Maandag 28/11/2022

De 'nouveaux Russes' van de Côte d'Azur

Russen op zoek naar zon en een veilig plekje voor hun kapitaal

Aan de glinsterende Côte d'Azur behoren de restaurantmenu's tot de beste indicatoren van wie het goed stelt en wie slecht in de wereld. Het aantal Arabische en Japanse versies is de laatste tijd bijvoorbeeld sterk teruggelopen. De meest recente versies zijn daarentegen onveranderlijk in het Russisch opgesteld. 'Aan de Côte d'Azur zijn de nouveaux riches 'nouveaux Russes' geworden', merkt de Franse pers dan ook onomwonden op.

Marlise Simons

Langs de hele Côte d'Azur, die legendarische kuststreek tussen Saint-Tropez en Monaco, zijn het tegenwoordig de Russen die grote sier maken. Nu de Arabieren na de instorting van de olieprijzen weer verdwenen zijn, zijn het de Russen die volop appartementen en haute couture opkopen en meteen voor weken aan een stuk vijfsterrenhotels boeken en limousines huren. De juwelenverkopers, de nachtclubeigenaars en de chauffeurs leren van lieverlee dan maar snel een paar woordjes Russisch. Zij houden eigenlijk wel van de nieuwe klanten, die steevast betalen door de briefjes van 100 dollar van de proppen papier in hun broekzakken te pellen.

Een half continent verderop mogen de roebel en de banken dan op de rand van de afgrond staan en mag het leven van de armen met de dag moeilijker worden, aan de Côte d'Azur, de duurste kust van Europa, is van die Russische tegenspoed geen spoor te bekennen. De Russen die hierheen komen, zijn op zoek naar de zon en een veilig plekje voor hun nieuw vergaarde kapitaal.

"Ik ging vroeger altijd naar de Zwarte Zee, maar daar is het met al die gewapende bendes veel te gevaarlijk geworden", zegt Anton Surikov, een Russische bedrijfsleider die met zijn gezin in het Royal Riviera Hotel in Beaulieu incheckt. "Bovendien is de bediening er barslecht." De receptionist vraagt gewoontegetrouw naar het nummer van zijn kredietkaart. "Geen kaart", zegt Surikov. "Cash."

De makelaars in onroerend goed uit de streek weten dat de Russen veel belangstelling hebben voor de meest prestigieuze villa's op de rotsachtige landtongen van Antibes en Cap Ferrat, hoe meer afgelegen, hoe liever ze het hebben. Ondertussen is ook al algemeen bekend geraakt dat de 'nouveaux Russes, nouveaux riches', zoals de krant Le Monde ze noemt, tegenwoordig geen wodka meer drinken maar champagne.

En ze houden ook van jachten. "Ongeveer twintig procent van mijn klanten is Rus dit jaar", zegt Mike Larsen van Silver Yacht in Cannes, een van de grootste verhuurbedrijven terzake. "Ze charteren allemaal de grootste jachten, met bemanningen van tien man." De prijzen daarvan variëren van 70.000 tot 200.000 dollar (2,7 tot 7,7 miljoen frank) per week, zegt Larsen. "Sommige Russen hebben een paar jaar geleden zelf een groot jacht gekocht", voegt hij eraan toe, "maar ze beseften niet hoeveel onderhoud er wel aan is. Dus hebben ze dat maar weer verkocht."

De postcommunistische rijken begonnen rond 1993 geleidelijk aan in Frankrijk op te duiken. Vorig jaar brachten volgens de regionale toeristische dienst 80.000 Russen hun vakantie aan de Côte d'Azur door. De streek heeft voor hen trouwens al veel langer een glamoureuze bijklank. De liaison begon al meer dan een eeuw geleden, toen chique hertogen en graven uit Sint-Petersburg en Moskou hier de winter kwamen doorbrengen. De keizerlijke familie arriveerde indertijd per slagschip in Villefranche, en ook Tsjechov en Gogol kwamen hierheen.

"De Russen zorgden samen met de Engelsen voor een flink stuk van de oorspronkelijke uitstraling", zegt Mary Blume, de auteur van het boek Côte d'Azur, Inventing the French Rivièra. Rond de eeuwwisseling, zo voegt Blume eraan toe, "heeft de Russische adel zich hier uitzinnig gedragen en uitzinnig veel geld uitgegeven."

Ook nu hebben de Franse obers, die nogal op etiquette gesteld zijn, het bij momenten nogal moeilijk met hun Russische klanten. Soms willen ze cognac voor, tijdens én na de maaltijd, of ze willen alle maaltijden, warme en koude, tegelijk op tafel. "Eerst waren ze, euh, laat ons zeggen onbehouwen, en soms zelfs grof", zegt Magnus Oloffson, food and beverages manager van het Negresco Hotel in Nice. "Nu gaat het wel een beetje beter."

Het hotel, een prachtig gebouw uit de belle époque, heeft intussen een Russische hostess, menu's in het Russisch en een veelgeprezen kunstvoorwerp dat bij de Russische klanten grote nostalgie opwekt: een van de twee reusachtige kristallen Baccarat-kroonluchters die tsaar Nicholas II indertijd bestelde. Dit exemplaar kwam door de revolutie nooit meer ter bestemming. Het andere exemplaar hangt in het Kremlin.

De aristocraten van voor de revolutie brachten gewoonlijk ook hun eigen personeel mee. Tegenwoordig brengen sommige Russen hun lijfwachten mee. Velen komen met de Russische luchtvaartmaatschappij Aeroflot, dat tijdens de zomermaanden een directe verbinding Moskou-Nice heeft. Maar een flink deel van de Russen komt natuurlijk ook met een privé-vliegtuig.

Frankrijk is overigens verre van de enige Europese bestemming voor de Russen, want na een bijzonder lang reisverbod zwermen ze over het hele Europese continent uit om hun nieuwsgierigheid te bevredigen. Volgens touroperators duikt de nieuwe Russische middenklasse de laatste drie jaar steeds vaker op aan de Spaanse Costa del Sol en op de stranden van Italië, Turkije en Cyprus. Uit een Griekse marktstudie blijkt dat zelfs gewone Russen er per persoon meer dan twee keer zoveel uitgeven dan toeristen uit West-Europa.

Maar het zuiden van Frankrijk blijkt wel specifiek de mensen aan te trekken die de plaatselijke kranten de 'emirs van het oosten' noemen, mensen die te midden van de postcommunistische economische crisis grote fortuinen hebben vergaard.

makelaars in onroerend goed en hotelmanagers omschrijven hun beste Russische klanten als ambtenaren, beleggers en industriëlen. "We hebben ook klanten uit de Azerbeidzjaanse oliesector en handelaars uit Irkoetsk", vertelt een hotelmanager. François Michel, een vastgoedmakelaar uit Cannes, vertelt dat zijn Russische klanten weliswaar niet zo talrijk zijn, maar dat ze zich wel systematisch op het hoogste marktsegment richten, en doorgaans tussen 5 en 8 miljoen dollar (ruwweg 200 à 300 miljoen frank) veil hebben voor een villa langs de kust. "Sommigen moeten echt belangrijke mensen zijn", vertelt Michel, "want je ziet ze altijd met bodyguards. Maar je ontmoet natuurlijk ook niet altijd de echte eigenaars."

Vorig jaar, toen een bijzonder stijlvol landgoed langs de kust in Antibes voor naar schatting 775 miljoen frank (19,21 miljoen euro) verkocht werd en een privé-bewakingsdienst er de wacht optrok, meldde de pers dat achter de officiële eigenaar, een offshorebedrijf, in feite president Boris Jeltsin schuilging. Niemand heeft dat bericht toen bevestigd.

Monique Kornfeld, een vastgoedmakelaarster uit Cap Ferrat maakt zich zorgen dat haar cliënten op termijn misschien even wispelturig zullen blijken als de Russische economie zelf. "Vorig jaar hadden we een vloedgolf van Russen die voor drie maanden zomervilla's en appartementen huurden", vertelt Kornfeld, en ze noemt daarbij bedragen van 600.000 tot 2,5 miljoen frank (14.874 tot 61.973 euro) per maand. "Maar in augustus stond Rusland plots op de rand van de financiële implosie, en heel wat klanten moesten toen overhaast weer vertrekken."

Op zondag zijn er maar weinigen die naar de Russisch-orthodoxe kathedraal in Nice trekken, een kleine maar mooi bewaarde kopie van de kathedraal op het Rode Plein. De kathedraal in Nice werd in 1900 gebouwd en gefinancierd door de keizerlijke familie en andere Russische nobelen. "Maar dit is een generatie van atheïsten", zegt de 80-jarige deken van de kerk, Lukian Gorin. En dan, op zachtere toon: "We horen dat vele van hen tot de maffia behoren en hier hun geld komen uitgeven."

De nachtclubs lijken dan weer meer in trek, net als het casino van Monaco. Maar het kleine prinsdom heeft naar verluidt wel een paar grote vastgoeddeals afgewezen. "Monaco is veel strenger op dat vlak dan Frankrijk", vertelt Kornfeld, die ook in Monaco zakendoet. "Ze stellen potentiële klanten veel meer vragen, over hun baan, over het bedrijf waar ze werken, over hun bank."

De Monegaskische autoriteiten zijn ook erg nerveus geworden sinds de politie van Nice twee jaar geleden enkele leden van een Georgische bende arresteerde op verdenking van afpersing en het witwassen van zwart geld. De politie van Nice heeft ook een onderzoek geopend naar een Kazachse bende die van drugshandel en huurmoorden verdacht wordt. "De Russen komen hierheen met cash, en cash maakt de mensen zenuwachtig", zegt Larsen van Silver Yacht. "Het is waar dat we liever betaling per banktransfer krijgen."

Côte d'Azur-veteranen voeren aan dat de streek niet zo gemakkelijk van haar stuk te brengen is en een heel lange traditie met buitenlands geld heeft. Per slot van rekening doen de verhalen over dubieuze fortuinen hier al decennialang de ronde in de casino's en aan de privé-zwembaden. Dictators van Haïti, Zaïre en andere landen hebben hier allemaal optrekjes gehad. Berichten over witwaspraktijken en andere duistere zaakjes hebben wel al vaker politie-inspecteurs uit Parijs naar de Côte d'Azur gelokt, maar, zo zeggen de veteranen, veranderen doet er niets. In haar boek schrijft Blume dan ook dat aan de Rivièra "niets transparant is, behalve de lucht".

© New York Times Vertaling: Wim Coessens

'Aan de Rivièra is niets transparant, behalve de lucht'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234