Vrijdag 30/09/2022

AchtergrondVluchtelingen

De paradox van de opvangcrisis: overschot voor Oekraïners en toch te weinig plaats voor asielzoekers in Brussel

Een nooddorp voor Oekraïners.  Beeld Tine Schoemaker
Een nooddorp voor Oekraïners.Beeld Tine Schoemaker

Terwijl er in Brussel dagelijks tientallen niet-erkende asielzoekers op straat staan, zijn er in Vlaanderen nog talrijke opvangplaatsen vrij voor Oekraïense vluchtelingen. Waarom worden ze daar niet ondergebracht? ‘De staatssecretaris nam de politieke keuze om niet tijdelijk in te zetten op een aantal pragmatische oplossingen.’

Samira Atillah

De opvang van asielzoekers plaatst ons land opnieuw in een lastig parket. De Brusselse arbeidsrechtbank tikte Fedasil op de vingers omdat het instituut het opvangrecht van reguliere asielzoekers zou schenden, zo meldt De Standaard. De rechtbank spreekt zelfs van “een doelbewuste, gecoördineerde en aanhoudende praktijk” die bovendien “gewenst lijkt, overwogen en georganiseerd” door staatssecretaris voor Asiel en Migratie, Sammy Mahdi (cd&v).

Maar de tegenstelling is groot: terwijl er volgens Vluchtelingenwerk Vlaanderen in Brussel dagelijks 40 tot 70 asielzoekers op straat blijven staan, zijn er tegelijkertijd duizenden opvangplaatsen vrij voor Oekraïense vluchtelingen. Op 14 juni is er in de Vlaamse huisvestingstool een geregistreerd aanbod van 26.278 opvangplaatsen, waarvan er al 14.888 werden toegewezen aan Oekraïense vluchtelingen. Op dit moment is er dus een saldo van 11.390 ‘beschikbare’ plaatsen. Die realiteit doet heel wat mensen wenkbrauwen fronsen, zoals bij oppositiepartij Groen, die de beschikbare plaatsen op langere termijn wil gebruiken voor onder meer Fedasil-opvang.

Volgens Vlaams minister van Wonen, Matthias Diependaele (N-VA) heeft Vlaanderen alvast haar verantwoordelijkheid genomen om opvang te voorzien voor Oekraïense vluchtelingen. “De beschikbare plaatsen die er nu zijn, behouden we sowieso als buffer voor de Oekraïense vluchtelingen. We merken namelijk dat er meer en meer doorstroom komt vanuit #plekvrij waarbij lokale besturen dus voor herhuisvesting uit de bufferplaatsen moeten zorgen”, zegt hij.

Volgens de minister zijn deze tijdelijke noodplaatsen dan ook “gecreëerd voor de opvang van tijdelijk ontheemden uit eigen regio”. Oekraïners dus. “Het is niet de bedoeling dat hier plots asielcentra van gemaakt worden. Dat zou een ernstige beschadiging van het vertrouwen zijn op basis waarvan Vlaanderen en de gemeenten deze plaatsen ter beschikking hebben gesteld. Om dat nu tijdelijk of permanent te maken voor andere nationaliteiten is voor mij een no-go.”

Moeizame weg

Asielzoekers onderbrengen in de opvang voor Oekraïners blijkt praktisch niet zo evident. Zo is de huisvesting van nog niet-erkende asielzoekers een federale bevoegdheid. Zij moeten de gebruikelijke en normale procedure doorlopen vanaf de aanmelding en kennen in tussentijd een moeizame weg naar opvang. Dat in tegenstelling tot Oekraïense vluchtelingen, die tijdelijke bescherming krijgen – van een jaar – door de invoering van een tijdelijke Europese beschermingsrichtlijn. Voor hun huisvesting is dan weer Vlaanderen bevoegd.

Maar ook zonder deze complexe structuur spelen de lokale politieke gevoeligheden op, zo bleek nog in Molenbeek. Daar nam Fedasil onlangs een centrum over dat oorspronkelijk was bedoeld was voor Oekraïense vluchtelingen en herdoopte het tot opvangcentrum voor asielzoekers. PS-burgemeester Catherine Moureaux liet een proces-verbaal opstellen om het centrum te laten sluiten omdat haar gemeente “al voldoende inspanningen levert”. Hoewel in eerste instantie blijkt uit het proces-verbaal dat het centrum niet zou voldoen aan de stedenbouwkundige vergunning, blijkt dat toch voornamelijk buurtbewoners zich tegen de komst van het centrum gekant hebben.

Lees ook

Wat als het niet meer gaat na meer dan drie maanden opvang? ‘Ik zou dit nooit opnieuw doen’

Lege vrije plaatsen

De vraag blijft: als de lege vrije plaatsen niet opgevuld worden, zijn er dan wel alternatieven voor de groep asielzoekers die geen plek heeft? Volgens Tine Claus, directeur van Vluchtelingenwerk Vlaanderen, zouden reguliere asielzoekers voorlopig best opgevangen worden waar er plaats is.

Toch denkt ze dat er vooral op middellange termijn oplossingen nodig zijn. “Er moet iets gedaan worden aan de lange procedures voor asielzoekers”, zegt ze. Daarmee pleit Claus voor een kortere, bredere beschermingsprocedure, iets waar Vluchtelingenwerk Vlaanderen al langer op hamert.

Besparingen

Volgens Mahdi wordt er al veel gedaan om de procedures te verkorten. “Er zijn historisch veel dossierbehandelaars aangeworven, wat nodig was na de besparingen uit het verleden die het beleid bemoeilijkt hebben. Velen worden nu intern gevormd, maar we moeten er nog aanwerven”, klinkt het. “Bovendien helpt het ook niet als de helft van de aanvragen van migranten komt die al in een ander EU-land geregistreerd zijn. Dat weegt zwaar op het systeem. Als je asiel aangevraagd hebt in een ander EU-land, moet je daar de beslissing afwachten en niet doorreizen naar België.”

Claus blijft op haar honger zitten. “De staatssecretaris nam de politieke keuze om niet tijdelijk in te zetten op een aantal pragmatische oplossingen, zoals hotelopvang. Voor vluchtelingen uit Oekraïne werd er trouwens van alles geregeld, en werd er bovendien gekozen om het principe van eerste land van asiel niet toe te passen, omdat dat hun kansen op integratie bevordert. Wij pleiten er nogmaals voor om op basis van diezelfde argumenten ook voor andere asielzoekers pragmatischer te zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234