Donderdag 13/08/2020

De oude fotograaf en de dingen

Een hommage aan Kertész in Brussel

De bejaarde fotograaf André Kertész kwam haast nooit meer buiten. Vanuit zijn flat op Washington Square keek hij ongerust en argwanend naar de hippies en de dealers in het park. Toen zijn vrouw Elizabeth ziek werd, nam hij zijn polaroidcamera ter hand om vredige foto's van het appartement en zijn geliefde voorwerpen te maken. De man die in zijn Europese jaren de prachtigste stedelijke landschappen had gerealiseerd, kreeg de smaak weer te pakken. Met licht en lenzen componeerde hij een kameropera over het bijna-niets van elke dag.

Hij wist goed wat hij deed: in 1978 had hij bij het raam al een eerste reeks stillevens in zwart-wit gemaakt. Nu zou hij met kleur werken. Vensterbanken, kleine glazen beeldjes, het zonlicht dat langs de muren strijkt, bloemen, Elizabeth, het silhouet van de fotograaf... De camera registreerde alles, en Kertész kreeg onmiddellijk het resultaat te zien. Hij bundelde de beste foto's in de cyclus From my Window en droeg het boek op aan de nagedachtenis van zijn vrouw. Toen hij zelf doodging, belandde de inboedel van de flat in de Hongaarse stichting die zijn naam draagt. Einde verhaal?

Niet helemaal. Stel je voor dat Kertész' spulletjes onlangs voor de lens van een andere kunstenaar zijn beland. Péter Herendi (1953) is een nijver fotograaf die gestaag aan een eigen oeuvre werkt en zijn klassieken kent. Hij weet dat het monument Kertész in de vroege jaren dertig een beroemde reeks Distortions heeft gemaakt, met naakten in vervormende spiegels. Herendi heeft enkele voorwerpen uit het appartement van de oude meester gefotografeerd à la façon du chef: gespiegeld, uitgerekt, met elkaar in verband gebracht, tot stillevens geregisseerd. Een vijftigtal afdrukken uit de reeks die hij toepasselijk en slim Hommage à Kertész noemde, is vandaag te zien in de twee zaaltjes van een kleine galerij vlakbij het Brusselse Centraal Station. Het ensemble wordt sober maar intelligent gepresenteerd: de grote afdrukken in zwart-wit aan de wanden, bevreemdend ingekleurde composities die glanzen als kleine ikonen in halfronde nissen. Na een handvol foto's hebben we de voorwerpen ontcijferd, herkend, 'gelezen'; het universum van Herendi en Kertész is ons vertrouwd geworden. We zien beeldjes, een presse-papier van glaspasta, een draadsculptuur, een theekannetje (of een olielamp) en een kleine vitrinekast. De fotograaf combineert ze met elkaar, met gebogen spiegels en met de beroemde ondergrond van evenwijdige streepjes (een lap golfkarton?) die Kertész graag gebruikte voor zijn reeks Distortions uit 1933. Alles is goed voorbereid en voorbeeldig belicht, zodat vervreemding en fascinatie rustig kunnen toeslaan. Het lijkt gemakkelijk en academisch: is dit niet het eindwerk van een gedreven amateur na twee jaar kunstacademie ?

Neen. Herendi levert sterke foto's af. Hij goochelt met transparanties en lijnen tot de dingen onscherp en verontrustend worden. Glas als woeste gestolde lava, stillevens als huisaltaren voor de cultus van het kijken. De composities verwijzen naar de beeldengalerij van het interbellum, de art déco bijvoorbeeld.

Maar is het niet ongepast dat André Kertész herdacht wordt met een project dat geen ruimte laat voor het toevallige, het speelse dat zijn beste foto's heeft ingekleurd ? Ik denk het niet. De meester heeft schitterende dingen gedaan met wat de straat hem bood; dan drukte hij gewoon af op het juiste moment, wanneer de choreografie van mensen en dingen één ogenblik lang in de juiste plooi was gevallen. Maar in de huiskamer en in de studio heeft Kertész altijd met overgave gecomponeerd, geënsceneerd, het tafereel naar zijn hand gezet. Het zonlicht mocht al eens iets onverwachts doen, maar de ontspanner werd slechts ingedrukt wanneer het goed was, of goed genoeg. Péter Herendi ging niet anders te werk. Het resultaat is boeiend. Professioneel en decoratief ook, ja, en misschien wat glad. Maar dat mag.

Eric Min

Hommage à Kertész is tot en met 30 juli te zien in Contact Point Hungary, Kantersteen 53 te Brussel (bij het Centraal Station en de Ravensteingalerij). Geopend van maandag tot vrijdag van 10 uur tot 17 uur. De toegang is gratis. Een begeleidende brochure kost 400 frank.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234