Donderdag 08/12/2022

De ongekroonde koning van het cursiefje

Is er een revival op til van het werk van Simon Carmiggelt? Twee publicaties ter gelegenheid van zijn honderdste geboortedag geven daar alle aanleiding toe.

Ik kan alleen maar met die hele gewone mensjes meetrillen", zo liet Simon Carmiggelt zich ooit ontvallen tegenover meester-interviewer Ischa Meijer. "Eerst ben je zo'n vrolijke boy die de cafés binnenstapt en die malle kereltjes es gaat bekijken. Maar dan word je ouder en je sleept in feite dezelfde problematiek, die je als je jong bent verbergt achter zorgeloosheid, met je mee. Nu kom ik de kroeg binnen, kijk naar die gebarsten mannetjes. Dan zie ik mezelf in de spiegel. Een man met een rafelig jasje aan."

Zelfkennis was Simon Carmiggelt (1913-1987) niet vreemd. De ongekroonde koning van het cursiefje, die niets liever deed dan door Amsterdam sjokken, mocht graag koketteren met het masker van de bescheidenheid. Hij was bij voorkeur de man in de schaduw, die niettemin alles had opgemerkt. Of zoals zijn biograaf Henk van Gelder het noteerde: "Je hoefde alleen maar de straat op te gaan met je schepnetje, en dan was het nog slechts een kwestie van 'schiften en selecteren' uit het overvloedige materiaal dat je kwam aanwaaien." Was het zo eenvoudig? Nee, natuurlijk niet. Carmiggelt had wel degelijk een batterij literaire kunstgrepen ter beschikking en schoof behendig met gebeurtenissen en anekdotes, om te komen tot die karakteristieke lichtkomische 'stukkies' "met die onderstroom van zwaarmoedigheid" waar hij zo bedreven in was. Maar een schrijver? Ach, liever noemde Carmiggelt zichzelf journalist. Tenslotte pende hij vanaf 1948 tot zijn dood in 1987 bijna 10.000Kronkelsvoor het Amsterdamse dagbladHet Parool, waar hij een tijdlang ook kunstredacteur was. En toen hij literaire onderscheidingen begon te verzamelen, waaronder de prestigieuze Constantijn Huygensprijs en de PC Hooftprijs, wuifde hij die lauwerkransen weg. "Een vervloeking was 't. Ik had het gevoel dat het hele Nederlandse volk over m'n schouder mee stond te lezen."

Wegbereider

Zijn hele leven is de tengere Carmiggelt - met zijn wat mistroostige blik en verfomfaaide burgermannetjesuitstraling - overvleugeld door zijn vakbroeders die romans schreven. En zelf had hij het zwaar om onder de invloed van zijn held Willem Elsschot uit te raken. Toch is Carmiggelt als wegbereider van de moderne Nederlandse column een volstrekt unicum, ook al door zijn fabelachtige productie, soms 200 stuks per jaar. Zo velen toonden zich schatplichtig aan Carmiggelt, van Godfried Bomans tot Ronald Giphart, Frits Abrahams en Martin Bril.

Dat na zijn dood aan het licht kwam dat 'Nederlands meest getrouwde man' een geheime, buitenechtelijke relatie had met Renate Rubinstein - Carmiggelt, de doodbrave familieopa, zijn hele leven gehuwd met Tiny - betekende voor veel fans een ferme schok. Hij bleek een man vol "twijfels, obsessies, passies en zwakheden", pessimistisch en cynisch, ook als de façade viel, zoals Sylvia Witteman en Thomas van den Bergh het in hun beknopte levensverhaal uit 1998 schreven. Toch blijft hij overeind als 'een groot auteur van kleine verhalen'.

Om Carmiggelts honderdste verjaardag kracht bij te zetten, wordt een en ander in stelling gebracht. Voor De Arbeiderspers, zijn vaste uitgever, stelde Henk van GelderDwalen door Amsterdam met S. Carmiggeltsamen, een boek waarin een topografische selectie uit zijn AmsterdamseKronkelsis gemaakt en waarmee je zelfs de binnenstad aan de hand van Carmiggelt kunt verkennen. Bij uitgeverij Van Oorschot verschijntGedundrukt, een eerbetoon in honderd columns op chic dun papier en in klassieke belettering, zodat hij beschikbaar is voor de komende generaties. "Niet voor niets wordt hij de Nederlandse Tsjechov genoemd", zo roemt Wouter van Oorschot hem.

Henk van Gelder, Dwalen door Amsterdam met S. Carmiggelt, De Arbeiderspers, 256 p., 15 euro.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234