Dinsdag 11/05/2021

De oliefabriek IS

Volgens de Russen is de familie van de Turkse president Erdogan een van de afnemers van olie uit het kalifaat. Een Saudische krant claimt dan weer dat de brandstof in Israël terechtkomt. Hoe ziet de klantenkring van IS eruit?

IS heeft iets weg van een boosaardig, onverzettelijk oliestaatje. Het terreurleger heeft 80 procent van de oliereserves in Syrië in handen, en enkele grote velden nabij Mosul in Irak. Tussen de 34.000 en 45.000 vaten vinden per dag vanuit die velden hun weg naar buiten, zo schatten lokale handelaren en terrorisme-experts.

Coalitievliegtuigen hebben de afgelopen weken honderden tankwagens in het gebied van de groep gebombardeerd. Toch blijven vaten met IS-olie als mieren door het Iraakse en Syrische landschap krioelen. Want de levensader van IS vertakt zich in haarvaten die leiden naar onwaarschijnlijke plaatsen.

De terreurgroep verdient haar geld aan de bron; bij de velden staan lokale Syriërs en Irakezen in lange rijen te wachten om de ruwe olie naar de volgende schakel in de keten van IS tot consument te brengen. Wanneer de tankwagens eenmaal vertrokken zijn, heeft IS er weinig meer mee te maken.

Sjacheraars

De vervoerders werken vaak voor lokale raffinaderijen, die de olie verwerken tot een provisorische brandstof. Die gaat naar markten in Mosul, Raqqa of andere plaatsen onder IS-gezag. Omdat de coalitie de grote, professionele raffinaderijen in IS-gebied deels heeft vernietigd, is er een wirwar ontstaan van kleine en vaak mobiele raffinaderijen. Amateurs staan het spul te verhitten in zelfgebouwde ovens in de woestenij van Noordoost-Syrië. In steden als Mosul verkopen lokale handelaren het resultaat - dat je niet graag in je Europese auto zou gieten - langs de wegen. Soms in vaten, soms met een simpele handpomp.

Vervoerders van IS-olie hebben over het algemeen geen ideologische connectie met de groep. Zij proberen slechts wat geld te verdienen door het spul rond te rijden. De consumenten in IS-gebied hebben simpelweg geen andere brandstof tot hun beschikking om hun auto's te laten rijden of generatoren te doen draaien. Toch staan bij de olievelden van IS niet uitsluitend lokale sjacheraars met aftandse pick-ups te wachten, zegt Jean-Charles Brisard, Frans expert in de financieringsstructuren van terrorisme.

Verschillende velden leveren verschillende soorten kwaliteit. De betere olie wordt opgepikt door professionele smokkelaars, die ze over de grens van IS-gebied proberen te krijgen, vaak naar Turkije of via de Koerdische regio in Irak. Lokale maffiosi maken daarmee forse winsten; een vat illegale IS-olie heb je voor 20 tot 30 dollar, terwijl de officiële olieprijs schommelt rond 40 dollar per vat.

"De meeste olie blijft in IS-gebied, maar zowat 40 procent vindt haar weg naar buiten", stelt Brisard. "De tankwagens gaan voornamelijk via Koerdisch Irak, een deel eindigt in Turkije." En met dank aan corrupte ambtenaren vindt het spul vanuit Turkije mogelijk een weg naar de wereldmarkt.

De Britse universiteit van Greenwich keek naar de mogelijkheid dat olie uit IS-gebied de internationale handel insluipt via de belangrijke Zuid-Turkse havenplaats Ceyhan. Het rapport concludeert dat er sterke aanwijzingen zijn. Want: "Het lijkt erop dat elke keer wanneer IS een gebied verovert waar olie is, exporten vanuit Ceyhan prompt omhooggaan."

Geconfisqueerd

De vraag is in hoeverre de Turkse overheid daarvan op de hoogte is. Rusland beschuldigde onlangs de familie van de Turkse president Erdogan ervan persoonlijk geld te verdienen aan de oliehandel van IS. Dat zou gebeuren via Erdogans zoon, mede-eigenaar van een grote Turkse olietransportmaatschappij. Voor dat scenario is vooralsnog geen enkel bewijs. Maar indirect heeft Turkije de oliehandel van IS zeker gestimuleerd.

Officieel versterkt Ankara de bewaking van zijn 800 kilometer grens tussen Turkije en Syrië. Maar in de praktijk vormt die grens nog steeds een halfopen deur voor jihadisten, wapen- en olietransporten. Turkije ziet de strijd tegen Assad als topprioriteit in Syrië en is onwillig maatregelen te nemen die de rebellie tegen zijn regime in het nauw brengen. Bovendien: de machtigste tegenstanders van de jihadisten in Syrië zijn Koerdische strijders van YPG en zusterorganisatie PKK, vijand nummer één van de Turkse regering. Verzwakking van de jihadisten betekent versterking van YPG/PKK. Het lijkt erop dat Turkse functionarissen met dank aan het laisser-fairebeleid de handel hebben kunnen faciliteren voor persoonlijk gewin.

De VS zeggen geen enkel bewijs te hebben voor de Russische beschuldigingen aan het adres van Erdogan. Integendeel: Turkije heeft het afgelopen jaar de grensbewaking verbeterd en een lokaal crimineel netwerk opgerold dat olie vanuit Syrië naar Turkije smokkelde. Maar dat is voor de bühne, zegt Brisard: "Die actie had diplomatieke en politieke motieven. Het is niet bedoeld om de handel te stoppen. Vrachtwagens staan nog altijd bij de grensplaats Akçakale te wachten, de Turken doen meer dan alleen een oogje dichtknijpen."

De VS trekken dan ook aan de bel: "IS heeft meer dan 500 miljoen dollar verdiend met olieverkoop, waarvan een aanzienlijk deel aan het regime van Assad", stelt het Amerikaanse ministerie van Financiën. Het is de zoveelste indicatie dat de relatie tussen Assad en IS vol dubbelspel zit. Zowel Assad als rebellen in Syrië hebben olie nodig. Tussen Damascus en IS bestaat een levendige handel, die de terreurgroep helpt haar voortbestaan te garanderen.

Een opmerkelijke connectie is die met Israël. Vorige maand publiceerde de Saudische krant al-Araby al-Jadeed een onderzoek waarin zij concludeert dat een deel van IS-olie in Israël terechtkomt, mogelijk zonder dat de Israëlische autoriteiten of IS dat weten.

Dat gaat zo: IS transporteert olie naar de Iraaks-Koerdische stad Zakho, waar Turkse en Koerdische maffiosi het product voor een prikje oppikken. Voor ze de grens overgaat, wordt de olie kort verfijnd, waardoor ze te boek komt te staan als een product uit de KRG, de autonome Koerdische regio in Irak. De olie, nu witgewassen, gaat via Turkije naar transportroutes over de Middellandse Zee. "Een deel daarvan eindigt ongetwijfeld in Israël", besluit al-Araby al-Jadeed. Israël krijgt 75 procent van zijn olie uit de KRG, zo meldt de Financial Times, en het grootste deel daarvan komt via de haven van Ceyhan. Maar terrorisme-expert Brisard is sceptisch. "Het gaat wat ver om te zeggen dat wij in auto's rijden op brandstof van IS."

De oorlog tegen de olie-industrie van IS heeft ondertussen wel effect. Berichten uit Mosul suggereren dat prijzen daar zijn verdubbeld. De terreurgroep heeft de olieproductie opgevoerd om de verliezen door bombardementen tegen te gaan en is op zoek naar andere manieren om het gat te vullen. "Uit het plaatsje Hawiya in Irak horen we nu dat IS een exit-tax heeft ingevoerd", zegt Columb Strack van het Britse onderzoeksbureau IHS Jane's. "Jongemannen die de plaats willen verlaten, mogen dat alleen doen tegen betaling van 900 dollar. Hun eigendommen worden dan geconfisqueerd."

Het tekent de economische creativiteit van IS. Olieverkoop is niet langer inkomstenbron nummer één, maar daarmee zijn ze bepaald niet bankroet. Volgens Strack komt de helft van hun inkomsten uit belastingheffingen op diensten en economische activiteiten: handel, landbouw, industrie, elektriciteit... Over alle economische activiteiten moet zeker 20 procent belasting worden afgedragen aan de terreurgroep.

Oliehandel komt op nummer twee. Volgens Brisard komt slechts 25 procent van de inkomsten nog uit olie, ongeveer 50 miljoen dollar per maand.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234