Vrijdag 18/10/2019

Weinstein

De opkomst en ondergang van 'Dirty Harvey'

Harvey Weinstein en enkele vrouwelijke genodigden op een afterparty van de Golden Globes in 2014. Beeld Getty

Progressief en ruimdenkend. Machtsgeil en een machozwijn. Harvey Weinstein, de filmmogol die ervan beschuldigd wordt meer dan twintig jaar lang vrouwen te hebben misbruikt, is de ultieme belichaming van de paradox waarmee Hollywood al decennialang worstelt.

“Ik zou graag Harvey Weinstein bedanken, en iedereen bij Miramax Films, voor hun niet aflatende steun.”

Het is 21 maart 1998. In het Dorothy Chandler Pavilion in Los Angeles staat een zenuwachtige vrouw voor de microfoon, met een glimmend Oscarbeeldje in de hand.

De actrice is Gwyneth Paltrow, het beeldje is de Academy Award voor Beste Actrice. Paltrow wint voor Shakespeare in Love. Ze stort bijna in op het podium, snikt zich een weg door haar dankwoord. Een kleine twintig jaar later spreekt ze, ditmaal in The New York Times, opnieuw over Harvey Weinstein. Ze beschrijft hoe hij haar halverwege de jaren 90, in een hotel in Los Angeles, probeert te masseren en te overhalen om met hem naar zijn slaapkamer te gaan. Een verbijsterde Paltrow weigert en weet zich tijdig uit de voeten te maken.

De actrice uit Se7en en Iron Man is een van de dertig vrouwen die de afgelopen weken naar buiten kwamen met een getuigenis over Weinsteins seksueel misbruik. Deze week nog publiceerde The New Yorker een audio-opname uit 2015, die werd opgenomen door het Filipijns-Italiaanse model Ambra Battilana Gutierrez, in Weinsteins hotelkamer. De Hollywood-mogol, voormalig eigenaar van productiebedrijf Miramax en nu The Weinstein Company, klinkt niet alleen opdringerig, maar stuurt ook aan op zijn vermogen om carrières te maken en, vooral, te kraken. “Vijf minuutjes. Verbrod je vriendschap met mij niet voor vijf minuutjes”, zegt hij dreigend. Langs zijn neus weg geeft Weinstein ook toe dat hij het 'gewend' is om de borsten van jonge vrouwen te grijpen.

Een claim die de laatste weken door verschillende bronnen is bevestigd, en meteen leidde tot Weinsteins ontslag als CEO van The Weinstein Company. Het steeds grotere aantal aanklachten van seksueel misbruik, de steeds meer ongeloofwaardige bochten waarin Weinstein zich in zijn verweer wringt, en nu het bezwarende geluidsbandje waarmee de filmbaas in wel heel nauwe schoentjes komt te zitten: het is bijna ironisch dat die drievuldigheid vandaag een einde maakt aan een van de meest succesvolle carrières die Hollywood ooit heeft gezien.

Een carrière die in een stroomversnelling kwam dankzij een film met een titel die nu profetisch klinkt. Sex, Lies and Videotape.

De Miramax-stempel

De debuutfilm van Ocean’s Eleven-regisseur Steven Soderbergh won in 1989 de Gouden Palm in Cannes en zette Miramax op de kaart als de grootste en meest succesvolle independent studio in de Verenigde Staten. De naam Miramax staat voor Miriam en Max: de ouders van Harvey en Robert ‘Bob’ Weinstein, twee joodse broers uit Queens, New York, met een voorliefde voor muziek en film. Ze organiseren concerten in New York, en met de opbrengst richten ze in 1979 – Harvey is dan 27, Bob 23 – hun eigen filmbedrijfje op. Miramax dus.

Aanvankelijk houden de Weinstein-broers zich bezig met het verdelen van auteursfilms die door de grote studio’s te riskant worden bevonden. De meest illustere voorbeelden zijn Sex, Lies and Videotape, Peter Greenaways The Cook, The Thief, His Wife and Her Lover (1989) en Pedro Almodóvars ¡Átame! (1989).

Het markeert het begin van een reeks succesfilms die door Miramax worden uitgebracht. Quentin Tarantino’s Pulp Fiction (1994), goed voor een nieuwe Gouden Palm en zeven Oscarnominaties (waarvan er een wordt verzilverd), is de uitschieter, en exemplarisch voor de Miramax-stempel: eigenzinnig, gedurfd en geliefd door critici, maar bovenal ook commercieel succesvol. Iedereen die in de jaren 90 opgroeide en geïnteresseerd was in meer dan platte blockbusters, is grootgebracht met de output van de Weinsteins. Opvallende successen als The Piano (1993) en Mighty Aphrodite (1995) droegen de Miramax-stempel, en ondertussen wist het bedrijf ook tot de verbeelding sprekende internationale films op de Amerikaanse markt te brengen, zoals Delicatessen (1992), Chungking Express (1994) en Trainspotting (1996).

Democraat

Als er één adjectief is dat al die films verbindt, is het ‘vooruitstrevend’. Dat is hoe Weinstein zijn films in de markt zet, en vooral hoe hij zichzelf in de markt zet. Hij heeft grote sommen geld gedoneerd aan organisaties die aids, MS en armoede bestrijden. Hij is een voorstander van universal health care en is een van de grootste en meest uitgesproken tegenstanders van de National Rifle Association (NRA), de conservatieve wapenlobby die al decennialang een strengere regulering van wapenbezit weet tegen te houden. Na de eerste aantijgingen tegen Weinstein, kondigde hij niet alleen aan dat hij zich ging laten opnemen om zijn seksverslaving te laten behandelen, maar ook dat hij zijn 'woede' ging "kanaliseren in de strijd tegen de NRA".

Maar Weinsteins progressieve imago vertaalt zich ook in harde dollars. Hollywood staat bekend als een links bastion, en Democratische presidentskandidaten komen in Tinseltown maar wat graag hun hand ophouden bij sterren als Leonardo DiCaprio en George Clooney, die in hun villa’s fundraisers organiseren voor bedragen die vaak in de miljoenen lopen. Hillary Clinton haalde er bij de meest recente verkiezingen meer dan 26 miljoen dollar (zo'n 22 miljoen euro) op.

Weinstein is een van de meest vooraanstaande donoren. Zijn persoonlijke bijdragen aan het Democratisch National Comité lopen tot over de 250.000 dollar (211.000 euro), zo blijkt uit cijfers die CNN deze week openbaar maakte. Hij gaf ook zo’n 5.000 dollar (4.225 euro) voor de herverkiezing van Barack Obama in 2012 en meer dan 15.000 dollar (12.675 euro) aan de presidentiële verkiezingscampagnes van Hillary Clinton in 2008 en 2016 – Weinstein en de Clintons zouden zelfs goede vrienden zijn, weet CNN. Wie daar het geld bijtelt dat Weinstein ophaalde in de fundraisers die hij organiseerde, komt aan miljoenenbedragen.

Dat net iemand met zo veel invloed in progressief denkend Amerika van zijn voetstuk valt na aantijgingen van decennialang machtsmisbruik om zijn seksuele verlangens te botvieren, leidt tot pijnlijk gezichtsverlies. Weinsteins belofte om 5 miljoen dollar (ruim 4,2 miljoen euro) te doneren aan een filmschool voor vrouwelijke regisseurs, vernoemd naar zijn moeder, voelt plots wrang aan – zo wrang dat de University of Southern California de donatie zal terugstorten.

Het rakelt een oud zeer op: onder het laagje van linksdenkend vernis worstelt Hollywood nog steeds met problemen van machismo en machtsgeilheid, waarbij (jonge) actrices worden beschouwd als een product. Nog erger: die problemen vinden kennelijk plaats op grote schaal. En iedereen weet ervan.

Honingpot

Dat blijkt uit het gros van de getuigenissen tegen Weinstein die The New Yorker publiceerde. Geruchten over Weinsteins seksueel misbruik doen al jaren de ronde, en werden beschouwd als 'een publiek geheim'. Uit het artikel in The New Yorker: “Zestien vroegere en huidige werknemers en assistenten uit Weinsteins bedrijven vertelden dat ze wisten van ongewenste seksuele avances en intimiteiten, op evenementen die geassocieerd zijn met Weinsteins films, of op de werkvloer.” En: “Alle zestien zeiden dat dat gedrag op wijde schaal bekend was bij zowel Miramax als The Weinstein Company.”

Wat er gebeurde, is vaak weerzinwekkend. Actrice Asia Argento beschrijft hoe Weinstein zich bij haar opdrong en haar oraal aanrandde. Bij Lucia Evans was het omgekeerd: Weinstein duwde haar hoofd naar zijn penis en dwong haar hem oraal te bevredigen. Andere getuigen werden vaginaal verkracht, of werden gedwongen te kijken terwijl hij masturbeerde. De meeste aanrandingen beginnen met Weinstein die, gehuld in enkel een kamerjas, om een massage vraagt.

Om de slachtoffers op hun gemak te stellen, zorgde de Hollywoodbaas ervoor dat er aanvankelijk altijd een assistente van hem bij was, zo blijkt uit het stuk in The New Yorker. “Het voelde aan alsof die assistente diende als een honingpot, om die vrouwen binnen te lokken, om hem veilig te doen aanvoelen”, vertelde een anonieme getuige. “Dan stuurde hij de assistente weg, en bleven die vrouwen alleen met hem achter. En dat voelde niet aan als gepast of veilig gedrag.”

Dat er nooit iemand met het verhaal naar buiten kwam, valt te verklaren aan de hand van twee van Weinsteins beroemdste eigenschappen: macht en geld. Ambra Gutierrez, het model dat Weinstein op tape vastlegde, tekende een geheimhoudingsverklaring in ruil voor een geldsom. Zo’n overeenkomst werd ook bijgevoegd bij de contracten die werknemers en assistenten van The Weinstein Company tekenden. En Asia Argento vreesde dat Weinstein haar zou 'kraken', klinkt het in The New Yorker. “Ik weet dat hij al heel wat mensen heeft gekraakt. Dat is waarom dit verhaal – in mijn geval is het al twintig jaar oud, en sommige zijn nog ouder – nog nooit naar buiten is gekomen.”

Machtiger dan God

Ook heel wat high profile-acteurs moeten op de hoogte zijn geweest. Brad Pitt, die een tijd lang samen was met Gwyneth Paltrow en later met Angelina Jolie (die ook aangaf dat Weinstein ongepaste avances had gemaakt), zou bij een première op de Miramax-baas zijn afgestapt om het 'onder mannen' te regelen. Actrice Rose McGowan, een van de eersten die de kat de bel aanbond, verwijt een resem filmsterren die nu stellen geschokt te zijn, maar volgens de actrice wel wisten van het misbruik. Ze haalde uit naar Kate Winslet, maar bovenal naar Matt Damon en Ben Affleck. In het geval van die laatste duiken er nu overigens ook oude verhalen over ongewenste intimiteiten op.

Dat McGowan op die twee mikt, is niet toevallig. Ze kenden Weinstein goed, en zijn het beste voorbeeld van hoe 'Mighty Harvey' een succesvolle carrière kon lanceren. Miramax bracht immers Good Will Hunting (1997) in de zalen, waarvoor Affleck en Damon het scenario schreven én waarin ze de hoofdrollen vertolkten. De film won twee Oscars, waaronder een scenarioprijs voor Affleck en Damon, en werd genomineerd voor zeven andere Academy Awards.

Het is niet de enige Weinstein-titel die de prijzen binnenreef. In totaal kregen zijn films meer dan driehonderd Oscarnominaties. Weinsteins lobbywerk in het awardseizoen werd vaak omschreven als 'agressief'. Hij maakte andere kandidaten zwart, terwijl hij voor zijn eigen films uitbundige promofeestjes organiseerde. In Hollywood was Weinstein machtiger dan God: hij werd immers vaker bedankt door een Oscarwinnaaar. Enkel Steven Spielberg is nóg populairder.

Het bekendste voorbeeld van Weinsteins agressieve lobbywerk is, jawel, Shakespeare in Love. Hij spendeerde meer dan 15 miljoen dollar (12,6 miljoen euro) aan Oscarpromoties, en de film haalde het van Saving Private Ryan – een film van niemand minder dan Steven Spielberg. Het markeert het enige moment dat Weinstein, als directe producent van de film, zelf een beeldje in ontvangst mocht nemen.

Hij bedankte toen zijn broer, zijn eerste vrouw, zijn kinderen. En zijn moeder, Miriam. “De Miriam van Miramax.”

Miriam Weinstein stierf in 2016. En met haar zowat de enige vrouw voor wie haar zoon Harvey, tot voor kort de machtigste man van Hollywood, ooit respect lijkt te hebben gehad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234