Maandag 14/06/2021

De papiermoorden

Geeuw, weer een zomer van het spannende boek. Jaar na jaar wordt de strop strakker aangehaald, een lezer kan haast geen boekhandel meer betreden zonder te struikelen over lustmoordenaars; nog even en de Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen duwt elke bezoeker met het mes op de keel een crime door de strot. Misdaadliteratuur is verdraaid populair sinds Jef Geeraerts het genre, dat in Vlaanderen vrijwel niet meer beoefend werd, vanaf 1979 met professioneel gemaakte thrillers nieuw leven inblies. In zijn zog volgden anderen, zodat er momenteel sprake is van een hausse aan Nederlandstalige misdaadromans, die overigens fel in de smaak van het leespubliek vallen, zie de bestsellerlijstjes. Geen specialist in het genre, nam ik deze week plichtsgetrouw twee recente Vlaamse thrillers door: Bevroren hart van Luc Deflo en Blauw bloed van Pieter Aspe. Ik las ze zelfs uit, het eerste met wat doorbijten, maar ik wilde toch weten hoe de plot ineenstak, het tweede met leesplezier, meegesleept tot het einde, hoewel ik het wel almaar meer gechargeerd vond. Ik vergelijk het met mijn televisiekijkgedrag als scholier destijds in de examenperiode: ik keek de politieseries uit, soms omdat ik geboeid was, maar ook al eens omdat ik hoe dan ook geen zin had om te studeren. De vergelijking is niet willekeurig: de gelezen romans verhouden zich zowat tot de betere misdaadliteratuur - bijvoorbeeld van James Ellroy of Elmore Leonard - zoals een doordeweekse Derrick tot The Silence of the Lambs. En ook in het seriewerk zijn er betere en mindere afleveringen. Het blijft wel enigszins spannend - in die mate dat je de ontknoping wilt kennen - maar je doorziet de naden en hechtingen, de techniekjes en cliffhangers. Zo ook met het spannende boek: het verschil zit natuurlijk in het vakmanschap. Aspe beheerst het metier, Deflo (nog) niet volledig, bij hem vallen vooral de onhandigheden en trucjes op.

Daarnaast zijn er zoveel overeenkomsten dat de lectuur van de twee romans leerzaam kan zijn voor een aspirant-thrillerschrijver. Bestudeer de methodiek en het succes wenkt: een thriller hoeft literair niet perfect te zijn. Het publiek lust het wel, als het vooruitgaat en lekker leest, en zolang maar niet afgeweken wordt van het geijkte format. Wat volgt zijn tips, zonder enige aanspraak op volledigheid. Voor wie zich wil vervolmaken in het vak, strekt het zelfstandig lezen en bestuderen van de romans tot aanbeveling.

Kies als hoofdpersonages een duo, liefst twee gabbers met complementair karakter en talenten - zoals Geeraerts (Vincke en Verstuyft), zo ook Aspe en Deflo (of Piet Teigeler bijvoorbeeld), eventueel kan de combinatie stoere bink met leuke meid, wat de erotische suggestie natuurlijk versterkt. In Bevroren hart probeert Deflo het allemaal: hij laat de jonge en natuurlijk bloedmooie Nadia zich aansluiten bij de ervaren crew. Aspe mengt de erotische laag subtieler in het verhaal, want seks is absoluut noodzakelijk. Ook in de ad remme en brutale dialogen: het taaltje van cops onder elkaar: op het randje van banaal, want het zijn harde jongens, weliswaar met een gouden hart. (Bij Aspe zijn ze geloofwaardig, bij Deflo blijven ze meer sjablonen.) Laat ze onder elkaar, desnoods op weg naar weer een gruwelijke moord, praten over hun liefdes- en seksproblemen. Misdaadliteratuur is relatiepsychologie voor beginners in een geinig taaltje. Thematisch zit je goed met een seriemoordenaar; ze komen in de werkelijkheid zelden voor, maar spreken tot de verbeelding. Door de opeenvolging en herhaling (van de moorden) krijg je een goed ritme (essentieel!) en moet je niet te diep graven: de dader is toch een psychopaat: makkelijk zat. De plot moet wat ingewikkeld lijken, liefst met enige techniciteit. Pathologische kennis is nuttig. Misdaadliteratuur is lijkenkunde. Hou de setting Vlaams (Aspe laat het in Brugge gebeuren, Deflo in Mechelen - straten en cafés bij naam noemen), maar situeer het in de beau monde. Tip: laat de adel af en toe een Frans zinnetje zeggen, de cops praten natuurlijk veel Engels. Schaam je niet voor clichés - het echte leven zit er vol van - en hecht veel aandacht aan de details: hoe iemand kijkt, zit, praat, beweegt. Schrijf vooral filmisch. Alludeer waar kan op de recente actualiteit (Dutroux, de politiehervorming, de politiek). Doe het opzichtig: lezers merken het graag op. Politiediensten beconcurreren elkaar altijd en een belangrijk onderzoek wordt altijd ergens van hogerhand tegengewerkt. Alcoholische uitspattingen en seksuele toespelingen - doseren - werken goed; essentieel in misdaadliteratuur zijn brutale, soms bitsige quotes - de chef schreeuwt altijd wel eens de boel overhoop.

Het begin moet meteen de toon zetten. Zo begint Aspe: "Hannelore Martens zette de kraag van haar jas op en veegde met een haastig gebaar een snoer regendruppels van haar kin. Onrust knaagde aan haar ziel." En zo Deflo: "Eindelijk alleen. Nadine Versluys monsterde Mieke Demunter zoals een pooier een toekomstige bron van inkomsten." Kies gewone, Vlaamse namen. Beschrijf de handelingen, ook al ze er niets toe doen. Streef naar het gepaste woord ("monsteren"), gebruik, zoals in het schoolopstel destijds, zoveel mogelijk een adjectief (wat voor gebaar? Een haastig!), buitenissige woordkeuze mag ook ("een snoer regendruppels"), en schuw geen voor de hand liggende metaforen of vergelijkingen. Dynamiek is belangrijk. Als iets inzakt, doet het dat als een soufflé, een invallende natuurlijk. Lees de tweede alinea van Deflo: "Nadine Versluys vertrok haar lippen tot een zuinige glimlach, bestudeerde haar zorgvuldig gemanicuurde nagels, richtte zich op, streek elegant een valse plooi in haar Gucci-minirok glad en vroeg: 'Sherry?'" Glimlachjes zijn vaak zuinig, gemanicuurde nagels handig om zorgvuldig te bestuderen, en zo'n merkrokje vraagt erom elegant gladgestreken te worden. Noem altijd merken van kledij en van auto's. De daaropvolgende volzin: "Terwijl Versluys haar rug rechtte en glimlachend richting bar liep, boorden haar spitse borsten zich uitdagend door de ragfijne natuurzijden blouse van Armani." Wat voor borsten? Spitse die zich - uitdagend - boren door een gedetailleerd beschreven blouse - raadpleeg modebladen. Verder heeft de dame een designcanapé, grijsgroene ogen, een Mercedes en Nina Ricci-pumps met stilettohak, nee, met "een vlijmscherpe stilettohak". Gebruik altijd amechtig bij naar adem happen, verkwikkend bij douche en geruit bij pyjama. In de ogen van de agressor blinkt steevast "pure moordlust". Soms biedt een vergelijking soelaas, bijvoorbeeld als de speurders iets onverwachts vernemen: "Bosmans en Deleu keken elkaar aan als twee grijsaards die voor het eerst het Viagra-effect aan den lijve ondervinden." Een slappeling ploft "als een natte vaatdoek" neer. Er zijn talloze synoniemen voor het werkwoord zeggen; Deflo gebruikt gebieden, inpikken, bedelen, stamelen, brommen, meesmuilen, zuchten, uitflappen, tegenpruttelen, hakkelen, onderbreken, prevelen, grijnzen, sissen, oreren, repliceren, blaffen (voor meerderen), vloeken, bulderen, briesen, grommen. Opmerkelijk vaak wordt ook de keel geschraapt.

En nu aan het werk. "Zuchtte hij terwijl zijn holle ogen het scherm van zijn pc zochten en hij de laatste hap van een onbestemde snack in zijn keelgat stouwde."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234