Zondag 23/02/2020

De oude Zidane is (bijna) dood, de nieuwe is een vrouw

Wanneer precies is nog niet duidelijk maar Zinédine Zidane speelt op deze wereldbeker zijn allerlaatste wedstrijd. Zijn opvolger staat klaar. Het is een vrouw.

Door Raf willems

BRUSSEL l Een intrigerende parallel. Zomer 1991. Een negentienjarige jongen tikt namens AS Cannes Eintracht Frankfurt uit. Eintracht is dan, met Anthony Yeboah en Andy Möller, het spectaculairste team van de Bundesliga. Zomer 2005. Een negentienjarig Frans meisje wordt uitgeroepen tot vrouw van de wedstrijd tegen regerend wereldkampioen Duitsland op Euro 2005. De Duitse vrouwen zouden ook Europees kampioen worden.

Beiden zijn geboren in een banlieue van Marseille en kind van Algerijnse ouders. Ze leerden het voetbal op straat, in buurten die bekendstaan als onveilig. Hij werd le roi du ballon, zij is nu la poète de balle. Hij hoorde 's nachts een 'mystieke' stem en bood zich opnieuw aan bij het zonder hem zwalpende Franse elftal. A la recherche du temps perdu. In het spoor van de beroemde schrijver Marcel Proust, als het ware op zoek naar de verloren tijd van het glorieuze en niet meer wederkerende verleden van Les Bleus. Waarin hij de voetbalkunst gebruikt om, Proust parafraserend, 'de ijdelheid van de wereld te boven te komen'.

Zij treedt in zijn voetsporen met creatieve dribbels in de kleine ruimte en haalt een vijfvrouwsmiddenveld uit verband met subliem kort passenspel. Ze waarborgt de toekomst van het vrouwenvoetbal, de snelst groeiende sport ter wereld. En waarin Frankrijk, zodra zij haar top haalt, de scepter van Duitsland zal overnemen. Zoals hij in 1998 deed.

Men noemt haar de nieuwe Zinédine Zidane. Haar naam is Louisa Necib, dochter van Farouk en Djamila. 'Als er niets is, ziet zij toch de bal', schreef Le Monde. Ze turnde tot haar veertiende, in het keurkorps van haar club. 'Zo mooi en elegant', vertelde haar moeder melancholisch in L'Equipe. Ze zag in haar dochter een volgelinge van Nadia Comaneci maar op haar veertiende prikte Louisa die droom bruusk door.

Zijn zoals Zidane, dat wilde ze en ze tekende een kaart bij het curiosum Celtic Marseille Féminin (CMF). Een tweedeklasseclubje uit een buitenwijk van Marseille, met wortels in de internationale Celticgemeenschap (Schots & Iers) van de stad, die een zelfrelativerend antidiscriminatiekarakter uitbazuint. CMF kantte zich scherp tegen de racistische schimpscheuten van Jean-Marie Le Pen en opende de deur voor vrouwen van alle kleuren en geloofsgezindten.

Vooral meisjes met een Algerijnse achtergrond voelden zich thuis bij die aanpak en stroomden door. Zoals boegbeeld Naïma Laouadi, die het Algerijnse vrouwenelftal in 2002 voor de eerst keer naar de eindronde van het Afrikaans kampioenschap leidde. Niet vanzelfsprekend in een land waar topatlete Hassiba Boulmerka tien jaar geleden fundamentalistische donderpreken en doodsbedreigingen over zich heen kreeg na haar gouden medaille op de OS van Barcelona 1992. Voor de vrouw is in de sport immers geen rol van betekenis weggelegd in de tunnelvisie van behoudsgezinde islamitische schriftgeleerden.

Vandaag is Louisa Necib opgenomen in het befaamde Centre National de Formation & d'Entraînement in Clairefontaine, waar alle Franse toppers - zoals Zidane - van de voorbije twee decennia passeerden en doorkneed raakten van de filosofie van Les Bleus Multicolores. In het boek Au bonheur des filles verklaart Pascale Grégoire-Boutreau het succes van le foot féminin français: "Na de zomer van 1998 keerde de winnende bondscoach Aimé Jacquet zich weg van de schijnwerpers. Hij zette, samen met minister van Sport Marie-George Buffet, de ontwikkeling van het vrouwenvoetbal op de sporen vanuit de Centres: opvoeding én techniek. De meisjes ontvangen een humaniora-opleiding, men vijlt de culturele barrières weg en in het voetbal zelf richt alles zich op snelheid en technisch vernuft."

Les Bleuettes manifesteerden zich snel. In 2003 won Frankrijk het EK -19, en één jaar geleden verloor de minnegen-

tienjarige Françaises onverdiend de finale tegen Rusland na strafschoppen. Louisa Necib was de smaakmaker van het toernooi. "Haar techniek is een gift van Allah", beweert haar vader. "Zoals bij Zidane."

Die Zinédine Zidane vervoegde vorig jaar opnieuw zijn blauwe Frankrijk, nadat 'een stem als vanuit een droom mij opriep'. Hij ontrafelde meteen het goddelijke mysterie: het was zijn broer. Ondanks zijn liefde voor het nationale elftal is Algerije toch alom aanwezig in zijn gedachten, verklaarde hij onlangs.

Zowel in Frankrijk, in Le Quartier Nord van La Castellane, waar hij zijn jeugd doorbracht, als in de geboortestreek van zijn ouders in het moederland. Zidane kreeg de krop in de keel nadat hij Les Bleus in 1998 naar het wereldgoud had gekopt. Hij herinnert zich het verhaal van zijn vader Smaïl, die in de asgrauwe buurten achter het Stade de France op zijn zeventiende hachelijke momenten beleefde: "C'est l'hiver 1953. Les nuits sont froides." Na zijn overtocht vocht hij maanden tegen de eenzaamheid in een klammig kamertje, zonder verwarming of ramen. In 1962 verhuisde hij naar Marseille, waar hij zijn toekomstige vrouw Malika ontmoette.

Smaïl Zidane is een zoon van de kustbergstrook Petit Kabylie, het hart van het Berberland. In een zeldzaam interview toont hij zijn gevoeligste kant: "In de winter duurde het twee uur eer we via de bergwegeltjes op school waren. In de zomer zwoegde ik van 5 tot 22 uur op het aardappelveld. Ik ervaar mijn stap naar Frankrijk als een vrijwillige ballingschap. Geen droom of vrije keuze maar een noodzaak."

De Zidanes onderhouden een sterke band met hun geboortestreek. La Petite Kabylie geniet bekendheid om zijn strijd tegen zowel het dictatoriale regime als het geweld van de moslimfundamentalisten. De campagne voor democratie en burgerrechten Citoyen & Démocratique eist ook respect voor de Berberse identiteit en een aan het Arabisch gelijkwaardig statuut van de taal. Tijdens de protestmarsen en sit-ins dragen de duizenden demonstranten foto's van Zidane en borden met de slogan: "Zidane nous fait rêver!"

Het helpt niet. In april 2001 slaan de Algerijnse veiligheidsdiensten de vreedzame beweging, van voornamelijk universiteitsstudenten, stuk: 108 doden en ontelbare gewonden. De familie Zidane reageert geschokt. Zizou is een man van waarden: travail, sérieux, respect. Zijn twee doelpunten tegen Brazilië in de finale van La Coupe du Monde 1998 evolueerden tot een onderdeel van het nationale culturele erfgoed: een zoon van een Algerijn die Frankrijk tot wereldkampioen kroont.

"Zizou Président!", flikkerde het op de Arc de Triomphe. Men ervaart het als een politiek statement. In tegenstelling tot de verbale zwarte swing van zijn collega's Desailly, Thuram en Henry toont Zidane zich een man zonder woorden. Le Roi Modeste is de sprekende titel van één van zijn biografieën. Zidane zet de filosofie achter Les Bleus Multicolores wél in daden om. Hij roept mee op om bij de presidentsverkiezingen van 2002 het Front National een electorale draai om de oren te geven, toont zich het voetballende gelaat van de Act Against Poverty van de Verenigde Naties maar levert vooral met welgemikte oneliners stof tot bezinning: "Als migrantenkind moet je dubbel presteren, want je blijft een vreemdeling."

De Algerijns-Franse komiek Jamel Debouzze omschrijft zijn boezemvriend in L'Equipe Magazine 100% Zidane als het hart van Frankrijk: "La France, dat zijn ook migrantenkinderen zoals hij. Met Les Blues Multicolores heeft hij de Franse agenda bepaald. Als jongen van de Maghreb, als moslim. Hij gaf ons een positief imago. Hij kweekte bovendien een nieuwe voetbalstijl. Hij beroert de bal zoals niemand dat kan. Het feit dat heel Frankrijk hem terugwil, betekent dat de integratie de goede kant uitgaat. In de jaren vijftig voltooide Kopa het samenleven met de Polen, in de jaren tachtig deed Platini hetzelfde met de Italianen. Vandaag zal Zidane dat doen met de Maghrebijnen. De grote migratiegolven worden zo gesymboliseerd door de drie beste voetballers uit de Franse geschiedenis. Zidane, c'est un amour du ballon different."

Zo is ook Louisa Necib, zou het haar ook zo vergaan? Zidane is de man van het verleden, zij heeft de toekomst. Zij draagt de trots van de nieuwste generatie meisjes met een islamitische achtergrond uit. Een vooruitstrevende moslimabeweging in het voetbal is in de maak. Die is enerzijds fier op haar roots, maar geeft anderzijds geen zier om de banvloeken van rabiate moslimconservatieven en haatdragende imams die vrouwen een verbod op sport willen opleggen.

Als migrantenkind moet je dubbel presteren, want je blijft een vreemdeling

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234