Maandag 24/01/2022

De outsourcing van onze oorlogen

De NAVO mag dan al een VN-mandaat op zak hebben, de facto voltrekt zich in Afghanistan de 'clash of civilizations' tussen de radicale islam en het Westen

David Van Reybrouck over Turken in Duitsland en Duitsers in Afghanistan

@5 INFO Opinie:David Van Reybrouck is schrijver. Sinds deze week verblijft hij aan het Netherlands Institute for Advanced Study in Wassenaar.@4 DROP 2 OPINIE:Hoe zou Angela Merkel opgestaan zijn maandagochtend? Niet zo best allicht. Daags voordien kreeg haar land er twee keer hard van langs. Dat is op zich niet zo uitzonderlijk, maar dat de kritiek kwam van hoge buitenlandse gasten tijdens een openbare lezing in Duitsland wél.

De Turkse premier Erdogan betoogde in een volle Kölnarena in Keulen dat Turken niet gedwongen konden worden om helemaal op te gaan in de Duitse samenleving. Met de stelling dat zoiets neerkomt op assimilatie en dat dat een misdaad tegen de mensheid is, provoceerde hij het moeizame integratiedebat in Duitsland en de rest van West-Europa.

Diezelfde dag hield de Amerikaanse defensieminister Robert Gates een toespraak in München. Duitslands aarzeling om in het kader van de NAVO meer troepen naar Afghanistan te sturen vond geen genade in zijn ogen. In opvallend harde bewoordingen drukte hij zijn vrees uit dat dit het einde van de NAVO kon inleiden.

Een land besturen, het wordt hoe langer hoe moeilijker. Tijdens het ontbijt zal Merkel allicht enige nostalgie gevoeld hebben naar de tijd dat landen domweg soeverein en autonoom mochten zijn. Een buitenlandse regeringsleider bemoeit zich zomaar met een binnenlandse aangelegenheid, een Amerikaanse minister zegt wat het Duitse parlement moet vinden. Globalisering is ook: meer mensen die zich moeien met uw achtertuin. Wat vroeger tot het nationale beleid behoorde, is nu uitgeweken naar andere beslissingsniveaus. Sommige bevoegdheden zijn vrijwillig afgedragen aan supranationale instanties zoals de NAVO, de VN en Europa. Andere materies, zoals migratie en integratie, overstijgen de landsgrenzen van de klassieke politiek. Luc Huyse spreekt in dat geval over een verhuizing van de macht. De klassieke natiestaat kalft af en moet zich heruitvinden in tijden van mondialisering.

"De boel bij elkaar houden", zoals de Amsterdamse burgemeester Job Cohen het noemt, is moeilijker als er aan alle kanten getrokken wordt. De digitale revolutie heeft wat dat betreft de wereld allesbehalve kleiner gemaakt. Een Spaanse koopman die in de zestiende eeuw naar Brugge kwam, nestelde er zich voorgoed. De banden met het moederland werden losser, hij richtte zijn leven in op de nieuwe standplaats en na verloop van tijd kon hij zelfs verkozen worden tot voogd of bestuurder, zoals meermaals gebeurde. Vandaag is dat heel anders. Wie vandaag migreert, kan door schotelantenne, breedbandinternet en de buurt waarin men woont helemaal voort blijven leven in de mentale ruimte van zijn land van herkomst. Sms, Skype en Ryanair staan je bovendien toe om op een goedkope manier in contact te blijven met de achterblijvers. Waarom zou je nog een poging wagen je te integreren in je nieuwe land als je aanvankelijke sociale weefsel niet noemenswaardig aangetast is door je verhuizing? Waarom zou je je bekreunen over een lotsverbondenheid met de nieuwe buren als de primaire loyauteit zo warm blijft met je oude thuis? Het onderscheid tussen vertrekkers en thuisblijvers vervaagt, terwijl de kloof tussen reeds gevestigden en nieuwkomers vergroot.

Maar de homogene, autonome natiestaat kreunt niet alleen door het digitale gemorrel van migranten aan de onderkant. Minstens zo wezenlijk is de spierballendiplomatie zoals de VS die van bovenaf bedrijven. De manier waarop Amerika Duitsland oproept om troepen te leveren gaat helemaal voorbij aan de cruciale vraag naar wat de NAVO nu eigenlijk uitspookt in Afghanistan.

Het officiële verhaal is bekend: in opdracht van de Verenigde Naties bemant de NAVO de ISAF-vredesmacht. Maar in de praktijk is die 'vredesmacht' gewoon bezig met oorlog te voeren tegen de taliban. De dodentol aan geallieerde zijde is wat dat betreft even tragisch als vanzelfsprekend. In 2004 sneuvelden er 58 NAVO-soldaten, in 2007 waren dat er maar liefst 232. In drie jaar tijd stierven vier keer zoveel militairen! Het mag een wonder heten dat daar nog geen enkele Belg bij zat.

De reden van die toename moet deels gezocht worden in de samenstelling van ISAF. Niet alleen is die 'internationale vredesmacht' nauwelijks met vrede bezig, ze is ook allesbehalve echt internationaal. De deelnemende landen zijn immers nagenoeg allemaal westers. Doordat de NAVO deze klus naar zich toegetrokken heeft, blijven grote moslimlanden die lid zijn van de VN (zoals Egypte, Bangladesh of Indonesië) afwezig. Net die landen zouden in het islamitische Afghanistan voor een groter lokaal draagvlak voor de aanwezigheid van VN-troepen kunnen zorgen.

De NAVO mag dan al een VN-mandaat op zak hebben, de facto voltrekt zich in Afghanistan de 'clash of civilizations' tussen de radicale islam en het Westen waar Samuel P. Huntington zo graag over profeteerde. En die redenering komt niet alleen van de Taliban zelf. Ik viel zowat achterover toen ik de woorden las die Gates in München uitsprak. Hij herinnerde zijn Europese publiek aan de aanslagen in Madrid en Londen, aan de kleinere gevallen van moslimterrorisme in Amsterdam, Parijs en Glasgow en aan een hele reeks verijdelde aanslagen: "Stel je even voor dat moslimterroristen erin geslaagd zouden zijn om jullie hoofdsteden op dezelfde schaal te treffen als ze New York hebben getroffen."

Dat is meer dan emotionele retoriek om de Duitsers op andere gedachten te brengen, dat is een aanfluiting van de hele missie. Ik was onder de indruk dat de VN, dus de wereldgemeenschap, de NAVO gebruikten voor een aartsmoeilijke opdracht in Afghanistan. Maar hier gebruikt de NAVO de VN om het Westen te beveiligen. Dat kan toch écht niet de bedoeling zijn. Het siert Duitsland als het aarzelt om in zulk een avontuur mee te stappen. Joris Voorhoeve, de Nederlandse oud-minister van Buitenlandse Zaken, zei in september zeer terecht: "Afghanistan moet weer worden wat het is: een probleem van de wereldgemeenschap." Opportunistische reflexen over het voortbestaan van de NAVO, zoals die van de anders door mij zeer bewonderde Joschka Fischer, zijn ondergeschikt aan die wezensvraag.

In afwachting is de NAVO goed op weg om het Blackwater van de VN-Veiligheidsraad te worden (Blackwater is de door de VS betaalde privémilitie die duizenden militairen in Irak gelegerd heeft, red.). In opdracht van een legitieme autoriteit voeren ze een klus uit waarbij vooral het eigenbelang primeert. Bij Blackwater: winst, bij de NAVO: de beveiliging van het Westen. Wie oorlog per se wil outsourcen, begeeft zich op glad ijs, want de onderaannemer van dienst is doorgaans niet geïnteresseerd in de hogere betrachtingen van de opdrachtgever. Amerika wou Irak pacificeren maar elke dag dat de oorlog langer duurt, betekent nieuw werk voor Blackwater. De VN wilden Afghanistan pacificeren maar de NAVO ziet er vooral een mogelijkheid in om zich opnieuw, twintig jaar na de Koude Oorlog, tien na Kosovo, noodzakelijk te maken.

Uiteraard is de situatie in Afghanistan dramatisch maar een sterkere NAVO-macht is lang niet de enige denkbeeldige oplossing. Sterker nog: de NAVO is niet alleen een deel van de oplossing, maar vooral ook een deel van het probleem.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234