Vrijdag 13/12/2019

Mammoet

De oudste Dendermondenaar krijgt opknapbeurt

Carolien van Hecke en Anthonie Hellemond aan de mammoet. Het gevaarte is zo groot als een gewone olifant en bestaat uit botten van mannetjes én vrouwtjes. Beeld Tim Dirven

Dendermondes oudste inwoner krijgt een onderhoudsbeurt. Het 28.000 jaar oude mammoetskelet in het Vleeshuismuseum wordt namelijk gerestaureerd. Het is een van de meest complete mammoetskeletten van het land. Een team restaurateurs neemt het onder handen zodat het niet – létterlijk – tot stof vergaat.

In het knusse heemkundige Vleeshuismuseum aan de Grote Markt van Dendermonde bots je al snel op enkele replica’s van – hoe kan het ook anders? – het Ros Beiaard. Verder besteedt het museum aandacht aan traditionele klederdracht, oude kruisbogen en een verzameling historische eretekens. Dan verwacht je geen joekel van een mammoet op zolder. En toch staat het daar: een zo goed als compleet geraamte, zo’n 28.000 jaar oud. “Het enige dat niet in een museum in Brussel staat”, zegt een fiere Carolien Van Hecke, directeur van de stedelijke musea in Dendermonde.

De gefossiliseerde parel aan de Dendermondse kroon is een goed bewaard geheim voor de buitenwereld, al staat de kolos er al sinds de jaren 70. Het beest krijgt vanaf maandag een fikse onderhoudsbeurt. Pyrietrot is de diagnose. “Pyriet is een mineraal dat je terugvindt bij bijna alle fossielen van organisch materiaal. Het doet fossielen tot stof afbrokkelen. Je ziet hier en daar al gelige plekken op het skelet, dat is de uitbloei van dat pyriet”, zegt Anthonie Hellemond, voorzitter van de Belgische Vereniging voor Paleontologie en initiatiefnemer van de restauratie. 

De komende twee weken worden die plekken verwijderd en opgevuld met ethanolamine, een stof die het weefsel stabieler maakt. Daarna gaan er enkele laagjes vernis over, om het skelet luchtdicht te maken. Als dat is gebeurd, wordt de mammoet weer in elkaar gezet. Een broodnodige operatie, omdat pyriet het fossiel letterlijk in stof doet opgaan. Als de restaurateurs niet ingrijpen, sterft de mammoet een tweede keer uit.

Tienerpaleontoloog

Dat wil Dendermonde niet laten gebeuren. Het 28.000 jaar oude skelet is namelijk een bijzonder ding, met een bijzondere recente geschiedenis. Die begint bij Dendermondenaar Hugo De Potter (65). Hij dook in 1968, als snaak van zestien jaar oud, in een nabijgelegen zandpolder. Daar werd zand gewonnen voor de aanleg van de nieuwe Dender-monding. “Zo’n put van wel 20 meter diep, dat was een fenomenaal speelterrein”, mijmert De Potter, toen al gepassioneerd door fossielen. 

“Een zachte grond, waar stukken bot uitstaken. Ik nam eens zo’n bot mee en toonde het de dag nadien aan mijn biologieleraar. Hij zei me dat het een wervel was, waarschijnlijk van een mammoet. Van toen af aan ging ik elke woensdagnamiddag, weekend- en vakantiedag graven. En dan fietste ik naar huis met het dijbeen van een mammoet. Dat was nogal een attractie in de wijk.”

Zijn wegen kruisten toen een eerste keer met die van Emiel Verstreken, toenmalige conservator van de stad. “Ik liet hem weten dat er een groot stuk in het zand zat, dat bleek achteraf een mammoetschedel te zijn, maar we kregen het er niet uit. Hij stapte toen naar de Spar, kocht een bak bier en stapte ermee naar de kraanman op die werf. Die was snel overtuigd en groef de schedel mooi uit." 

En daar hield het nog niet op. “Werven waren toen nog niet goed beveiligd, er kwamen constant mensen stukken opgraven. Emiel ging die fossielen dan ophalen, desnoods voor een paar bankbiljetten”, vult Van Hecke aan.

De gedeelde passie was een feit, al kende de verzamelaar ook mindere momenten. “Mijn nonkel was politieagent en zei aan mijn ouders dat die fossielen eigendom waren van de staat”, aldus De Potter. “Op een avond kwam ik thuis en was alles weg.”

Beeld Tim Dirven

De uitgebreide collectie leek voorgoed verdwenen, tot De Potter bij het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) ging werken. Tijdens een rondleiding herkende hij een labeltje op een van de fossielen daar. Zijn verzameling lag plots weer voor zijn neus. Hij zette samen met Verstreken een project op poten, waarna de mammoet helemaal werd opgebouwd, op de zolder van het Vleeshuismuseum in Dendermonde.

Demonteren-hermonteren

Dat gevaarte, zo groot als een gewone olifant, staat er vandaag nog steeds. Het zo goed als complete geraamte bestaat uit 74 verschillende botten, gewrichten en andere wervels. “Die komen van verschillende mammoeten, het is onmogelijk om na te gaan wat van welk dier is”, vertelt Hellemond. “De slagtanden en schedel zijn van een mannetje, dat zie je aan de omvang. Het bekken is vrouwelijk. De rest weten we niet en blijft misschien altijd een vraagteken. Al kunnen we hem nu voor het eerst 30 jaar demonteren en kunnen we alles goed bekijken. Wie weet komen we zo nog iets te weten.”

De restaurateurs van het KBIN en de Belgische Vereniging voor Paleontologie nemen de mammoet vanaf deze week onder handen. Nieuwsgierigen kunnen hen op twee momenten aan het werk zien: vrijdag 24 en maandag 27 maart, van 10 tot 12 en van 14 tot 17 uur.  Het Vleeshuismuseum gaat op 1 april weer open.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234