Woensdag 11/12/2019

De opstand van de oenen is nog niet eens begonnen

Vijf jaar na de slachting in de high school in Columbine zijn de twee daders de helden geworden van ongelukkige, vervreemde tieners in de hele wereld. Hun populariteit blijft groeien. Het verhaal van een ijzingwekkende obsessie door Johann Hari.

Toen twee jongens met kogels en bommen een bloedbad aanrichtten in Columbine High School werden er twee erediensten geboren. De eerste is die van Cassie Bernall. Zij was blond, mooi en diepgelovig. Op 20 april 1999 knalde Eric Harris zich een weg naar de bibliotheek van Columbine, drukte hij zijn wapen tegen haar hoofd en vroeg: "Geloof je nog altijd in god?" "Ja", zei zij met vaste stem. Hij schoot haar dood.

Na de moordpartij rezen er overal in het land christelijke altaren voor Cassie uit de grond. Haar ouders schreven een bestseller, She Said Yes, waarin ze haar expliciet vergeleken met de vroege christelijke heiligen die stierven voor hun geloof. Een van de bekendste baptistische dominees heeft haar geloofd als "de grootste christen van de twintigste eeuw".

Columbine heeft echter een tweede eredienst voortgebracht. Een cultus die in een ander Amerika bloeit, bij de tieners die zich uitgestoten voelen en op wraak zinnen. Zij zien Eric Harris en Dylan Klebold als heroïsche wrekers. Duizenden tieners hebben de doders als rolmodel gekozen.

Mellissa Andersen (17), een meisje uit Iowa met een eigen 'fan site' voor Eric en Dylan, vat samen: "Ik vind wat zij hebben gedaan ongelooflijk cool omdat ze zijn opgekomen voor zichzelf. Ze werden elke dag gepest. Iedereen maakte het hen lastig. Ze hadden er vaak genoeg over geklaagd en ze wisten dat er pas iets zou gebeuren als ze het recht in eigen handen namen. Na 20 april lieten alle populaire jongeren in scholen in heel Amerika de onpopulaire jongeren met rust, omdat ze bang waren."

De antihelden van de 'Trenchcoat Mafia', zoals de schoolatleten de kliek van Eric en Dylan noemden, oefenen dezelfde aantrekkingskracht uit als Alex DeLarge in A Clockwork Orange. Met dat verschil dat Eric en Dylan echt zijn. Op Yahoo zijn er forums met namen als 'I Love Eric And Dylan' of 'In Remembrance of Eric and Dylan'. Dit jaar zullen we meer horen over Eric en Dylan. Binnenkort komt Gus Van Sants Elephant in de bioscopen, een gedramatiseerde versie van het verhaal. In april wordt de vijfde verjaardag van het bloedbad herdacht.

De oorzaken van de tragedie zijn inmiddels in de mist van de emoties verdwenen en ook Van Sant maakt ons niet veel wijzer. Zijn film is buitengewoon oppervlakkig en vertelt het verhaal van de slachting zonder ze te verklaren. Wanneer je de bioscoop verlaat, weet je even weinig als toen je naar binnenging. Toch zijn de antwoorden even zichtbaar geweest, net na de moorden. Ze helpen om het morbide leven na de dood van Eric en Dylan te begrijpen. Het beeld van Columbine High als een volmaakte school, bevolkt door heiligen en aangevallen door duivels, viel aan diggelen toen de media voor het eerst in het stadje neerstreek. Brooks Brown, een vriend van Eric en Dylan, zei dat de school niet het paradijs was dat men ervan wilde maken: "Veel mensen in die school zijn bang. Je voelt niets dan angst. Je hebt altijd schrik dat iemand je achterna zal komen en je een pak slaag zal geven."

Veel mensen dachten dat Eric en Dylan homoseksueel waren. Evan Todd, football-speler en schoolheld, zei: "Columbine is een schone, goede school, afgezien van die mislukkelingen. De meeste jongeren willen ze hier niet. Ze deden aan hekserij. Ze hadden voodoopoppen. Ze werden gepest, ja, maar daar vraag je zelf om als je met een gek kapsel naar school komt. Niet alleen de atleten hadden een hekel aan die jongens, de hele school vond ze walgelijk. Het is een bende homo's die aan elkaars kruis zitten. Als je iemand weg wilt hebben, pest je hem. En dus schold de hele school ze uit voor homo."

Dergelijke uitspraken verdwenen snel uit de media, uit respect voor de slachtoffers. Men leek te vrezen dat sommigen tot de conclusie zouden komen dat de (willekeurig gekozen) slachtoffers niets anders hadden verdiend. Het spreekt voor zich dat pesterijen nooit een massamoord kunnen rechtvaardigen. Maar als je moet kiezen tussen het conformistisme van Cassie en de woede van Eric en Dylan, kun je begrijpen welke partij veel tieners verkiezen.

Enkele recente romans, zoals Douglas Couplands Hey Nostradamus!, tonen een mate van begrip voor slachtingen in scholen. In Vernon Little, de roman waarmee hij de Booker Prize won, creëert DBC Pierre een personage dat een beetje op Harris lijkt. De jongen, die Jesus heet, wordt voorgesteld als een verschrikkelijk gepeste, bijna messianistische figuur die misschien verlossing vindt in het moorden.

"De Amerikaanse middelbare scholen zijn ongelooflijk gemeen", vindt Alice James, een 23-jarige it-consultant die in de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk school liep. "Alle tieners vormen natuurlijk kliekjes en kunnen wreed zijn. Maar het Amerikaanse systeem is anders. Ten eerste is er een sterke hiërarchie. In de Engelse scholen heb je groepjes die allemaal op elkaar neerkijken, in Amerika is er een duidelijke rangorde. In Engeland kunnen tieners die naar hiphop luisteren, een hekel hebben aan tieners die naar pop luisteren, maar is het niet zo dat iedereen vindt dat de ene kliek 'beter' is. De Amerikaanse high schools doen denken aan het Indiase kastenstelsel. De atleten zijn de baas op school en iedereen aanvaardt dat. Zij staan aan de top. Iedereen die een beetje anders is, zoals Eric en Dylan, staan onderaan.

"Het tweede grote verschil is dat de hiërarchie die de tieners zelf scheppen, door de ouders en de schooldirecties wordt bekrachtigd, bijvoorbeeld door de 'Prom Queen' en het football-team te belonen. De meeste Britse of Franse ouders vinden de sociale relaties van hun tieners triviaal of zelfs komisch, terwijl de Amerikaanse ouders er bijzonder zwaar aan tillen. Ze geven ze een bijna officiële zegen, want ze willen dat hun kind een cheerleader of een atleet wordt en zijn teleurgesteld als dat niet gebeurt. De 'freaks' vinden niet alleen dat ze in de ogen van hun medeleerlingen hebben gefaald maar hebben ook het gevoel dat hun hele leven om zeep is."

De jungle van de Amerikaanse high schools - en de oorzaken van Eric en Dylans bloedige rebellie - wordt voor buitenstaanders het best geïllustreerd door een nieuw subgenre van de Amerikaanse film. Het begon in 1988 met Heathers, waarin underdogs Winona Ryder en Christian Slater vriendschap sluiten met het gepeste dikke meisje, domme blondjes vermoorden en op het einde van de film de school met iedereen erin in de lucht doen vliegen. Ironische tienerfilms volgen een vast patroon: eerst zien we hoe de losers van het Amerikaanse onderwijssysteem worden vervolgd. Daarna worden de rollen omgedraaid. In High School Reunion van Romy en Michele keren Mira Sorvino en Lisa Kudrow terug naar hun school en ontdekken ze dat de mooie mensen die hen indertijd links lieten liggen, nog altijd geobsedeerd zijn door hun elitaire denken. Sorvino en Kudrow houden hun vijanden voor de gek door te beweren dat zij de post-it-briefjes hebben uitgevonden en nu miljonair zijn. "Ongelooflijk, jij bent van ons jaar het meest geslaagd!", roept een ex-cheerleader. Kudrow: "Precies. En jij niet. Tot ziens."

Bij Eric en Dylan is de uitzichtloosheid verkankerd tot een bizar, onsamenhangend mengsel van haat. In hun dagboeken varen ze soms uit tegen het racisme, maar tegelijkertijd bewonderden ze Hitler en kozen ze zijn verjaardag voor hun opstand. De eerste regel van Erics dagboek zegt alles: "Ik haat de klotewereld."

Maar hun woede kwam altijd voort uit hun sociale angst. Volgens overlevenden van de slachting zeiden Eric en Dylan keer op keer: "Stomme oen, dit is een goed moment om te sterven." Judith Alpert, professor toegepaste psychologie aan de universiteit van New York, geeft uitleg: "Door hun slachtoffers 'oenen' te noemen, een scheldwoord dat ze zelf hadden gekregen, keerden de jongens de rollen om. Ironisch genoeg zal hun angstaanjagende macht langer worden onthouden dan hun eenzaamheid, isolement en zwakte."

In de erediensten voor de twee dappere helden in de strijd tegen de fictieve boosdoeners denken ze zo ver niet na. Rory Schmidt (17) is lid van een van de forums voor Eric en Dylan en waarschuwt voor simplisme: "Als de Amerikaanse high schools niet compleet veranderen, als er geen revolutie komt in onze gangen en bibliotheken en eetzalen, zullen wij steeds talrijker worden", schrijft hij. "Eric zei dat hij het begin was, de eerste revolutionair. Hij had gelijk."

© The Independent

'Als de Amerikaanse high schools niet compleet veranderen, als er geen revolutie komt in onze gangen en bibliotheken en eetzalen, zullen wij steeds talrijker worden'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234