Woensdag 19/01/2022

De Oosterweelverbinding: de rekening groeit als Lange Wapper

Over twee weken presenteert de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM) een nieuw voortgangsrapport over de grote infrastructuurwerken in en rond de Scheldestad. De leden van de commissie Openbare Werken weten waar ze zich aan kunnen verwachten. De vorige rapporten hadden één constante: de prijs voor het Masterplan Antwerpen, met de Oosterweelverbinding op kop, ging steevast met een paar honderd miljoen euro de hoogte in. Een beetje als folklorefiguur Lange Wapper, die zichzelf zo groot kon maken als hij wilde.

door jeroen verelst

De Deense professor Bent Flyvbjerg van de universiteit van Aalborg onderzocht een paar jaar geleden 258 grote infrastructuurprojecten in heel Europa en Noord-Amerika. Bij wegenwerken bleek de geraamde kostprijs uiteindelijk gemiddeld 20 procent hoger uit te vallen, bruggen en tunnels vielen 34 procent duurder uit dan oorspronkelijk geschat.

De Oosterweelverbinding - een combinatie van weg, tunnel en brug - doet beter. Veel beter. in 2001 waren de belangrijkste politieke en economische actoren het erover eens dat Antwerpen nood had aan een ambitieus Masterplan om een dreigend verkeersinfarct te vermijden en de metropool bereikbaar te houden. Pronkstuk van dat Masterplan moest de Oosterweelverbinding worden, die de Antwerpse ring eindelijk helemaal rond zou maken. Aan de Oosterweelverbinding hing een stevig prijskaartje: ruim 500 miljoen euro. Maar dat woog niet op tegen de noodzaak van de investering.

Een dikke vijf jaar later valt de Oosterweelverbinding bijna vier keer duurder uit dan in 2001 werd voorspeld. De investering wordt nu op 1,85 miljard euro geraamd. Het hele Masterplan (met naast de Oosterweelverbinding onder andere ook een reeks tramverlengingen, de heraanleg van de leien en de singel, de renovatie van een aantal sluizen) is bijna drie keer zo duur als de kostprijs die er vijf jaar geleden werd opgekleefd: van 1,4 miljard euro naar 3,8 miljard euro.

Vlaams Parlementslid Jan Peumans (N-VA) volgt het hele Masterplan op de voet en luidde al verschillende keren de alarmbel. Dat het prijskaartje voor het Masterplan en vooral voor de Oosterweelverbinding zo ontspoorde, is volgens Peumans om te beginnen al te wijten aan de onzorgvuldige eerste schatting van de investeringskosten. "Dat was puur nattevingerwerk, zoals later pijnlijk is gebleken. De oorspronkelijke raming was totaal onrealistisch."

Midden 2005 had de Oosterweelverbinding vorm gekregen. Het verkeer gaat onder de Schelde en wordt daarna via een viaduct, de veelbesproken Lange Wapperbrug, over het Eilandje naar de aansluiting met de Antwerpse ring gestuurd. Het prijskaartje werd aangepast, de Oosterweelverbinding zou zo'n 1,3 miljard euro kosten.

Dat de investering nog eens anderhalf jaar later vermoedelijk 1,85 miljard euro zal bedragen, is volgens woordvoerder Nick Orbaen van de BAM perfect te verklaren. "Kijk, om te beginnen hebben we een veiligheidsmarge van 10 procent ingebouwd. Die 1,85 miljard is dus de voorzichtigste raming, de kostprijs kan evengoed nog wat lager uitvallen. De investering valt ook duurder uit omdat een nieuw deel ringweg mee in de Oosterweelverbinding opgenomen is, dat was bij de vorige raming nog niet het geval. Bovendien is de prijs van een aantal grondstoffen, voornamelijk het staal, spectaculair gestegen."

Peumans wuift de verdediging van de BAM weg, en uit in een adem felle kritiek op de Studiegroep Antwerpen Mobiel (SAM), een tijdelijk consortium van de studiebureaus Technum, Belgroma en Gedas. "Die bureaus hebben de afgelopen jaren 60 miljoen euro ontvangen om studies uit te voeren. Je mag je toch stilaan beginnen af te vragen of ze hun geld waard zijn. Elke keer opnieuw zitten hun ramingen er flagrant naast. Toegegeven, het staal kost inderdaad een pak meer, en er is inderdaad een veiligheidsmarge van 10 procent ingebouwd. Maar dan kom je nog niet aan een stijging van 600 miljoen euro."

De Vlaamse regering heeft ondertussen zelf aan de noodrem getrokken. De recentste stijging van het prijskaartje is meteen de laatste, volgende week beslist de Vlaamse regering hoogstwaarschijnlijk om de investering voor de Oosterweelverbinding te plafonneren op 1,85 miljard euro. Met dat maximumbedrag in het achterhoofd worden de onderhandelingen gestart met THV Noriant, de groep die het winnende ontwerp voor de Oosterweelverbinding tekende en het prestigieuze project mag bouwen. Experts verwachten bikkelharde onderhandelingen en vrezen dat het plafond nog zwaar onder vuur zal komen te liggen.

Vorige week nam de Vlaamse regering al een andere maatregel. Een aantal openbare vervoersprojecten werd losgekoppeld van de financiële constructie voor de Oosterweelverbinding. Niet de BAM, maar de gloednieuwe De Lijndochter Lijn Invest neemt de financiering van de tramverlengingen naar Boechout, Wijnegem en Ekeren en de tweede fase van de heraanleg van de leien voor haar rekening. Die projecten kosten samen 301 miljoen euro.

Op het eerste gezicht is iedereen tevreden met de nieuwe constructie met Lijn Invest. Mobiliteitsminister Kathleen Van Brempt (sp.a) en De Lijn zijn er nu zeker van dat de openbare-vervoersprojecten snel worden uitgevoerd. Bij de BAM kwamen ze steeds meer in de schaduw van de Oosterweelverbinding te staan. Doordat die alle geld opslokte, dreigden de tramverlengingen op de lange baan geschoven te worden. Peumans ziet nog een tweede reden voor de oprichting van Lijn Invest. "Europa heeft Vlaanderen laten verstaan dat de tolopbrengsten van de Oosterweelverbinding enkel en alleen mogen dienen om de Oosterweelverbinding te betalen, niet als melkkoe voor andere projecten uit het Masterplan. Nu die in een eerste fase losgekoppeld zijn uit de BAM-constructie is dat probleem even van de baan."

Groen!-parlementslid Rudi Daems ziet echter ook gevaren in de financiële constructie. "Nu moet De Lijn op zoek naar privépartners die mee willen investeren in een pps-constructie. Dat is nooit zonder risico's. Bovendien ontbreekt elke garantie dat de resterende projecten ook daadwerkelijk worden uitgevoerd. Geen enkel project uit het Masterplan zit nog op schema. De eerste fase lijkt nu verzekerd, maar de tweede fase van de openbare-vervoersingrepen dreigt weer maar eens uitgesteld te worden."

Deze week raakte ook bekend dat de bouw van de Oosterweelverbinding waarschijnlijk in twee fasen zal gebeuren. De klus is te omvangrijk om in vier jaar tijd te klaren. De toltunnel staat wel vooraan op de bouwagenda, de BAM heeft de tolgelden zo snel mogelijk nodig. Maar ook daar kan ze zich wel eens stevig in misrekenen. Dezelfde professor Flyvbjerg die uitdokterde dat de kostprijs bij grote infrastructuurwerken bijzonder vaak schromelijk onderschat wordt, onderzocht ook de verkeersstromen bij 183 autowegprojecten in Europa en Noord-Amerika. Blijkt dat het aantal gebruikers van die autowegen nogal vaak schromelijk overschat worden.

Drie bureaus hebben de afgelopen jaren 60 miljoen euro ontvangen om studies uit te voeren. Je mag je toch stilaan beginnen af te vragen of ze hun geld waard zijn

n Maquette van de Lange Wapperbrug, deel van de Oosterweelverbinding.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234