Maandag 16/05/2022

De Palestijnse regisseur Hany Abu-Assad over zijn explosieve film 'Paradise Now'

'De film ligt zo dicht bij de realiteit dat je ervan schrikt omdat je die realiteit nooit eerder zo gezien hebt. Dat is de taak van de cinema: het onbelichte belichten'

'Ik geef zelfmoordenaars een menselijk gezicht'

'Film of politiek?', wil Hany Abu-Assad weten nog voor we goed en wel zitten. Zijn gezicht klaart op als hij mijn achtergrond verneemt, maar dat ook buitenlandse journalisten met hem willen praten is niet verwonderlijk. Zijn nieuwe film Paradise Now vertelt immers het verhaal van twee zelfmoordenaars in de door Israël bezette Palestijnse gebieden.

Brussel

Van onze medewerker

Christophe Verbiest

Het gesprek verloopt in het Nederlands. Hany Abu-Assad is geboren en getogen in Nazareth, maar na zijn middelbare school verhuisde hij naar Nederland, waar hij vliegtuigbouwkunde studeerde. Twee jaar heeft hij als ingenieur gewerkt, maar vervolgens heeft hij zich op de cinema gestort. Tegenwoordig pendelt hij tussen Palestina en Nederland, al vliegt hij dra naar de VS. Daar zal hij binnenkort waarschijnlijk zijn eerste Engelstalige film draaien, al wil hij daar nog niets over kwijt. Koudwatervrees is Abu-Assad vreemd, want voor zijn eerste film vroeg hij een scenario aan niemand minder dan Arnon Grunberg. "Hij zei meteen dat hij dat niet kon, want hij had het nog nooit gedaan. Wel, antwoordde ik, ik heb nog nooit een film gemaakt, maar om te weten of je iets kunt, moet je het wel proberen. Dat was blijkbaar het juiste antwoord om hem te overtuigen." Het resultaat heette Het veertiende kippetje.

Vanwaar het idee om Paradise Now te maken?

Abu-Assad: "Als filmmaker ben ik op zoek naar verhalen die ik móét vertellen. Kijk, Samson heeft ooit zijn vijand gedood met zichzelf, maar dat was een bijbelse mythe. Die mythe is nu een dagelijkse werkelijkheid in Palestina. Ik wilde vooral tonen hoe die zelfmoordenaars leven en denken voor ze tot hun actie overgaan. We kennen allemaal de gevolgen, we zien op televisie de ravages, maar over wat daaraan voorafgaat, weten we absoluut niets."

Hebt u met kandidaat-zelfmoordenaars gepraat, of met mensen wier missie mislukt is?

"Ik heb veel documenten en onderzoeken gelezen, ik heb met familieleden en vrienden gesproken, en met advocaten van zelfmoordenaars van wie de aanslag mislukt is. Het zou zeer moeilijk zijn geweest om hen zelf te spreken te krijgen, en bovendien wilde ik het niet: toen ik het scenario voorbereidde, was ik niet op zoek naar meningen maar naar feiten."

De film is opgenomen in Nabloes, was dat moeilijk?

"Ja, maar laat me eerst vertellen waarom ik per se daar wilde draaien. Enerzijds moest de film cinema blijven, ik wilde zeker niet op video draaien, het mocht er niet uitzien als het verslag van een televisieploeg. Daarom heb ik ook resoluut voor een scope-beeld gekozen. Die filmische aanpak combineren met de plek waar het echt om draait, vond ik krachtig. Wij hebben trouwens gefilmd op plekken waar, behalve de camera's van de zelfmoordcommando's zelf, niemand eerder geweest was. Je begrijpt dat dat om problemen vragen is. Met de bezetter, omdat die ons niet vertrouwde, ook al deden we niets verkeerd, maar ook met de Palestijnen die er wonen, omdat ze onze bedoelingen toch niet helemaal vatten."

Maar jullie zijn niet in gevaar geweest?

"Elke dag! Het leven in een oorlogsgebied is nooit zonder gevaar, zeker niet als je zoals wij met een groep van zeventig mensen bent."

Is een film het waard om het leven van zeventig mensen gedurende een paar maanden in gevaar te brengen?

"(na lang nadenken) Waarschijnlijk wel, anders hadden we het niet gedaan. Iedereen voelde dat we iets maakten dat misschien wel groter was dan het leven, en dat heeft ons de moed gegeven om door te gaan. Maar ik geef toe: het is een wonder dat we allemaal heelhuids zijn teruggekeerd."

Zelfmoordenaars worden vaak voorgesteld als religieuze fundamentalisten, maar dat blijkt niet uit uw film.

"Het is heel belangrijk om conflicten niet met elkaar te mengen, ook al maken ze gebruik van dezelfde techniek. De zelfmoordenaars van 9/11 en die in Londen eerder dit jaar hadden andere bedoelingen dan de Palestijnen in de bezette gebieden en Israël. In Palestina worden mensen dagelijks onderdrukt door de Israëlische bezetting, wat volgens mij de zelfmoordacties rechtstreeks uitlokt. Religie is niet de motor van de acties, het komt er alleen maar zijdelings bij kijken, als een ritueel: omdat die zelfmoordenaars niet wil geloven dat hun dood voor niets is, willen ze het verlies van hun leven omzetten in het gewin van een hiernamaals."

Hoe wordt er in Israël gereageerd op de film?

"De film moet er nog officieel uitkomen, maar de reacties zullen volgens mij heel gemengd zijn. Maar maak niet de fout om alle Israëli's over dezelfde kam te scheren, ik heb de film gemaakt met een Israëlische coproducent. Sommige mensen in Israël vinden de Palestijnen fanatiekelingen met wie geen dialoog mogelijk is, en zij willen de zelfmoordenaars alleen als des duivels afgeschilderd zien. Uiteraard vinden zij deze film verwerpelijk. Nochtans zeggen alle studies, zelfs die van de Israëlische geheime politie, iets anders.

"Als je de mens achter de zelfmoordenaars niet wilt zien, dan sluit je doelbewust de ogen. In een conflict mag de underdog zijn vijand dehumaniseren, maar als de machthebber dat doet, dan is hij verdwaald. Nochtans is dat wat we zien in Israël, hetgeen dan weer de woede bij de Palestijnen vergroot. Dat gebeurt trouwens ook in de oorlog tegen de terreur: door in die slachtofferrol te kruipen legitimeren de VS onwettige maatregelen, zoals de oorlog in Irak, die ingaan tegen alle wetten van het Westen. Alsof je zegt: we schuiven even de wetten die we altijd als fundamenteel beschouwd hebben opzij om onze strijd te voeren, en vervolgens is het weer back to normal. Objectief gezien is het toch belachelijk dat de VS, het sterkste land van de wereld, in de slachtofferrol kruipen. Want vergeet niet dat nog nooit in de geschiedenis een imperium zoveel macht gehad heeft als de Verenigde Staten en West-Europa vandaag."

En hoe reageren de Palestijnen?

"De meesten noemen het een eerlijke film, maar sommigen vinden het niet leuk dat ik Saïd en Khaled een menselijk gezicht geef in plaats van ze als martelaars en grote helden te portretteren. Paradise Now is trouwens meer dan een politieke film, het is een thriller, maar tegelijk ligt de film zo dicht bij de realiteit dat je ervan schrikt omdat je die realiteit nooit eerder zo gezien hebt. Dat is volgens mij de taak van de cinema: het onbelichte belichten. Ik neem geen stelling met deze film, want als ik een oordeel zou vellen, dan zou dat vandaag misschien goed gevonden worden, maar over honderd jaar zou de film verouderd kunnen zijn. Een goede film kijkt met een vergrootglas naar de werkelijkheid, zoals Francis Ford Coppola in The Godfather."

U neemt geen stelling, zegt u, maar mag ik uit de film afleiden dat u de zelfmoordacties weliswaar niet goedkeurt, maar er wel begrip voor hebt?

"Neen. Maar ik probeer te begrijpen waarom die mensen zichzelf opblazen. Kijk, zoals bijna iedereen ben ik tegen de bezetting, maar ook tegen de terreur - die moet gestopt worden. Ik vind het evenwel verwerpelijk dat de Israëli's de terreur misbruiken om de bezetting te verantwoorden, terwijl ze zelf de oorzaak zijn van de terreur."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234