Maandag 25/01/2021

De onuitgevoerde werken vanLeterme II

Als koning Albert volgende week noodgedwongen het ontslag van de regering-Leterme bekrachtigt, dan zal het kabinet alles samen vier maanden in het zadel gezeten hebben. Het ontslag brengt een hele resem geplande hervormingen in het gedrang. Leterme II was dan ook een regering die de werven van haar voorgangers, Van Rompuy I en Leterme I, meer beheerde dan bestierde. Een blik op de achtergelaten bouwputten.Door Tine Peeters, Thomas Mels en Marjan Justaert

Op 25 november 2009 was de taakverdeling duidelijk. Als regeringsleider mocht Leterme doen wat hij wou, maar van de staatshervorming moest hij afblijven. Die was voor ‘koninklijk opdrachthouder’ Jean-Luc Dehaene, die in de luwte die klus wel zou klaren.

Vier maanden later blijkt dat zelfs Dehaene, absolute ervaringsdeskundige in communautaire compromissen, Franstaligen en Vlamingen niet kon verzoenen. Hij kreeg hen niet eens gevat in eenzelfde onderhandelingskader, laat staan dat de splitsing van het kiesarrondissement erdoor geraakte, de ministaatshervorming uit 2008 de goedkeuring kreeg van het parlement of dat er een aanloop werd genomen naar een echte hervorming van het Belgisch staatsbestel.

Het was de ultieme doelstelling van Defensieminister Pieter De Crem om zijn politieke erfgenamen niet op te zadelen met halve hervormingen. De Crem gruwelt van het gebrek aan lef van zijn voorgangers, om André Flahaut (PS) niet te noemen, die het leger nooit radicaal op dieet zetten. Desondanks zal hij - volledig buiten zijn wil om - de voltooiing van zijn eigenste Globaal Infrastructuurplan (dat de demissionaire minister liever het plan-De Crem noemt) waarschijnlijk niet mogen meemaken.

Op papier is zijn plan niet min: 23 van de 80 legerkazernes gaan de deuren dichtdoen, zevenduizend militairen moeten de verhuisdozen boven halen, en 22 miljoen euro moet al die veranderingen voor honkvaste militairen verteerbaar maken. Vraag is nu of zijn opvolger dit stringent plan onverkort zal uitvoeren. Vakbonden en (vooral) Franstalige meerderheidspartijen zouden er maar al te graag enkele pagina’s uitscheuren.

Een premier, twee vicepremiers en twee staatssecretarissen van CD&V, cdH en PS mochten waken over het asiel- en migratiebeleid. Die vijf regeringsleden konden echter niet verhinderen dat de opvangcrisis op geregelde tijdstippen ontplofte. De opstart van nieuwe centra vlot niet, twee directeurs van Fedasil namen uitgeblust ontslag en een staking van het personeel kon deze week ternauwernood worden afgewend. Aan het einde van dit jaar zouden er 2.000 opvangplaatsen moeten bijkomen, maar nu al wordt gevreesd dat die deadline krap zal worden.

In hetzelfde beleidsdomein wacht nog de afwikkeling van de collectieve regularisatie, die de regering tussen 15 september en 15 december organiseerde. Veel meer dan wat summier cijfermateriaal is daarover nog niet voorhanden. Bijna 19.000 dossiers belandden al bij de Dienst Vreemdelingenzaken, maar het is moeilijk in te schatten hoeveel mensen achter één dossier schuil gaan en hoeveel er een positieve beslissing zullen krijgen. Nog onduidelijker is welke impact die regularisatie uiteindelijk zal hebben op de (grote) steden.

Ontslagnemend minister van Binnenlandse Zaken Annemie Turtelboom (Open Vld) zei het gisteren zelf. “Het is jammer dat ik, net nu ik zoveel extra middelen heb kunnen vrijmaken, de hervorming van de brandweer niet kan afmaken.” Turtelboom wrikte bij de begrotingscontrole in maart 32 miljoen euro los voor de eerste fase van de brandweerhervorming. Bedoeling is de 254 brandweerkazernes te verdelen over 32 nog in te richten zones. Die schaalvergroting moest rond zijn tegen begin volgend jaar. Als de politieke impasse nog even voort duurt, zal dat alvast een pak vertraging oplopen.

Ook op de beloofde veiligheidsmaatregelen voor Brussel, die premier Leterme in februari aankondigde na een rondetafel over de veiligheid in de hoofdstad, zal het nog wat langer wachten worden.

Eind vorig jaar verlengde de regering-Leterme de anticrisismaatregelen, zoals de tijdelijke werkloosheid voor bedienden. Die maatregelen lopen echter af op 30 juni. Als de politieke crisis blijft aanslepen, lijkt het weinig waarschijnlijk dat een regering van lopende zaken een nieuwe verlenging goedkeurt. Gezien de budgettaire impact ervan valt een dergelijke beslissing niet onder de ‘voorzichtige en lopende zaken’.

De komende maanden moet met de sociale partners ook verder onderhandeld worden over een nieuwe Interprofessioneel Akkoord (IPA). De deadline daarvoor is wel pas eind dit jaar. De discussie over het eenheidsstatuut tussen arbeiders en bedienden evacueerde Leterme II eerder al naar het sociaal overleg. Een akkoord daarover wordt pas verwacht in de eerste helft van 2011.

De langverwachte hervorming van het gerechtelijke landschap is door Justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V) naar een hoger niveau gebracht. Na nota’s van alle actoren uit het justitiële veld, slaagde De Clerck er eind vorige maand in een eerste kaap te nemen: de top van de regering tekende een politiek akkoord over vier zaken, waaronder de vermindering van het aantal gerechtelijke arrondissementen (van 27 naar 16) en de vernieuwing van het tuchtrecht. De oorspronkelijke plannen zijn dus zwaar afgezwakt, De Clercks gedroomde eenheidsrechtbank komt er niet.

Zijn andere grote werf, het ‘Masterplan Gevangeniswezen’, staat een stapje verder maar dat is het dan ook. De deadline voor de bouw van De Clercks zeven nieuwe gevangenissen is verschoven van 2012 naar ten vroegste midden 2013, en nog lang niet alle terreinen zijn gekozen, opgeleverd, gesaneerd en/of onteigend. Daarnaast heeft de strenge winter de renovatieplannen in verschillende strafinrichtingen danig vertraagd en wordt het steeds duidelijker dat de bouwkosten oplopen.

Papy premier! Papy au seize! Donderdagmiddag zagen Franstalige journalisten olijkerd Michel Daerden al in de Wetstraat 16 als de opvolger van Yves Leterme, op dat moment onderweg naar het paleis. Echt menen deden de Franstalige collega’s het niet, want iedereen vraagt zich af wat Daerden eigenlijk gedaan heeft als bewaker van de pensioenen. Hij legde wel - na een hilarische passage in de Senaat - zijn ‘groenboek’ neer, dat de penibele toestand van onze pensioenen vaststelt, tientallen vragen verzamelt en enkele pistes aanreikt om de effecten van de vergrijzing op te vangen.

Het groenboek zou gevolgd moeten worden door een witboek deze zomer, na een heuse tournee door het land, waar Papa het volk zou toespreken. Daerden zei wel al laconiek dat alle pensioenen tot 2015 zeker kunnen worden betaald, en welke richting de veeleer bescheiden pensioenhervorming zou moeten inslaan.

Eind maart kondigde hij aan dat de federale regering mensen die langer werken wou belonen met een pensioenbonus en mensen die vroeger stoppen gaat bestraffen met een lager pensioen. De effectieve - niet de werkelijke pensioenleeftijd - wou hij optrekken tot 63. Ook voor een veralgemening van de tweede pensioenpijler toonde hij zich een voorstander, net als voor het wegwerken van de drempels voor werkende gepensioneerden.

De huidige regeringscrisis dwong minister van Buitenlandse Zaken Steven Vanackere ertoe zijn deelname aan de Navo-top in Talinn af te gelasten, de ministers Laruelle en Michel annuleerden hun rondreis door Afrika. De koning zal eind juni zijn reis naar Congo niet gauw afzeggen, maar een regering in lopende zaken (of een nieuwe, kersverse regering?) zal zijn taak daar niet vergemakkelijken. Er was al onenigheid over de boodschap die hij er moest uitdragen, met een wankele regering zal hij die nog omfloerster moeten brengen.

Voor de gevolgen van een regeringscrisis op het Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie, dat op 1 juli van start gaat, kan de regering te rade gaan bij de Denen, Italianen en Tsjechen, die net voor of tijdens het voorzitterschap hun regering uiteen zagen vallen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234