Maandag 21/09/2020

De onstuitbare stormloop op de ‘muur van de schande’

Van de zomer van 1961 tot de herfst van 1989 heeft de muur West- van Oost-Berlijn gescheiden. Totdat een lapsus van de woordvoerder van het Politbureau een ongeziene stormloop ontketende en de muur finaal deed kraken.

Kort voordat de Berlijnse Muur werkelijkheid werd, gonsde het in de stad van geruchten dat het DDR-regime ‘iets’ ging doen om West-Berlijn onbereikbaar te maken voor de steeds aangroeiende vluchtelingenstroom uit het oosten. Niemand minder dan partijleider Walter Ulbricht voelde zich geroepen om tegen de geruchten in te gaan. Op 15 juni 1961 zei hij in een toespraak dat niemand van plan is om een muur te bouwen en nog geen twee maanden later liet hij het betonnen project ten uitvoer brengen onder de ongelovige blikken van de West-Berlijners.De leiding van de opdracht vertrouwde hij toe aan de jonge veelbelovende partijman Erich Honecker, niet vermoedend dat die hem later zou liquideren om zelf de leiding van partij en staat over te nemen. Honecker kweet zich degelijk van zijn taak om Berlijn met ‘de muur van de schande’ in twee delen te splitsen. Op 13 augustus 1961 begonnen bouwvakkers met gewapende soldaten in hun rug met de bouw van de eerste muur.West-Berlijners stonden er op geen 10 meter vandaan naar te kijken, maar konden niets doen. De West-Berlijnse burgemeester van dat moment, de latere bondskanselier Willy Brandt, drong bij de westerse geallieerden aan om dat toch niet zo maar te laten gebeuren, maar Amerikanen, Britten en Fransen deden niets, behalve wat verbaal protesteren. West-Berlijn was hen duidelijk geen confrontatie met de Sovjet-Unie waard. Pas twee jaar nadien, toen al doden aan de muur waren gevallen, heeft een VS-president in West-Berlijn zelf vernietigend uitgehaald naar het DDR-bouwwerk. Voor honderdduizenden West-Berlijners zei John F. Kennedy toen: “All free men, where ever they may live, are citizens of Berlin. And therefore, as a free man, I take pride in the words: Ich bin ein Berliner.”Op 12 juni 1987 heeft Ronald Reagan dat nog eens dunnetjes overgedaan door vlak voor de Brandenburgse Poort te roepen: “Mister Gorbachev, tear down this wall.” Het was niet meer origineel, maar Reagan had er wel meer succes mee. Twee jaar nadien ging de muur open omdat de DDR-burgers hun politieke kaste ertoe dwongen en omdat Michail Gorbatsjov, sinds twee jaar de sterke man in de Sovjet-Unie, verzekerde zich niet te zullen bemoeien met deze ‘interne Duitse aangelegenheid’. Van 13 augustus 1961 tot 9 november 1989 heeft de muur West- van Oost-Berlijn gescheiden, omdat het volk van de DDR plots door een onvoorstelbare dosis moed werd overvallen.Maar eigenlijk is de Berlijnse Muur opengegaan door een enorme stommiteit van de woordvoerder van het Politbureau, Günter Schabowski. Op 9 november 1989 om 18.50 uur hoorde ik hem in het Internationales Pressezentrum in de Mohrenstrasse zeggen dat er een nieuwe reiswetgeving komt en de DDR-burgers vrij zullen zijn naar het Westen te reizen. Op vraag van journalisten wanneer dat dan wel in voege zou gaan, zei Schabowski per vergissing: “Bij mijn weten vanaf nu.” Hij had moeten zeggen “vanaf het moment dat de wet rechtskracht heeft”, of iets in die aard, daarmee in het midden latend of het nog weken en zelfs maanden kon duren. Maar de lapsus van Schabowski heeft minuten later een stormloop op de muur veroorzaakt, die niet meer tegen te houden was. De rest is bekende geschiedenis. Maandag is de grote herdenkingsdag en het grote woord zal worden gevoerd door Angela Merkel, nu bondskanselier, toen een nobele onbekende domineesdochter uit de DDR. Ooit heeft ze op de vraag ‘Waar was u die historische avond van 9 november?’ geantwoord: “In de sauna, zoals elke donderdagavond.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234