Donderdag 22/04/2021

De oppositie aangeklaagd

Vandaag is de tweede zitdag gepland in het proces dat door de rest van de wereld en de Iraanse oppositie een showproces wordt genoemd. Hoe kun je anders een proces beschrijven waar beklaagden die zich jarenlang tegen de regering hebben verzet, plots bekennen dat er een westers complot aan de gang is en heilige trouw zweren aan het regime? In ieder geval schrikken de processen de manifestanten niet af. Gisteren kwamen ze opnieuw op straat.

Bepaald lang heeft het niet geduurd voordat het Iraanse gerecht zijn onderzoek had gevoerd en zijn aanklacht tegen honderd arrestanten klaar had. Amper anderhalve maand na de presidentsverkiezing en de daaropvolgende eerste protesten, verschenen ze al voor de rechter, gekleed in grijze gevangeniskleren met flipflops aan de voeten.Volgens de akte van inbeschuldigingstelling had een aantal beklaagden bekend dat de onrust die volgde op de verkiezingen van tevoren gepland was en dat het allemaal deel uitmaakte van een complot om uiteindelijk een ‘fluwelen revolutie’‚ te beginnen. “Ondanks waarschuwingen van de Opperste Leider”, aldus de akte, waar delen uit werden gepubliceerd door het semi-offiële persagentschap Fars, “propageerden zekere groepen de idee van de mogelijkheid van fraude in de verkiezing zonder enig bewijs voor te leggen.”Het was een imposante groep hervormingsgezinden die precies een week geleden op de eerste procesdag van de gevangenis naar de rechtszaal werd gevoerd. Het grootste deel waren gewone manifestanten, maar er was ook een groep met bekende en invloedrijke hervormingsgezinde politici, journalisten en advocaten. Mohammad Ali Abtahi bijvoorbeeld, die van 2001 tot 2004 vicepresident was toen Mohammad Khatami president was. Of Maziar Bahari, een correspondent van het tijdschrift Newsweek en iemand wiens documentaires de maatschappelijke problemen in Iran blootlegden. Er was Abdullah Ramazanzadeh, een voormalige regeringswoordvoerder, Behzad Nabavi, ooit ondervoorzitter van het Iraanse parlement, of nog, Mohsen Farahani, een bekend hervormingsgezind parlementslid.Familie en vrienden, die niet op de hoogte waren dat de eerste procesdag op 1 augustus zou plaatsvinden, waren stomverbaasd toen ze die avond de tv aanzetten en de mannen een na een zagen bekennen. Mostafa Tajzadeh, een voormalige viceminister van Binnenlandse Zaken onder Khatami, zei dat hij overtuigd was dat Mir Hossein Mousavi, een hervormingsgezinde presidentskandidaat, de verkiezingen had verloren in de provincies. “Nadat de resultaten werden bekend gemaakt, hoorde niemand mij zeggen dat er fraude was gepleegd”, aldus de man. Abdullah Ramazanzadeh, die ook een hoge functie heeft bij de IIPP zei dat verkiezingsfraude “gewoon onmogelijk” was in Iran.De volgende dag besteedde een nieuwsprogramma op de staatstelevisie, die als enige zender mocht filmen in de rechtszaal, ruime aandacht aan die bekentenissen. Een journalist vroeg aan journalist Mohammad Atrianfar waarom hij zo radicaal zijn standpunt over de verkiezing had veranderd en nu zei dat er volgens hem geen sprake kon geweest zijn van fraude. “Enkel God kan iemands hart veranderen”, antwoordde Atrianfar mysterieus. “Als iemand in een situatie zit dat hij de volgende dag misschien niet meer levend zal zijn, dan kan er wel een evolutie plaatsgrijpen.”Hadden deze mannen in enkele weken tijd hun standpunten en ideeën verraden of werden ze gedwongen? Feit is dat er van verschillende kanten kritiek kwam op het proces. “Een showproces en bekentenissen op tv maken pas echt duidelijk hoe autoritair het regime is”, schreef de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch afgelopen week.

Hoogverraad

En ook in Iran zelf was het ongeloof groot. “Deze zogenaamde bekentenissen kunnen teruggebracht worden tot middeleeuwse folterpraktijken”, zei Mir Hossein Mousavi, die zich na de verkiezingen ontpopte tot een leider van de protesten. “Deze mannen waren gebroken en zouden alles bekend hebben wat hen gevraagd werd.” Ook ex-president Khatami sprak over een showproces dat “het systeem rechtstreeks zou schade toebrengen en het publieke wantrouwen vergroten”.Mousavi, Khatami en Ali Akbar Hashemi Rafsanjani, eveneens een ex-president, bleven tot nu toe buiten spel. Voorlopig toch, en dat heeft alles met hun verleden te maken. Ze zijn dan wel hervormingsgezind, maar hebben een reputatie die teruggaat tot het begin van de Islamitische Revolutie en een carrière waarin ze rechtstreeks dienden onder ayatollah Ruhollah Khomeini. Zij kunnen niet zomaar gearresteerd worden; dan zou het protest helemaal niet meer te overzien zijn. Vandaar dat eerst de ‘mindere goden’ worden aangepakt. Maar ook Mousavi, Khatami en Rafsanjani zijn niet helemaal veilig. Conservatieve media als de krant Kayhan beschuldigen het drietal van hoogverraad en roepen op tot hun arrestatie.

Verdeeldheid

De snelheid waarmee Iran de processen organiseerde, had duidelijk tot doel de oppositie haastig het zwijgen op te leggen. Zelfs protest tegen de processen zal niet worden geduld, waarschuwde de procureur. Maar dat belette afgelopen week niet dat honderden betogers opnieuw de straten van Teheran op trokken in manifestaties die snel door veiligheidstroepen werden uit elkaar geslagen. Ook gisteren zakten honderden af naar Vanakplein waar ze ‘Dood aan de dictator’ riepen.De processen zijn eveneens bedoeld om de conservatieven van de harde lijn een hart onder de riem te steken. Want het conservatieve kamp is verdeeld en volgens waarnemers wankelt de autoriteit van het regime. De reactie van Mohsen Rezaei afgelopen week illustreerde de moeilijkheden maar al te goed. De man, die ooit commandant was van de Revolutionaire Wachten en de enige conservatieve presidentskandidaat die het opnam tegen Mahmoud Ahmedinejad, riep op tot een proces tegen de veiligheidstroepen die de wet overtraden in hun brutale aanpak van de betogingen. “De recente schade die toegebracht werd aan de Islamitische Republiek werd veroorzaakt door twee groepen”, zei Rezaei in een open brief aan ayatollah Seyyed Mahmoud Hashemi-Shahroudi, het hoofd van het Iraanse Gerecht. “De ene groep bestond uit betogers en de andere uit veiligheidstroepen en individuen die de wet overtraden.” Als er geen twee gelijktijdige processen komen, is dat rechtvaardig noch eerlijk en is het zelfs mogelijk dat er geen einde komt aan de chaos, aldus Rezaei.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234