Zaterdag 25/06/2022

PortretBassam Ayachi

De oudste Syriëstrijder uit België, sjeik Bassam Ayachi: ‘Ik denk niet dat ik vrijuit ga’

Sjeik Bassam Ayachi, ooit imam in Molenbeek en 'de oudste Syriëstrijder van België'. Beeld Franky Verdickt
Sjeik Bassam Ayachi, ooit imam in Molenbeek en 'de oudste Syriëstrijder van België'.Beeld Franky Verdickt

Sjeik Bassam Ayachi (75), de voormalige imam van het Belgisch Islamitisch Centrum in Molenbeek, staat deze week in Parijs terecht voor terroristische samenzwering in Syrië tussen 2014 en 2018. En al duiden whatsappberichten erop dat Ayachi informatie verschafte aan de Belgische en Franse inlichtingendiensten, volgens de onderzoeksrechter ‘doet dat de inbreuken niet teniet’.

Joanie De Rijke

In ons land staat hij bekend als ‘de oudste Syriëstrijder van België’ en als veteraan van de radicale islam. Na een jarenlang verblijf in Molenbeek keert de Syrisch-Franse sjeik in 2013 terug naar de provincie Idlib waar hij nog altijd een woning bezit. Hij wil meestrijden tegen het regime van de Syrische president Bashar al-Assad, laat hij aan de media weten. Met rekrutering van Syriëstrijders heeft hij niets te maken, die kunnen “beter naar huis terugkeren”, geeft hij te verstaan. Ook steekt hij zijn afkeer van Islamitische Staat niet onder stoelen of banken. In 2015 verliest hij zijn rechterarm wanneer terroristen een bom onder zijn auto plaatsen. Volgens de sjeik zit IS erachter.

In 2018 duikt zijn naam opnieuw op. Ayachi is gearresteerd in Frankrijk vanwege banden met het Al-Nusra-front (de Syrische tak van Al-Qaida) en het rekruteren van jihadisten in Syrië. Na ruim een jaar voorlopige hechtenis wordt hij in 2019 voorwaardelijk in vrijheid gesteld, hij mag zijn woonplaats Valenciennes niet verlaten.

Het is daar dat we hem ontmoeten, twee dagen voor zijn proces dat loopt van 5 tot en met 7 april. Wanneer hij de deur van zijn appartement opent, zien we een sjofele oude man in joggingbroek met een grijze muts op. Het contrast met de vroegere Ayachi is groot. Ging hij voorheen door het leven in een witte djellaba met een tulband en lange baard, dan lijkt hij nu nog een schim van zichzelf. “Ik draag nog wel een djellaba en tulband”, verklaart hij. “Maar niet op straat. Het is beter om in neutrale kleding gezien te worden, met het oog op mijn proces.”

Bassam Ayachi: 'Ze kunnen mijn ideologie veroordelen maar niet mijn activiteiten.’ Beeld Franky Verdickt
Bassam Ayachi: 'Ze kunnen mijn ideologie veroordelen maar niet mijn activiteiten.’Beeld Franky Verdickt

Ayachi ontkent alle beschuldigingen van de Franse justitie. “Ze kunnen mijn ideologie veroordelen maar niet mijn activiteiten. Ik ben naar Syrië vertrokken om voor de vrijheid van mijn land te vechten. Zoals de Oekraïners nu voor hun land strijden. Daar maakt niemand een probleem van. Maar ben je moslim uit het Midden-Oosten, dan wordt daar anders naar gekeken.”

Verleden

Dat is gezien Ayachi’s verleden niet verwonderlijk. Zijn naam duikt op in heel wat terrorismezaken. In de jaren zeventig ontvlucht hij Syrië nadat Hafez al-Assad aan de macht komt, vader van de huidige president Bashar. Ayachi belandt in Frankrijk, trouwt met een bekeerde Française en verkrijgt de dubbele nationaliteit. Als ingenieur voor Franse bouwbedrijven gaat hij aan de slag in Libië en Saudi-Arabië. Daar komt hij in aanraking met het salafisme en de fundamentalistische islam. Tot hij Saudi-Arabië wordt uitgegooid, omdat hij contact heeft met een extremistische groepering die de heilige stad Mekka wil innemen en de monarchie ten val wil brengen.

Halverwege de jaren negentig komt de sjeik terecht in Brussel, waar hij actief is in het Belgisch Islamitische Centrum in Molenbeek. In 2001 zegent hij het huwelijk tussen Abdessatar Dahmane en Malika El Daroud, de ‘zwarte weduwe van de jihad’. Dahmane blaast zich twee dagen voor de aanslagen van 11 september op voor de voeten van de Afghaanse commandant Massoud, die om het leven komt. In datzelfde jaar keert de sjeik terug naar Syrië in het gezelschap van Oussama Atar, de man die als het brein achter de aanslagen in Brussel en Parijs wordt beschouwd.

In 2008 wordt Ayachi in het zuiden van Italië gearresteerd op verdenking van het beramen van een aanslag op de Franse luchthaven Charles de Gaulle. Vier jaar later wordt hij echter vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs. Intussen is zijn zoon Abdelrahman Ayachi in België bij verstek veroordeeld tot acht jaar cel omdat hij jongeren zou hebben aangezet tot de jihad in Irak. Het is 2012 en Abdelrahman zit inmiddels in Syrië, waar hij overigens met een gematigde groepering tegen het regime van Assad strijdt en in 2013 om het leven komt.

In datzelfde jaar vertrekt ook vader Ayachi naar Syrië.

Whatsappen met de geheime diensten

De contacten in Idlib met Al-Nusra en de islamitische groep Ahrar al-Sham waren nodig om informatie te kunnen verschaffen aan de Franse en Belgische inlichtingendiensten, reageert de sjeik op de tenlastelegging van het gerecht in Parijs.

Volgens Stéphane Malterre, die onlangs een uitgebreide analyse over de sjeik schreef op de Franse nieuwssite Mediapart, zou Ayachi de inlichtingendiensten in 2015 zelf hebben benaderd met het voorstel extremistische strijders in Idlib op te sporen die plannen hadden om aanslagen in Europa te plegen.

Malterre: “Op Ayachi’s in beslag genomen telefoons staan whatsappberichten die erop wijzen dat hij contact had met de inlichtingendiensten en dat hij vanuit Idlib verschillende keren naar het Franse consulaat in Istanbul ging voor een ontmoeting met iemand van de inlichtingendienst. Hij zou ook de Belgische diensten hebben benaderd. Die waren geïnteresseerd en hebben hem in februari 2018 in Frankrijk ontmoet, blijkt uit de whatsappberichten. Intussen zou Ayachi een aantal Syriërs en buitenlanders in Idlib aan het werk hebben gezet om inlichtingen te verzamelen over Al-Nusra en mogelijke overlopers van IS.”

Ayachi: 'Ik heb nooit iemand gerekruteerd.' Beeld Franky Verdickt
Ayachi: 'Ik heb nooit iemand gerekruteerd.'Beeld Franky Verdickt

Behalve van zijn contacten met Al-Nusra wordt Ayachi ook beschuldigd van het rekruteren van een zekere Hachimi M., die eveneens terecht staat. Hachimi (33) zou actief zijn geweest in een sluipschuttersbrigade van Al-Nusra, waar hij naar eigen zeggen geïnfiltreerd was in opdracht van Ayachi.

“Ik heb nooit iemand gerekruteerd”, weerlegt de sjeik. “In 2014 stond Hachimi plots aan mijn deur in Idlib. Hij had via Messenger laten weten dat hij mee wilde strijden tegen het Syrische regime. Maar hij bleek totaal geen gevechtservaring te hebben en sprak geen woord Arabisch. Toen heb ik me over hem ontfermd en hem later ingezet als infiltrant van Al-Nusra.”

Het Franse gerecht klaagt de sjeik ook aan wegens banden met de jihadistische beweging rond de Fransman Omar Diaby, die tientallen Syriëstrijders rekruteerde en zijn goedkeuring uitsprak over de aanslagen op Charlie Hebdo in januari 2015. “Ik heb hem twee keer ontmoet”, zegt Ayachi. “In mijn functie als spion. Hoe kan ik informatie verzamelen als ik niet in contact kom met de mensen en organisaties waar het om draait?”

‘Sluwe vos’

In 2018 wordt Ayachi gearresteerd door de Turken. Zij vinden zijn herhaaldelijke bezoeken aan de Franse ambassade in Istanbul maar verdacht en wijzen hem uit naar Frankrijk. Na zijn eerste ontmoeting met zowel de Franse als de Belgische inlichtingendiensten verwittigt de sjeik de Fransen dat hij opnieuw naar Frankrijk gaat. Maar deze keer draait het anders uit. In plaats van de inlichtingendienst daagt de politie op en arresteert hem.

Hoe dan ook is de Franse onderzoeksrechter niet onder de indruk van Ayachi’s samenwerking met de inlichtingendiensten.

“Het totale gebrek aan samenwerking van de Franse ministeries van Binnenlandse Zaken en Defensie met het gerecht, zelfs de manipulatie van het gerecht, doen vermoeden dat er op een zeker ogenblik een samenwerking bestond tussen de DGSE (de Franse inlichtingendienst, JDR) en Bassam Ayachi”, stelt hij. “Het voegt enkel een motief toe, maar doet de inbreuken niet teniet.”

Het Franse gerecht beschouwt Ayachi als een oplichter, een man met meerdere gezichten die met iedereen samenwerkt zolang het hem goed uitkomt. Een mening die André Jacob, voormalig commissaris van de Belgische Staatsveiligheid, deelt. Jacob is met pensioen en spreekt op persoonlijke titel, benadrukt hij.

“Ayachi is een sluwe vos, een gladde aal die zich niet makkelijk laat vangen en zijn zaakjes altijd weet te regelen in zijn voordeel. Ik ken hem sinds de jaren negentig, toen hij in Brussel woonde. De Staatsveiligheid heeft het Belgisch Islamitisch Centrum jarenlang gevolgd. Maar we hebben Ayachi nooit kunnen betrappen op terroristische activiteiten. Wel hield hij zich bezig met het radicaliseren van moslimjongeren en regelde hij ‘huwelijken voor één nacht’. Maar het wettelijk kader rond radicalisering is pas veranderd na 9/11, we hadden destijds geen aanwijzingen om Ayachi te laten oppakken.”

Ayachi: 'Ik denk niet dat ik vrijuit ga. Want ik word als terrorist beschouwd, al ben ik tijdens mijn vijftigjarige loopbaan nooit veroordeeld.' Beeld Franky Verdickt
Ayachi: 'Ik denk niet dat ik vrijuit ga. Want ik word als terrorist beschouwd, al ben ik tijdens mijn vijftigjarige loopbaan nooit veroordeeld.'Beeld Franky Verdickt

Dat ze namen van vermeende bronnen nooit zullen bevestigen of ontkennen, zegt een woordvoerder van de Staatsveiligheid in verband met een mogelijke samenwerking met de sjeik. Volgens Jacob is het goed mogelijk dat er contact was tussen Ayachi en de Staatsveiligheid: “Zo’n soort samenwerking is niet ongebruikelijk.”

Of de informatie van Ayachi aan de inlichtingendiensten een aanslag heeft kunnen voorkomen of tot een arrestatie heeft geleid, is niet bekend. Niettemin meent het gerecht dat Ayachi’s activiteiten als informant niet uitsluiten dat hij ook zijn eigen agenda had.

De sjeik zelf ziet zijn proces somber tegemoet. “Ik denk niet dat ik vrijuit ga. Want ik word als terrorist beschouwd, al ben ik tijdens mijn vijftigjarige loopbaan nooit veroordeeld. In ieder geval hoop ik dat ze me niet naar de gevangenis terugsturen, ik ben tenslotte oud en gehandicapt. Mocht ik wel vrijgesproken worden, dan pak ik mijn boeltje en vertrek ik naar Afrika. Het is genoeg geweest, tijd om met pensioen te gaan.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234