraf gezien ben ik de perfecte versmelting van de talenten van mijn ouders. Mijn vader maakte dingen, mijn moeder was een zakenvrouw in de textielwereld. Jammer genoeg is mijn moeder vorig jaar overleden. Ik heb een prachtig huisje voor haar gebouwd op het kerkhof. Als ik 's ochtends ga rennen, passeer ik daar. Het geeft me een goed gevoel."

Maar uw ouders hebben u wel van leerjongen zien opgroeien tot een naam die wereldbekend is in de designwereld. Ze waren vast trots op u.

"Ach, mijn moeder was zo fier! Mijn vader overleed dertig jaar geleden, hij heeft dus maar weinig van mijn succes meegemaakt."

Ik zie een aantal gelijkenissen tussen u en Renzo Rosso, de baas van Diesel, en ook een internationaal bekende Italiaanse zakenman.

"Over gek gesproken! Renzo Rosso, die is pas gek! (lacht) Ik bewonder die man wel."

Hij vertelde me ooit dat hij, ondanks het succes van zijn bedrijf, de verantwoordelijkheid over zoveel mensen en banen erg zwaar vindt. Dat hij liever een klein bedrijfje had geleid. Voelt u dat ook zo aan?

(zucht) "Uiteraard is het gemakkelijker een kleine zaak te leiden. Je kunt er je passie vlotter in kwijt. Hoe groter een bedrijf wordt, hoe hoger de druk wordt alles in handen te houden. Ik heb gelukkig geleerd te delegeren. Maar ik begrijp de spijt van Renzo Rosso, die net als ik ook creatief betrokken is bij zijn merk."

Men vertelt me dat u 's avonds, als iedereen naar huis is, door het designdepartement doolt.

"Voor ik ga slapen, moet ik mijn baby zien. Zo kan ik 's nachts mijn computer (wijst naar zijn hoofd) laten werken en de volgende dag oplossingen aanreiken. Dat is de relatie die ik heb met mijn product."

Droomt u soms van sofa's?

"Nee, dat niet. Maar soms twijfel ik aan bepaalde zaken. De nacht brengt in mijn geval raad. Het eerste wat ik de volgende ochtend doe, is mijn mensen bellen. Deze ochtend nog, bijvoorbeeld, hebben we vergaderd over hoe we denim kunnen integreren in onze producten. Mode is een belangrijke inspiratiebron. Kijk in de magazines. Je ziet niets anders dan handtassen en jeans. Dat is belangrijk om de tendensen te begrijpen."

U bent altijd in uw streek gebleven, hier in het arme Zuid-Italië. Hebt u nooit overwogen naar het noorden te trekken, waar de designindustrie sterker staat?

"Nee. Ik voel me hier gelukkig. Sinds het prille begin werk ik met dezelfde mensen, met wie ik een goede relatie heb. Ik heb een verantwoordelijkheid naar hen toe, wil hen teruggeven wat zij voor het bedrijf doen. Bovendien zorgt dit bedrijf voor werkgelegenheid in deze streek. Vroeger hadden de bewoners van deze streek vaak geen andere keuze dan emigreren. Naar België, Duitsland, Argentinië... ver weg van hun familie. Het land hier is niet erg gul, louter steen. Er is geen landbouw, geen industrie, geen enkele manier om geld te verdienen. Door Natuzzi konden een aantal Italianen terugkomen. Hier werken duizenden mensen.

"Ik zal eerlijk zijn, ik zag het ook wel als een uitdaging om in deze streek een wereldbedrijf uit te bouwen. In Noord-Italië leeft het idee dat de mensen uit het zuiden dom zijn. Alsof alle Italianen uit het zuiden criminelen zouden zijn of gewoon lui. Ze hebben het mis. Mensen zijn overal hetzelfde. Ook dat wilde ik bewijzen. Wie hard moet werken om te overleven, is beter gewapend tegen problemen en zal harder vechten om die te overwinnen."

Uw werknemers zijn u inderdaad erg toegewijd. Eist u van hen dat ze zich als één familie gedragen?

"Nee. Ik vind dat ik diegene ben die moet geven. Dan krijg je automatisch terug. Je moet vriendelijk zijn voor je mensen. Zij zijn het geheime ingrediënt van het succes van Natuzzi."

Zeker voor een product als een zetel, dat toch wordt gemaakt met sensuele materialen.

"Welk product je ook maakt, het moet een ziel hebben. Daarom ben ik voorlopig ook niet zo bang van de groeiende economie in China. Die mensen leren snel, maar voorlopig hebben ze nog niet door dat als je iets maakt met hart en ziel, dat een meerwaarde geeft."

Uw verhaal leest als één groot succesverhaal. Maar u kende ook harde tijden, zoals toen in de jaren zeventig uw eerste fabriek uitbrandde. Hoe is dat gebeurd?

"Op 13 augustus 1973, een zaterdag, had ik mijn 44 werknemers bij elkaar geroepen. Het was het weekend voor het nationale verlof in Italië, en ik wilde hen een vakantiepremie geven. In die tijd was dat niet vanzelfsprekend, maar ik deed het toch. Aan mijn productiemanager gaf ik een Mini Cooper, omdat hij zo'n goed werk had geleverd. Ik ging naar huis, pakte mijn koffers en nam nog een douche. Plots stond er iemand voor mijn deur te claxonneren. Dat ik snel moest komen, want de fabriek stond in brand. Ik repte me naar de plek des onheils, in een vallei in Matera, en zag van ver dat de vlammen al door het dak sloegen. Het was onmogelijk om nog iets te redden. Wat er gebeurd was? Vito, zo heette de productiemanager, had geprobeerd zijn radio aan te sluiten op het elektriciteitsnet van de fabriek, met een kortsluiting tot gevolg. Ik was alles kwijt, ook mijn administratie. Een week later ben ik in de brandkast gaan zoeken, waar ik mijn dagboeken uit mijn jeugdjaren bewaarde. Die hebben het overleefd."

En de Mini?

"Die ook, want die stond buiten."

Wat was uw reactie?

"Hoe reageer je op zoiets? De maand voordien hadden we alle facturen naar onze klanten gestuurd, ter waarde van een bedrag van 143 miljoen lire, zo'n slordige 80.000 euro vandaag. In die tijd was dat veel geld. Heel Calabrië heb ik rondgereden, om een deel van dat geld te gaan ophalen. Maar ik had geen ontvangstbewijs, en dat wist men. Dus beweerde iedereen bij hoog en bij laag dat ze al hadden betaald. Toen realiseerde ik me dat ik het verleden beter kon vergeten en me op de toekomst focussen. Ik had berekend dat een rondreis door Italië, naar al mijn klanten, me niet alleen een halfjaar zou kosten, maar me ook veel ongelukkige momenten zou opleveren. Dus trok ik een streep over die 143 miljoen lire, en begon ik opnieuw. De fabriek in Santeramo was nog een ruwbouw, het dak was een plastic zeil, maar we zijn er meteen ingetrokken. Ik kan vandaag alleen maar zeggen dat ik sterker ben geworden van die ervaring."

'It's how you live', is de slogan van Natuzzi. U staat bekend als een levensgenieter, en vond naast het werk nog tijd om een groot gezin met vijf kinderen te stichten. Hoe belangrijk is familie voor u?

"Heel erg belangrijk. Zonder de steun van mijn familie zou ik dit drukke leven niet aankunnen. Al werk ik achttien uur per dag, zeven dagen per week, toch voel ik me sereen en gelukkig, omdat ik weet dat mijn geliefden er zijn. Onze vakanties brengen we altijd samen door. Dan verzamelen mijn kinderen en kleinkinderen zich op mijn zeilboot, en varen we de Middellandse Zee rond."

Een van uw dochters werkt in het bedrijf, maar u hebt ook nog een dochtertje van vijf. Mag ik veronderstellen dat ze verschillende moeders hebben?

"Mijn kinderen hebben drie verschillende moeders. De jongsten, van vijf en een zoontje van negen, heb ik met mijn huidige echtgenote. Mijn zoon Pasquale junior is de vrucht van een relatie met een beeldschone Amerikaanse dame. Mijn twee oudste dochters komen uit mijn eerste huwelijk. Ik heb het geluk dat ik nog steeds een goede relatie heb met al mijn exen. En op mijn leeftijd nog tussen de jonge kinderen mogen leven is een godsgeschenk."

Bent u een gelovig man?

"Ik ga niet naar de kerk, behalve dan voor de verplichte nummertjes met Kerstmis en Pasen. Maar toch ben ik een gelovig man, ja. Ik geloof in God, al van toen ik klein was. Mijn moeder kon me altijd op leugens betrappen met vragen als: 'Zweer je op God dat je niet met een meisje bent gaan wandelen in plaats van met je vrienden?' 'Moeder, vraag me dat niet', was meestal mijn reactie als ze gelijk had. Ik leerde eruit dat de waarheid toch het beste is."

"Ik weet niet of God een man met een grijze baard is, volgens mij is dat verbeelding. God is voor mij eerder een krachtbron waaruit ik energie put. Maar het meest van al geloof ik nog in generositeit. Wie goed is voor anderen, mag goede dingen verwachten. Dat is de juiste manier van omgaan met de dingen. Ik beschouw religie eerder als een soort richtingaanwijzer voor mensen om goed te leven. Ik zal dan ook geen onderscheid maken in religies. De basis is hetzelfde."

De tijd is om. Pasquale Natuzzi bestaat dus echt. Als ik eerder zei dat hij waarschijnlijk een koppige, maniakale en irrationele controlefreak zou kunnen zijn, moet ik nu toegeven dat hij een opmerkelijk man is en een bron van inspiratie. We nemen afscheid. Hij glimlacht nog één keer innemend, om dan te verdwijnen in de showroom. Even later zie ik hem bedrijvig rondlopen met een sofakussen en lappen jeansstof. n

INFO

De nieuwe flagship store van Natuzzi opent midden november op de Frankrijklei 22-25, 2000 Antwerpen. Meer info op www.natuzzi.be.

"Er is geen mr. Natuzzi", lach ik glashard

"Nee, gek ben ik niet. Tenzij van mooie dingen"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234